آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پنجاه و پنج روز از آغاز قطعی گسترده اینترنت بینالملل در ایران میگذرد. ۱۲۹۶ ساعت خاموشی که اقتصاد دیجیتال کشور را فلج کرده، کسبوکارهای آنلاین را به تعطیلی کشانده و زندگی میلیونها ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است. وبسایت «نتبلاکس»، ناظر جهانی اختلالات اینترنت، روز پنجشنبه جدیدترین آمار خود را از وضعیت اینترنت ایران منتشر کرد. آمارهایی که نشان از تداوم بحران و عدم پیشرفت معنادار در بازگشایی دارد. طبق گزارش نتبلاکس، سطح دسترسی به شبکه جهانی در ایران به حدود ۲ درصد حالت عادی رسیده است. این رقم در مقایسه با روزهای اولیه قطعی که دسترسی تقریباً به صفر رسیده بود، افزایش جزئی داشته است، اما همچنان بسیار ناچیز و ناکافی است. کاربران ایرانی همچنان از دسترسی به بسیاری از سرویسهای اصلی محروم هستند و زندگی در «عصر حجر دیجیتال» را تجربه میکنند. محدودیتهای اعمالشده بر اینترنت، تأثیر عمیقی بر اقتصاد دیجیتال کشور گذاشته است. تجارت آنلاین که در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشت و به یکی از ارکان اصلی اقتصاد تبدیل شده بود، عملاً فلج شده است. فروشگاههای اینترنتی، شرکتهای دانشبنیان، استارتآپها و تریدرهای ارز دیجیتال، از جمله قربانیان اصلی این بحران هستند. بسیاری از آنها مجبور به تعطیلی موقت یا اخراج نیروهای خود شدهاند.
سامانههای پرداخت الکترونیک نیز به شدت تحت تأثیر قرار گرفتهاند. بسیاری از درگاههای پرداخت آنلاین با اختلال مواجه شدهاند و مردم برای انجام تراکنشهای بانکی ساده نیز با مشکل روبرو هستند. این وضعیت، فشار روانی و اقتصادی مضاعفی را بر شهروندانی که از قبل با مشکلات معیشتی دست و پنجه نرم میکنند، وارد کرده است. علاوه بر کسبوکارها، زندگی روزمره مردم نیز به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است. ارتباط با دوستان و خانواده از طریق شبکههای اجتماعی، دسترسی به اخبار و اطلاعات، استفاده از خدمات آنلاین دولتی و خصوصی، و حتی سرگرمیهایی مانند تماشای فیلم و سریال، همگی با اختلال مواجه شدهاند. این وضعیت، فشار روانی زیادی را بر مردم وارد کرده است. مسئولین دولتی پیش از این از برنامههایی برای بازگشایی تدریجی اینترنت خبر داده بودند. احسان چیتساز، معاون بینالملل وزیر ارتباطات، گفته بود که قطعی اینترنت موجب شده است شبکه ملی اینترنت در دوران جنگ پایدار بماند. همچنین اعلام شده بود که دسترسی به برخی سرویسهای پایه مانند گوگل و جیمیل بازگشایی شده است. اما گزارش نتبلاکس نشان میدهد که این بازگشاییها بسیار محدود و ناپایدار بوده است.
کاربران ایرانی برای دسترسی به اینترنت، ناچار به استفاده از فیلترشکنهای پولی و رایگان هستند. فیلترشکنهای رایگان که اغلب ناامن هستند، خطر هک شدن حسابهای کاربری را به شدت افزایش دادهاند. بسیاری از کاربران در این مدت شاهد هک شدن تلگرام و دیگر حسابهای خود بودهاند. فیلترشکنهای پولی نیز قیمتهای سرسامآوری دارند و از هر گیگ ترافیک تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت میخورند. در چنین شرایطی، جامعه بینالمللی و نهادهای ناظر بر حقوق بشر بارها قطعی اینترنت در ایران را محکوم کرده و خواستار بازگشایی فوری آن شدهاند. با این حال، به نظر میرسد که دولت ایران همچنان به سیاست خود ادامه میدهد و برنامه مشخصی برای بازگشایی کامل اینترنت ندارد. روزهای آینده نشان خواهد داد که آیا این روند ادامه خواهد یافت یا شاهد تغییر رویکرد از سوی مسئولین خواهیم بود.
۱۲۹۶ ساعت خاموشی و دسترسی ۲ درصدی!
گزارش نتبلاکس حاوی ارقام هشداردهندهای است. پنجاه و پنج روز قطعی اینترنت، یعنی ۱۲۹۶ ساعت خاموشی و اختلال. این رقم بسیار بالایی است و نشان میدهد که ایران در میان کشورهایی قرار دارد که طولانیترین دورههای قطعی اینترنت را تجربه کردهاند. در مقایسه با قطعی اینترنت در جریان اعتراضات سال ۱۳۹۸ که حدود یک هفته به طول انجامید، این قطعی چندین برابر طولانیتر بوده است. سطح دسترسی به شبکه جهانی به حدود ۲ درصد حالت عادی رسیده است. این یعنی از هر ۱۰۰ سرویس و وبسایت بینالمللی که قبلاً در دسترس بودند، تنها ۲ تای آنها در حال حاضر قابل دسترسی هستند. این رقم نشان میدهد که وضعیت اینترنت در ایران بسیار بدتر از بسیاری از کشورهایی است که تحت شدیدترین تحریمها قرار دارند. نکته قابل توجه دیگر، سرعت بسیار پایین بازگشایی اینترنت است. در روزهای اولیه قطعی، سطح دسترسی تقریباً به صفر رسیده بود. طی ۵۵ روز، این میزان تنها به ۲ درصد افزایش یافته است. با این سرعت، بازگشایی کامل اینترنت ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد. این یک فاجعه برای اقتصاد دیجیتال کشور است.
خسارتهای هنگفت به اقتصاد دیجیتال
یکی از مهمترین پیامدهای قطعی اینترنت، خسارتهای اقتصادی هنگفت است. طبق برآوردهای قبلی، خسارت مستقیم قطع اینترنت روزانه ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و خسارات غیرمستقیم آن تا ۸۰ میلیون دلار در روز بوده است. در ۵۵ روز گذشته، اقتصاد ایران متحمل رقمی بین ۱.۶۵ تا ۲.۲ میلیارد دلار خسارت مستقیم شده است. کسبوکارهای آنلاین، فروشگاههای اینترنتی، شرکتهای دانشبنیان، استارتآپها و تریدرهای ارز دیجیتال، از جمله قربانیان اصلی این بحران هستند. بسیاری از آنها مجبور به تعطیلی موقت یا اخراج نیروهای خود شدهاند. برخی دیگر نیز به دلیل عدم دسترسی به سرویسهای ابری و ابزارهای توسعه، توانایی ادامه کار را از دست دادهاند. سامانههای پرداخت الکترونیک نیز به شدت تحت تأثیر قرار گرفتهاند. بسیاری از درگاههای پرداخت آنلاین با اختلال مواجه شدهاند و مردم برای انجام تراکنشهای بانکی ساده نیز با مشکل روبرو هستند. این موضوع، به ویژه برای کسبوکارهایی که به فروش آنلاین وابسته هستند، ضربه سنگینی بوده است.
فشار بر زندگی روزمره مردم
قطعی اینترنت نه تنها بر کسبوکارها، که بر زندگی روزمره مردم نیز تأثیر عمیقی گذاشته است. ارتباط با دوستان و خانواده از طریق شبکههای اجتماعی، که برای بسیاری از مردم به یک نیاز اساسی تبدیل شده، به شدت محدود شده است. دسترسی به اخبار و اطلاعات، که حق مسلم هر شهروندی است، با اختلال مواجه شده است. استفاده از خدمات آنلاین دولتی و خصوصی نیز با مشکل روبرو شده است. بسیاری از سامانههای آموزشی، درمانی، بانکی و اداری که در سالهای اخیر به صورت آنلاین ارائه میشدند، عملاً غیرقابل استفاده شدهاند. این موضوع، به ویژه برای بیماران، دانشجویان و افرادی که به خدمات دولتی نیاز دارند، بسیار دردسرساز بوده است. علاوه بر این، فشار روانی ناشی از قطعی اینترنت نیز قابل توجه است. ناامیدی، بیحوصلگی و احساس انزوا از جمله عوارض روانی قطعی طولانی مدت اینترنت هستند. بسیاری از افراد برای دسترسی به اینترنت مجبور به استفاده از روشهای پرخطر مانند فیلترشکنهای رایگان شدهاند که این موضوع نگرانیهای امنیتی را افزایش میدهد.
چالشهای بازگشایی اینترنت
یکی از سوالات اساسی این است که چرا بازگشایی اینترنت به این سرعت انجام نمیشود؟ مسئولین دولتی پیش از این از برنامههایی برای بازگشایی تدریجی اینترنت خبر داده بودند، اما عملاً شاهد پیشرفت محسوسی نبودهایم. دلایل متعددی برای این وضعیت وجود دارد. اولین دلیل، مسائل امنیتی است. دولت ایران نگران است که بازگشایی کامل اینترنت، به استفاده گروههای معاند و تروریستی از آن منجر شود. دومین دلیل، مسائل فنی است. زیرساختهای اینترنت ایران در طول جنگ آسیب دیده و بازسازی آنها نیازمند زمان و هزینه است. سومین دلیل، مسائل سیاسی است. برخی معتقدند که دولت ایران از این وضعیت برای اعمال فشارهای سیاسی استفاده میکند. با این حال، صرف نظر از دلایل، ادامه قطعی اینترنت غیرقابل قبول است. دولت ایران باید هر چه سریعتر برنامههای خود برای بازگشایی کامل اینترنت را اعلام و اجرایی کند. ادامه این وضعیت، نه تنها به اقتصاد و زندگی مردم آسیب میزند، بلکه اعتبار بینالمللی ایران را نیز خدشهدار میکند.
سناریوهای پیش روی بازگشایی اینترنت
با توجه به گزارش نتبلاکس و اظهارات مسئولین دولتی، چند سناریو برای آینده بازگشایی اینترنت قابل تصور است:
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
تسریع روند بازگشایی و بازگشت کامل اینترنت طی هفتههای آینده. در این سناریو، دولت ایران با توجه به فشارهای داخلی و خارجی، تصمیم به بازگشایی سریعتر میگیرد.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
ادامه روند فعلی با سرعت بسیار پایین. در این سناریو، بازگشایی کامل اینترنت ماهها طول خواهد کشید. کسبوکارهای آنلاین باید خود را با این وضعیت وفق دهند و به فکر راهکارهای جایگزین باشند.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
تداوم وضعیت فعلی و حتی تشدید محدودیتها. در این سناریو، دولت ایران با توجه به نگرانیهای امنیتی، تصمیم به ادامه محدودیتها میگیرد. این سناریو فاجعهبارترین حالت است و میتواند منجر به نابودی کامل اقتصاد دیجیتال ایران شود.