بازگشت دیپلمات‌های سوئیس به تهران پس از ۴۰ روز تعطیلی؛ سفارت دوباره باز شد

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

پس از ۴۰ روز تعطیلی، سفارت سوئیس در تهران دوباره باز شد. وزارت امور خارجه سوئیس امروز با انتشار یک پیام ساده در شبکه اجتماعی ایکس، خبری را اعلام کرد که برای بسیاری از تحلیلگران سیاسی و دیپلماتیک اهمیت زیادی داشت: کارکنان سفارت سوئیس به تهران بازگشته‌اند. سفارت سوئیس در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ (۱۱ مارس) به دلیل وضعیت امنیتی ناشی از جنگ تعطیل شده بود. در آن روزها، تهران هدف حملات هوایی قرار گرفته بود و بسیاری از کشورهای غربی سفارت‌های خود را تعطیل کردند. حالا پس از برقراری آتش‌بس و کاهش تدریجی تنش‌ها، سوئیس اولین کشوری است که کارکنان خود را به طور کامل به تهران بازگردانده است. نکته جالب توجه، زمان‌بندی این بازگشت است. ۲۰ آوریل (۳۱ فروردین) دقیقاً یک روز پس از از سرگیری پروازهای خارجی فرودگاه امام خمینی (ره) و مصادف با اعلام آمادگی آمریکا برای مذاکره مستقیم (البته با لغو سفر در همان روز) بود. این همزمانی تصادفی نیست.

سوئیس به عنوان «حافظ منافع آمریکا» در ایران، نقشی فراتر از یک سفارت عادی دارد. در غیاب روابط دیپلماتیک رسمی بین ایران و آمریکا، سوئیس وظیفه رسیدگی به امور کنسولی شهروندان آمریکایی در ایران و همچنین انتقال پیام‌های دیپلماتیک بین دو کشور را بر عهده دارد. بازگشت سفارت سوئیس به معنای بازگشت یک پل ارتباطی حیاتی است. این خبر نشان می‌دهد که دولت سوئیس با ارزیابی وضعیت امنیتی، تهران را برای بازگشت کارکنان خود ایمن تشخیص داده است. این یک سیگنال مثبت برای سایر کشورهایی است که هنوز سفارت‌های خود را تعطیل نگه داشته‌اند. اگر سایر کشورهای اروپایی نیز از این الگو پیروی کنند، تهران دوباره به مرکز دیپلماسی منطقه تبدیل خواهد شد. گفتنی است که در روزهای تعطیلی سفارت، برخی خدمات کنسولی سوئیس به صورت غیرحضوری یا از طریق سفارت‌های دیگر ارائه می‌شد. با بازگشت کارکنان، تمامی خدمات از جمله صدور ویزا، تمدید پاسپورت و ارائه خدمات به ایرانیان مقیم سوئیس از سر گرفته خواهد شد. بازگشت سفارت سوئیس در حالی صورت می‌گیرد که هنوز برخی کشورهای اروپایی مانند آلمان و فرانسه سفارت‌های خود را به طور کامل بازگشایی نکرده‌اند. انتظار می‌رود در روزهای آینده، شاهد بازگشت تدریجی سایر دیپلمات‌های اروپایی به تهران باشیم. در مجموع، بازگشت سفارت سوئیس یک پیروزی دیپلماتیک برای ایران است. نشان می‌دهد که جنگ ایران را در انزوای کامل قرار نداده و کماکان کشورهای غربی تمایل به حفظ کانال‌های ارتباطی با تهران دارند.

چرا سوئیس زودتر از دیگران بازگشت؟

1. سوئیس به دلیل سیاست بی‌طرفی تاریخی خود، معمولاً در بحران‌ها زودتر از سایر کشورها اقدام به بازگشایی سفارت می‌کند. برخلاف آلمان یا فرانسه که ممکن است نگران فشارهای افکار عمومی داخلی برای بازگشایی باشند، سوئیس مبتنی بر ارزیابی فنی و امنیتی عمل می‌کند.
2. عامل دوم، نقش میانجی‌گری است. در روزهای اخیر اخباری مبنی بر افزایش تماس‌های غیرمستقیم ایران و آمریکا از طریق کانال سوئیس منتشر شده است. برای پیگیری این تماس‌ها، حضور فیزیکی دیپلمات‌های سوئیسی در تهران ضروری است. بنابراین بازگشت آنها یک ضرورت عملیاتی بود، نه یک تصمیم کاملاً داوطلبانه.
3. عامل سوم، امنیت فیزیکی سفارت. ساختمان سفارت سوئیس در تهران در طول جنگ آسیبی ندیده و منطقه آن (در خیابان پاسداران) نیز جزو امن‌ترین نقاط تهران بوده است. بنابراین ریسک بازگشت برای سوئیس پایین بود.

نقش سوئیس به عنوان حافظ منافع آمریکا

سوئیس از سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹) پس از قطع روابط ایران و آمریکا، مسئولیت حفاظت از منافع آمریکا در ایران را بر عهده دارد. این مسئولیت شامل سه بخش است:

1. خدمات کنسولی به شهروندان آمریکایی مقیم ایران (بازدید از زندانیان، صدور گواهی و...)
2. انتقال پیام‌های محرمانه بین وزارت خارجه ایران و آمریکا
3. تسهیل معاملات مالی محدود (مانند پرداخت کمک‌های بشردوستانه)

بازگشت سفارت سوئیس به معنای بازگشت این مکانیسم‌ها به حالت عادی است. به ویژه در شرایط حساس کنونی که مذاکرات غیرمستقیم در جریان است، حضور دیپلمات‌های سوئیسی در تهران یک ضرورت انکارناپذیر است.

نکته جالب: در بیانیه منتشر شده، به نقش حافظ منافع آمریکا اشاره نشده است. اما این وظیفه اصلی سفارت سوئیس در تهران است!

سوئیس در مقابل سایر کشورهای اروپایی

آلمان، فرانسه و انگلیس برای بازگشایی سفارت‌های خود محتاط‌تر عمل کرده‌اند. دلیل اصلی، احتمال وقوع «اعتراضات» و «ناآرامی‌های خیابانی» در برابر سفارت‌های این کشورهاست. تصور می‌شود که دولت‌های اروپایی منتظر تثبیت کامل اوضاع هستند تا دوباره سفارت را بازگشایی کنند. در مقابل، سوئیس به دلیل بی‌طرفی، کمتر در معرض این اعتراضات است. از سوی دیگر، کشورهای عربی منطقه مانند امارات و عربستان نیز هنوز سفارت‌های خود را به طور کامل بازگشایی نکرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود که اگر در دو هفته آینده حادثه امنیتی جدیدی رخ ندهد، سایر سفارتخانه‌های اروپایی نیز تا پایان اردیبهشت فعالیت خود را از سر گیرند. اما فعلاً سوئیس پیشتاز است.

تأثیر بازگشت سفارت بر تجارت و سرمایه‌گذاری

بازگشت سفارت سوئیس یک سیگنال مثبت برای فعالان اقتصادی است. شرکت‌های سوئیسی که به دلیل جنگ معاملات خود را متوقف کرده بودند، حالا می‌توانند با اطمینان بیشتری به فعالیت خود ادامه دهند. همچنین ویزای تجاری برای بازرگانان ایرانی راحت‌تر صادر خواهد شد. سوئیس یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی در ایران نیست، اما شرکت‌های معروفی مانند نواتیس (داروسازی)، نستله (مواد غذایی) و ابلیسکو (ماشین‌آلات صنعتی) در ایران فعال هستند. بازگشایی سفارت می‌تواند به این شرکت‌ها اطمینان دهد که وضعیت به حالت عادی بازمی‌گردد. همچنین، این موضوع ممکن است روی نرخ ارز نیز تأثیر مثبت بگذارد. بازگشایی سفارت‌ها نشانه کاهش تنش سیاسی است و معمولاً با کاهش فشار بر ریال همراه است.

سناریوهای بازگشایی سایر سفارت‌ها

• سناریوی نخست (خوش‌بینانه)

  سوئیس الگوساز می‌شود. آلمان و فرانسه نیز ظرف دو هفته (تا ۱۵ اردیبهشت) سفارت‌های خود را بازگشایی می‌کنند. این به معنای عادی‌سازی کامل روابط دیپلماتیک در تهران است.

• سناریوی دوم (واقع‌بینانه)

  سایر کشورها بازگشایی را تا پایان خرداد به تعویق می‌اندازند. آنها منتظر تماشای روند آتش‌بس و ثبات اوضاع هستند. در این سناریو، تهران به یک «هاب دیپلماتیک ضعیف» تبدیل می‌شود که فقط سوئیس و چند کشور کوچک در آن فعال هستند.

• سناریوی سوم (بدبینانه)

  اگر آتش‌بس شکسته شود و جنگ از سر گرفته شود، نه تنها سفارت‌های دیگر بازگشایی نمی‌شوند، بلکه سفارت سوئیس نیز دوباره تعطیل خواهد شد. در این سناریو، تهران تبدیل به یک «منطقه ممنوعه دیپلماتیک» می‌شود.

به طور کلی، بازگشت سفارت سوئیس به تهران یک نقطه عطف مثبت در دوره پساجنگ است. این اقدام می‌تواند مقدمه‌ای برای عادی‌سازی تدریجی روابط و بازگشت سایر کشورها به تهران باشد.