آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ساعت ۱۵ و ۲۸ دقیقه امروز (۲۸ فروردین ۱۴۰۵)، ساکنان شهرهای شرقی استان تهران ناگهان زمین را زیر پای خود لرزان احساس کردند. زمینلرزهای به بزرگی ۴.۱ ریشتر، بومهن و مناطق اطراف آن را لرزاند. این پدیده طبیعی که در عمق نسبتاً کم ۸ کیلومتری رخ داد، باعث شد ساکنان شهرهای بومهن، رودهن، پردیس و حتی تهران آن را به وضوح احساس کنند. مرکز لرزهنگاری کشور اعلام کرد که این زمینلرزه در ساعت ۱۵:۲۸:۴۶ به وقت محلی، در طول جغرافیایی ۵۱.۸۸ و عرض جغرافیایی ۳۵.۷۳ به وقوع پیوسته است. نزدیکترین شهرها به کانون این زمینلرزه، بومهن در فاصله یک کیلومتری، رودهن در فاصله ۲ کیلومتری و پردیس در فاصله ۶ کیلومتری هستند. تهران نیز در فاصله ۴۳ کیلومتری مرکز زمینلرزه قرار دارد. عمق ۸ کیلومتری این زمینلرزه یکی از نکات قابل توجه است. زمینلرزههایی که در اعماق کم رخ میدهند، معمولاً با شدت بیشتری در سطح زمین احساس میشوند. هر چه عمق زمینلرزه کمتر باشد، انرژی لرزشی با شدت بیشتری به سطح زمین میرسد. به همین دلیل، بسیاری از ساکنان تهران که ۴۳ کیلومتر با کانون زلزله فاصله دارند، نیز آن را احساس کردند.
بومهن، رودهن و پردیس از شهرهای مهم استان تهران هستند که در سالهای اخیر رشد جمعیتی قابل توجهی داشتهاند. بومهن که در فاصله یک کیلومتری کانون زمینلرزه قرار دارد، بیشترین شدت لرزش را تجربه کرده است. با این حال، خوشبختانه تا این لحظه گزارشی از خسارات مالی یا تلفات جانی در این مناطق مخابره نشده است. زمینلرزه ۴.۱ ریشتری در گروه زمینلرزههای خفیف تا متوسط طبقهبندی میشود. در این رده از زمینلرزهها، معمولاً تمام ساکنان منطقه آن را احساس میکنند، اما خسارات جدی و ویرانی به ندرت رخ میدهد. با این حال، ترکهای سطحی در دیوارهای قدیمی و سست، سقوط اشیاء از قفسهها و شکستن شیشهها ممکن است اتفاق بیفتد. ساکنان تهران که در فاصله ۴۳ کیلومتری کانون زلزله قرار دارند، این زمینلرزه را به صورت خفیف احساس کردند. بسیاری از تهرانیها در شبکههای اجتماعی از تجربه خود از این زمینلرزه نوشتند و برخی از آن به عنوان یک "لرزش کوتاه اما محسوس" یاد کردند. برخی دیگر نیز از شنیده شدن صدای زیرزمینی همراه با لرزش خبر دادند.
مسئولان مدیریت بحران استان تهران بلافاصله پس از وقوع زمینلرزه، در حالت آمادهباش قرار گرفتند. تیمهای ارزیابی به مناطق نزدیک به کانون زمینلرزه اعزام شدهاند تا از نزدیک وضعیت را بررسی کنند. با این حال، با توجه به بزرگی نسبتاً کم این زمینلرزه، انتظار نمیرود که خسارت قابل توجهی به بار آورده باشد. به شهروندان توصیه میشود پس از وقوع زمینلرزه، خونسردی خود را حفظ کرده و از شایعات بیاساس در شبکههای اجتماعی پرهیز کنند. همچنین در صورت مشاهده هرگونه ترک یا آسیب در ساختمان، موضوع را به مسئولان مربوطه گزارش دهند. سامانه ۱۲۵ سازمان آتشنشانی و سامانه ۱۱۲ هلالاحمر آماده دریافت گزارشهای مردمی است.
مشخصات فنی زمینلرزه
زمینلرزه امروز بومهن با بزرگی ۴.۱ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین رخ داده است. عمق کم این زمینلرزه (کمتر از ۱۰ کیلومتر) یکی از عوامل اصلی احساس شدن آن در مناطق دورتر مانند تهران است. هر چه عمق کانون زمینلرزه کمتر باشد، امواج لرزهای با انرژی بیشتری به سطح زمین میرسند و شعاع تأثیر آنها گستردهتر میشود. به همین دلیل، با وجود فاصله ۴۳ کیلومتری تهران از کانون زمینلرزه، بسیاری از ساکنان پایتخت آن را احساس کردند. بزرگی ۴.۱ ریشتر در مقیاس ریشتر که یک مقیاس لگاریتمی است، نشان میدهد که انرژی آزاد شده در این زمینلرزه نسبتاً کم بوده است. برای مقایسه، زمینلرزههای مخرب معمولاً بزرگی بالای ۶ ریشتر دارند. با این حال، عمق کم زمینلرزه میتواند تأثیر آن را تشدید کند. در مناطق نزدیک به کانون (بومهن، رودهن و پردیس)، شدت لرزش ممکن است در برخی نقاط به درجه ۴ یا ۵ در مقیاس مرکالی (که شدت لرزش را بر اساس احساس انسان و خسارت توصیف میکند) رسیده باشد. طول و عرض جغرافیایی کانون زمینلرزه (۵۱.۸۸ و ۳۵.۷۳) نشان میدهد که این زمینلرزه در منطقهای با گسلهای فعال رخ داده است. استان تهران و مناطق اطراف آن، به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربند لرزهخیز آلپ-هیمالیا، همواره در معرض زمینلرزههای متعدد قرار دارند. گسلهای متعددی مانند گسل مشاء، گسل شمال تهران و گسل ایپک در این منطقه فعال هستند.
مناطق تحت تأثیر و فاصله از کانون
نزدیکترین شهرها به کانون این زمینلرزه، بومهن با فاصله یک کیلومتر، رودهن با فاصله ۲ کیلومتر و پردیس با فاصله ۶ کیلومتر هستند. ساکنان این شهرها شدیدترین لرزش را تجربه کردهاند. در این مناطق، احتمال سقوط اشیاء از قفسهها، شکستن شیشهها و ایجاد ترکهای سطحی در دیوارهای قدیمی و سست وجود دارد. با این حال، با توجه به بزرگی ۴.۱ ریشتری، انتظار نمیرود که خسارت عمدهای به ساختمانهای مقاوم وارد شده باشد. تهران با فاصله ۴۳ کیلومتری از کانون زمینلرزه، لرزشی خفیف تا متوسط را تجربه کرده است. در چنین فاصلهای، معمولاً ساکنان طبقات بالای ساختمانها، لرزش را شدیدتر احساس میکنند. همچنین افرادی که در حالت سکون (نشسته یا خوابیده) هستند، لرزش را بهتر حس میکنند. بسیاری از تهرانیها این زمینلرزه را به عنوان یک "تکان کوتاه" یا "لرزش ملایم" توصیف کردهاند. کرج با فاصله ۸۲ کیلومتری، کمترین شدت لرزش را در میان شهرهای بزرگ استان تهران تجربه کرده است. در این فاصله، احتمالاً تنها افرادی که در ساختمانهای بلند یا در حالت سکون بودهاند، زمینلرزه را احساس کردهاند. سایر شهرهای استان تهران مانند اسلامشهر، رباطکریم و ورامین نیز ممکن است لرزشهای بسیار خفیفی را تجربه کرده باشند.
احتمال وقوع پسلرزه و خسارات احتمالی
پس از هر زمینلرزه، احتمال وقوع پسلرزه وجود دارد. پسلرزهها زمینلرزههای کوچکتری هستند که در روزها و حتی هفتههای بعد از زمینلرزه اصلی رخ میدهند. بزرگی پسلرزهها معمولاً از زمینلرزه اصلی کمتر است، اما در صورت وقوع پسلرزه با بزرگی نزدیک به زمینلرزه اصلی (که نادر است)، میتواند خطرناک باشد. به شهروندان توصیه میشود پس از وقوع زمینلرزه، هوشیار باشند و در صورت احساس لرزش مجدد، اصول ایمنی را رعایت کنند. از نظر خسارات احتمالی، با توجه به بزرگی ۴.۱ ریشتری، انتظار خسارت عمده و گسترده نمیرود. با این حال، در مناطق نزدیک به کانون (بومهن، رودهن و پردیس)، احتمال آسیب به ساختمانهای قدیمی و غیرمقاوم وجود دارد. ترکهای سطحی در دیوارها، سقوط نماهای ساختمانی، شکستن شیشهها و سقوط اشیاء از قفسهها از جمله خسارات احتمالی است. همچنین ممکن است به برخی از خطوط لوله آب و گاز نیز آسیب جزئی وارد شده باشد. تیمهای ارزیابی مدیریت بحران برای بررسی دقیق وضعیت به مناطق آسیبدیده اعزام شدهاند. تا لحظه تنظیم این گزارش، گزارشی از خسارت عمده یا تلفات جانی مخابره نشده است. با این حال، شهروندان باید ساختمانهای خود را از نظر ترکهای جدید بررسی کنند و در صورت مشاهده هرگونه آسیب، موضوع را به مسئولان مربوطه گزارش دهند.
اقدامات انجامشده و توصیهها
بلافاصله پس از وقوع زمینلرزه، ستاد مدیریت بحران استان تهران فعال شد. تیمهای ارزیابی به مناطق نزدیک به کانون زمینلرزه اعزام شدند تا وضعیت را از نزدیک بررسی کنند. همچنین سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی و هلالاحمر استان تهران در حالت آمادهباش کامل قرار گرفتند. تاکنون گزارشی از نیاز به امدادرسانی گسترده مخابره نشده است. به شهروندان توصیه میشود خونسردی خود را حفظ کرده و از شایعات بیاساس در شبکههای اجتماعی پرهیز کنند. در زمان وقوع زمینلرزه، بهترین کار پناه گرفتن در زیر میزهای محکم یا کنار ستونهای ساختمان و دوری از پنجرهها و قفسهها است. پس از اتمام لرزشها، با حفظ آرامش و با استفاده از پلهها (نه آسانسور) ساختمان را ترک کنید. همچنین به شهروندان توصیه میشود پس از وقوع زمینلرزه، ساختمان خود را از نظر ترکهای جدید، نشتی گاز و آب، و اتصالی برق بررسی کنند. در صورت مشاهده هرگونه نشتی گاز، شیر اصلی گاز را ببندید و در صورت امکان، در ساختمان را باز بگذارید تا گاز خارج شود. از روشن کردن کبریت، فندک یا هرگونه جرقه در محیط بسته خودداری کنید.
سابقه زمینلرزه در منطقه تهران
منطقه تهران و اطراف آن، به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربند لرزهخیز آلپ-هیمالیا، همواره در معرض زمینلرزههای متعدد قرار داشته است. گسلهای متعددی مانند گسل مشاء، گسل شمال تهران و گسل ایپک در این منطقه فعال هستند. در طول تاریخ، زمینلرزههای مخربی در این منطقه رخ داده است که از آن جمله میتوان به زمینلرزه ۱۸۳۰ شمیران (با تخمین بزرگی ۷.۱ ریشتر) اشاره کرد. بومهن و مناطق اطراف آن نیز در گذشته زمینلرزههایی با بزرگی مشابه یا بیشتر را تجربه کردهاند. با این حال، زمینلرزههای با بزرگی کمتر از ۵ ریشتر معمولاً خسارت عمده و گسترده به دنبال ندارند. اما همین زمینلرزههای کوچک نیز میتوانند برای ساختمانهای فرسوده و غیرمقاوم خطرناک باشند. زمینلرزه امروز یادآور این نکته مهم است که تهران و مناطق اطراف آن در یک منطقه لرزهخیز قرار دارند و وقوع زمینلرزههای بزرگتر در آینده دور از انتظار نیست. به همین دلیل، مقاومسازی ساختمانها، رعایت اصول ساخت و ساز ایمن، و آموزش همگانی برای مقابله با زلزله، از اهمیت ویژهای برخوردار است.