آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
پس از ماهها انتظار و گمانهزنی، سرانجام تکلیف نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در سال ۱۴۰۵ مشخص شد. محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس نمایشگاه، از برگزاری هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در هفته پایانی اردیبهشتماه خبر داد. این تصمیم در نخستین جلسه شورای سیاستگذاری نمایشگاه کتاب در سال ۱۴۰۵ اتخاذ شده است. اعضای شورای سیاستگذاری با توجه به شرایط ویژه کشور، تعطیلی برخی واحدهای نشر و اینکه بخش قابلتوجهی از ناشران به دلیل فضای ناشی از جنگ تحمیلی، امکان برنامهریزی برای حضور فیزیکی در نمایشگاه را نداشتند، مجموعهای از طرحها و گزینههای پیشنهادی را بهصورت کارشناسی بررسی کردند. در این جلسه، چند طرح به تصویب اعضا رسید و در نهایت با جمعبندی نهایی و تصمیم محسن جوادی، مقرر شد که هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در هفته پایانی اردیبهشت برگزار شود. این تصمیم، ادامه همان رویکرد «حمایت از تابآوری صنعت نشر در دوران جنگ تحمیلی» است؛ رویکردی که در دوران کرونا پایهگذاری و تجربه شد. نخستین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در پی بحران کرونا و پس از لغو سیوسومین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، با دستور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت دوازدهم و با حمایت معاونت امور فرهنگی در بهمنماه ۱۳۹۹ برگزار شد.
در سال ۱۴۰۰ نیز شاهد برگزاری دومین دوره آن در بهمنماه بودیم. دورههای سوم تا ششم این رویداد از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ همزمان با برگزاری دورههای سیوسوم تا سیوششم نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در اردیبهشتماه برگزار شد. حالا هفتمین دوره این نمایشگاه نیز در اردیبهشت ۱۴۰۵ به صورت مجازی برگزار میشود. نکته قابل توجه، اجرای طرح فصلی خرید از کتابفروشیها در خردادماه سال جاری است. با توجه به اینکه مأموریت اصلی معاونت امور فرهنگی حمایت از تمام حلقههای زنجیره نشر است، این طرح نیز به منظور حمایت از کتابفروشیهای سراسر کشور اجرا خواهد شد. کتابفروشیها که در دوران جنگ تحمیلی با مشکلات زیادی مواجه بودند، حالا میتوانند از این جریان حمایتی بهرهمند شوند. محسن جوادی، معاون امور فرهنگی و رئیس نمایشگاه، تأکید کرده است که اطلاعات تکمیلی درباره ثبتنام ناشران، شیوه ارائه تسهیلات خرید برای مخاطبان، از جمله بن و یارانه خرید کتاب، بهزودی اطلاعرسانی خواهد شد. این تسهیلات میتواند به افزایش فروش کتاب و حمایت از ناشران و کتابفروشیها کمک کند. با برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب تهران، مخاطبان در سراسر کشور میتوانند بدون نیاز به حضور فیزیکی در تهران، از این رویداد فرهنگی بهرهمند شوند. این موضوع به ویژه برای مخاطبان شهرستانها که سالها از برگزاری نمایشگاه در پایتخت بینصیب بودند، بسیار حائز اهمیت است. در مجموع، به نظر میرسد که تصمیم به برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب تهران، یک تصمیم منطقی و متناسب با شرایط فعلی کشور است. این تصمیم ضمن حمایت از ناشران و کتابفروشیها، امکان بهرهمندی مخاطبان سراسر کشور از این رویداد فرهنگی را نیز فراهم میکند.
چرا نمایشگاه کتاب مجازی برگزار میشود؟
تصمیم به برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب تهران، ریشه در عوامل متعددی دارد:
- اولین و مهمترین عامل، شرایط ویژه کشور پس از جنگ تحمیلی است. جنگ خسارات زیادی به زیرساختهای کشور وارد کرده و بسیاری از ناشران امکان برنامهریزی برای حضور فیزیکی در نمایشگاه را ندارند. برخی واحدهای نشر نیز به طور کلی تعطیل شدهاند.
- دومین عامل، تجربه موفق برگزاری نمایشگاه مجازی در دوران کرونا است. نخستین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در بهمنماه ۱۳۹۹ برگزار شد و با استقبال خوبی مواجه گردید. این تجربه نشان داد که برگزاری مجازی نمایشگاه، نه تنها ممکن است، بلکه میتواند مزایایی نیز داشته باشد. به عنوان مثال، مخاطبان در سراسر کشور میتوانند بدون نیاز به سفر به تهران، از این رویداد بهرهمند شوند.
- سومین عامل، حمایت از صنعت نشر در دوران سخت است. با برگزاری مجازی نمایشگاه، ناشران میتوانند بدون نیاز به هزینههای سنگین غرفهآرایی و حمل و نقل، محصولات خود را به مخاطبان عرضه کنند. این موضوع به ویژه برای ناشران کوچک و متوسط که توان مالی بالایی ندارند، بسیار حائز اهمیت است.
سابقه نمایشگاه مجازی کتاب تهران و دستاوردهای آن
نخستین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در بهمنماه ۱۳۹۹ برگزار شد. این رویداد در پی بحران کرونا و پس از لغو سیوسومین دوره نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، با دستور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت دوازدهم و با حمایت معاونت امور فرهنگی برگزار گردید. این نمایشگاه با استقبال خوبی مواجه شد و نشان داد که برگزاری مجازی نمایشگاه امکانپذیر است. در سال ۱۴۰۰، دومین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در بهمنماه برگزار شد. دورههای سوم تا ششم این رویداد از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ همزمان با برگزاری دورههای سیوسوم تا سیوششم نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در اردیبهشتماه برگزار شد. این تجربیات نشان داد که برگزاری مجازی نمایشگاه، نه تنها ممکن است، بلکه میتواند مزایایی نیز داشته باشد. از جمله دستاوردهای نمایشگاه مجازی کتاب تهران، افزایش دسترسی مخاطبان سراسر کشور به کتابهای جدید، کاهش هزینههای ناشران و تسهیل فرآیند خرید کتاب است. همچنین، این نمایشگاه فرصتی برای معرفی کتابهای جدید و رونق صنعت نشر در شرایط سخت فراهم کرده است.
طرح فصلی خرید از کتابفروشیها
با توجه به اینکه مأموریت اصلی معاونت امور فرهنگی حمایت از تمام حلقههای زنجیره نشر است، طرح فصلی خرید از کتابفروشیها نیز در خردادماه سال جاری اجرا خواهد شد. این طرح به منظور حمایت از کتابفروشیهای سراسر کشور طراحی شده است. کتابفروشیها که در دوران جنگ تحمیلی با مشکلات زیادی مواجه بودند، حالا میتوانند از این جریان حمایتی بهرهمند شوند. این طرح، ادامه همان رویکرد «حمایت از تابآوری صنعت نشر در دوران جنگ تحمیلی» است. در دوران کرونا نیز طرحهای مشابهی برای حمایت از کتابفروشیها اجرا شد. این طرحها شامل اعطای یارانه خرید کتاب به مخاطبان و تشویق آنها به خرید از کتابفروشیهای محلی بود. اجرای این طرح در خردادماه، پس از برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران، میتواند به رونق فروش کتابفروشیها کمک کند. مخاطبان پس از مشاهده کتابهای جدید در نمایشگاه مجازی، میتوانند برای خرید آنها به کتابفروشیهای محلی مراجعه کنند. این موضوع، هم به نفع ناشران است و هم به نفع کتابفروشیها.
زیرساختهای برگزاری نمایشگاه مجازی و چالشهای پیش رو
برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران، نیازمند زیرساختهای فنی مناسبی است. این زیرساختها شامل سامانههای ثبتنام ناشران، سامانههای ارائه کتاب به صورت آنلاین، درگاههای پرداخت الکترونیک و سیستمهای پشتیبانی مشتریان است. معاونت امور فرهنگی باید اطمینان حاصل کند که این زیرساختها به درستی کار میکنند. یکی از چالشهای پیش رو، امنیت سامانهها است. با توجه به حملات سایبری در دوران جنگ، احتمال هدف قرار گرفتن سامانههای نمایشگاه مجازی وجود دارد. معاونت امور فرهنگی باید تمهیدات لازم را برای مقابله با این حملات بیندیشد. چالش دیگر، اطلاعرسانی به موقع به مخاطبان است. بسیاری از مخاطبان ممکن است با نحوه استفاده از سامانههای نمایشگاه مجازی آشنا نباشند. معاونت امور فرهنگی باید با تولید محتواهای آموزشی و اطلاعرسانی گسترده، مخاطبان را برای استفاده از این سامانهها آماده کند.
چشمانداز نمایشگاه کتاب تهران در سالهای آینده
با توجه به تجربه موفق برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران در سالهای اخیر، به نظر میرسد که این رویکرد در سالهای آینده نیز ادامه یابد. حتی اگر شرایط کشور به حالت عادی بازگردد، برگزاری همزمان نمایشگاه فیزیکی و مجازی میتواند مزایای زیادی داشته باشد. به عنوان مثال، مخاطبان شهرستانها که امکان سفر به تهران را ندارند، میتوانند از نمایشگاه مجازی بهرهمند شوند. در بلندمدت، معاونت امور فرهنگی باید به دنبال توسعه زیرساختهای برگزاری نمایشگاه مجازی باشد. این توسعه میتواند شامل ایجاد اپلیکیشنهای موبایل، استفاده از واقعیت مجازی و افزایش تنوع خدمات ارائه شده باشد. همچنین، باید به دنبال راهکارهایی برای تشویق مخاطبان به خرید از کتابفروشیهای محلی باشد. در مجموع، میتوان گفت که تصمیم به برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب تهران، یک تصمیم منطقی و آیندهنگرانه است. این تصمیم ضمن حمایت از صنعت نشر در شرایط سخت، زمینهساز تحول دیجیتال در این صنعت نیز خواهد بود.