آسیانیوز ایران / یزد ؛
مراسم نکوداشت استاد اصغر دادبه با عنوان «در سوگ پیر حکمت ایران» شامگاه چهارشنبه در تالار علامه امینی مؤسسه فرهنگی پژوهشی دستمالچی یزد برگزار شد؛ آیینی فرهنگی که با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران و چهرههای ادبی و فرهنگی کشور همراه بود و یاد و نام این اندیشمند برجسته را گرامی داشت.
استاد اصغر دادبه، عضو شورای عالی علمی مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی و از چهرههای ماندگار فلسفه و ادبیات فارسی، پنجم فروردین ۱۴۰۵ در رشت درگذشت. پیکر این استاد نامدار پس از انتقال به تهران در قطعه ۹ بهشت زهرا آرام گرفت؛ اما اندیشه و آثار او همچنان در محافل علمی و فرهنگی کشور جریان دارد.
در این آیین، یدالله جلالی پندری از مفاخر ادبیات ایران با اشاره به سالهای آشنایی خود با دکتر دادبه گفت: این آشنایی از سال ۱۳۷۹ و همزمان با راهاندازی دوره دکتری ادبیات فارسی در دانشگاه یزد شکل گرفت؛ دورهای که با حضور استادان برجسته کشور رونقی تازه به فضای علمی این شهر بخشید.
وی با اشاره به سیر علمی استاد دادبه افزود: او در دانشکده الهیات دانشگاه تهران از محضر استادانی همچون امیرحسن آریانپور و امیرحسین آریانپور بهره برد و از استاد امیرحسن یزدگردی نیز شیوه دقت و سختگیری علمی را آموخت؛ رویکردی که بعدها در پژوهشها و آثار او بهروشنی نمایان شد.
جلالی پندری همچنین کتاب «کلیات فلسفه» را از آثار ماندگار این استاد دانست و اظهار کرد: این کتاب که بارها تجدید چاپ شده، همچنان از منابع درسی و مرجع در حوزه فلسفه به شمار میرود و جایگاه علمی نویسنده آن را نشان میدهد.
وی با اشاره به فعالیتهای استاد دادبه در مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی گفت: پس از درگذشت استاد عبدالحسین زرینکوب، مدیریت گروه ادبیات این مرکز به دکتر دادبه پیشنهاد شد و او با نگارش مدخلهای متعدد علمی نقش مهمی در گسترش دانشنامهنگاری در حوزه ادبیات فارسی ایفا کرد.
در ادامه این مراسم، سیدعبدالعظیم پویا از استادان فرهنگ و تاریخ، استاد دادبه را اندیشمندی صاحبنظر توصیف کرد و گفت: یکی از مهمترین دیدگاههای او نظریه «کمآزاری» بود؛ مفهومی اخلاقی که ریشه در سنت ادبی ایران و آثار شاعرانی چون سعدی و حافظ دارد و استاد دادبه آن را به عنوان یکی از پایههای فرهنگ ایرانی معرفی میکرد.
دکتر علیاکبر جعفری، عضو هیأت علمی دانشگاه یزد نیز با اشاره به حضور پررنگ استاد دادبه در برنامههای فرهنگی این شهر گفت: او در بسیاری از نشستهای ادبی و فرهنگی یزد سخنران اصلی بود و با بیانی شیوا و نگاهی فلسفی، شور و نشاط فکری خاصی در میان مخاطبان ایجاد میکرد.
به گفته جعفری، استاد دادبه نمونهای از یک ایراندوست واقعی بود که با بهرهگیری از متون کلاسیک ادبیات فارسی، پیوند میان هویت ایرانی، حکمت و فرهنگ را برجسته میساخت و همواره بر پاسداری از میراث فرهنگی ایران تأکید داشت.
در این آیین همچنین پیام صوتی دکتر کورش کمالی سروستانی، رئیس مرکز سعدیشناسی، برای حاضران پخش شد و شعری از حسین جنتی در سوگ این استاد برجسته قرائت شد.
این مراسم به کوشش انجمن دوستداران کتاب یزد و با همکاری چندین نهاد فرهنگی و علمی برگزار شد و همزمان ویژهنامهای درباره زندگی و آثار استاد اصغر دادبه که به همت پیام شمسالدینی و حسین مسرت تهیه شده بود، در میان شرکتکنندگان توزیع شد.
جایگاه استاد اصغر دادبه در سنت فلسفی و ادبی ایران
استاد اصغر دادبه را میتوان از جمله اندیشمندانی دانست که میان فلسفه و ادبیات فارسی پلی استوار برقرار کرد. او نه تنها در حوزه فلسفه آموزش دیده بود، بلکه با تکیه بر میراث ادبی ایران توانست رویکردی میانرشتهای به پژوهش ارائه دهد؛ رویکردی که در فضای علمی ایران کمتر به صورت منسجم دنبال شده است.
بخش مهمی از اهمیت دادبه در این است که فلسفه را از قالب صرفاً نظری خارج میکرد و آن را در متن ادبیات کلاسیک فارسی جستوجو میکرد. در نگاه او، متونی مانند آثار سعدی، حافظ و دیگر بزرگان ادب فارسی حامل نوعی حکمت عملی هستند که میتواند درک تازهای از فرهنگ ایرانی ارائه دهد.
از این منظر، جایگاه او را باید در امتداد سنتی دانست که پیشتر توسط اندیشمندانی همچون زرینکوب دنبال میشد؛ سنتی که تلاش دارد پیوند میان تاریخ فرهنگ، ادبیات و اندیشه ایرانی را روشن کند.
نقش او در دانشنامهنگاری و تولید دانش مرجع
یکی از مهمترین فعالیتهای علمی استاد دادبه در مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی شکل گرفت؛ نهادی که تولید دانش مرجع درباره تمدن و فرهنگ اسلامی و ایرانی را دنبال میکند.
مدخلنویسی در دایرهالمعارف، کاری بسیار دقیق و زمانبر است و نیازمند تسلط کامل بر منابع تاریخی و ادبی است. دادبه با نگارش مدخلهای متعدد در حوزه ادبیات و فلسفه، سهم مهمی در ثبت و نظاممند کردن دانش مربوط به فرهنگ ایرانی داشت.
این فعالیت سبب شد بخش قابل توجهی از توان پژوهشی او صرف تولید متونی شود که شاید به نام فردی او کمتر شناخته شوند، اما در حافظه علمی کشور نقش بنیادین دارند.
نظریه اخلاقی «کمآزاری» در اندیشه او
از مهمترین دیدگاههای فکری که در آثار و سخنان استاد دادبه مطرح شده، مفهوم «کمآزاری» است. این مفهوم ریشه در سنت اخلاقی ادبیات فارسی دارد و در آثار سعدی و حافظ نیز به شکلهای مختلف دیده میشود.
دادبه این مفهوم را نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، بلکه یک اصل فرهنگی در هویت ایرانی میدانست؛ اصلی که میتواند مبنای روابط اجتماعی سالم و انسانی قرار گیرد.
تفسیر او از «کمآزاری» در واقع بازخوانی یک ارزش دیرینه در فرهنگ ایرانی بود که در شرایط اجتماعی امروز نیز میتواند راهگشا باشد.
تأثیر فرهنگی او در شهر یزد
اگرچه فعالیتهای علمی استاد دادبه در سطح ملی شناخته شده بود، اما ارتباط او با شهر یزد اهمیت ویژهای داشت. حضور او در نشستها و برنامههای فرهنگی این شهر باعث شد فضای علمی و ادبی یزد از تجربه و دانش او بهرهمند شود.
سخنرانیهای او معمولاً ترکیبی از تحلیل فلسفی، روایت ادبی و طنز ظریف بود؛ ویژگیای که باعث میشد مخاطبان گستردهای با سخنان او ارتباط برقرار کنند.
در واقع، دادبه برای بسیاری از علاقهمندان فرهنگ در یزد نه فقط یک استاد دانشگاه، بلکه یک مرجع فکری و فرهنگی محسوب میشد.
میراث فکری و خلأ پس از درگذشت او
درگذشت استاد اصغر دادبه خلأ قابل توجهی در فضای فکری و فرهنگی کشور ایجاد کرده است. اندیشمندانی از این دست که بتوانند میان سنت و تفکر معاصر پیوند برقرار کنند، در فضای فرهنگی ایران بسیار اندک هستند.
میراث فکری او اکنون در قالب کتابها، مقالات، مدخلهای علمی و سخنرانیهای متعدد باقی مانده است؛ آثاری که میتواند برای نسلهای آینده پژوهشگران الهامبخش باشد.
از سوی دیگر، ضرورت گردآوری و انتشار کامل آثار او بیش از پیش احساس میشود تا تصویری جامع از اندیشههای این استاد برجسته در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.