آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بالاخره تکلیف جاماندگان کالابرگ روشن شد. معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از آغاز ثبتنام این خانوارها از طریق سامانه سیمین خبر داد. یعقوب اندایش اعلام کرد که افرادی که تاکنون موفق به دریافت کالابرگ نشدهاند، میتوانند با مراجعه به آدرس simin.hadafmandi.ir درخواست خود را ثبت کنند. کالابرگ یکی از مهمترین طرحهای حمایتی دولت در شرایط جنگی است. هدف از این طرح، کمک به تأمین کالاهای اساسی برای اقشار کمدرآمد و متوسط جامعه است. با این حال، بسیاری از خانوارها به دلایل مختلف (مانند تغییر دهک درآمدی، مشکل در احراز هویت یا نقص در اطلاعات ثبتنامی) از این طرح جا ماندند.
فرآیند ثبتنام به این صورت است که متقاضیان ابتدا باید وارد سامانه سیمین شوند و سپس اطلاعات هویتی خود را وارد کنند. پس از آن، شماره شبای بانکی خود را نیز در سامانه اعلام میکنند. مرحله بعد، بررسی ساختار خانوار توسط وزارت رفاه است که معمولاً چند روز طول میکشد. نکته مهم این است که اطلاعات ثبتنامی بهصورت ماهانه و در تاریخ دهم هر ماه برای وزارت رفاه ارسال میشود. به عبارت دیگر، اگر امروز ثبتنام کنید، تا دهم ماه بعد بررسی میشوید و در صورت تأیید، از همان ماه مشمول دریافت کالابرگ خواهید شد. پس عجله کنید که دیر نشود!
اما چه کسانی جامانده محسوب میشوند؟ افرادی که قبلاً در سامانههای قبلی (مثل «شما» یا «پنجره ملی خدمات الکترونیک») ثبتنام کردند اما به هر دلیل کالابرگ دریافت نکردند. همچنین افرادی که به تازگی دهک درآمدی آنها تغییر کرده و به دهکهای مشمول (چهارم تا نهم) وارد شدهاند، نیز میتوانند ثبتنام کنند. انواع کالاهای قابل خرید با کالابرگ شامل ۱۱ قلم کالای اساسی است: برنج، روغن، ماکارونی، مرغ، تخممرغ، شیر، پنیر، ماست، قند و شکر و حبوبات (لوبیا و نخود). اما نکته مهم: از این پس امکان خرید پوشاک بچه و شیرخشک نیز به سبد کالابرگ اضافه شده است. مبلغ کالابرگ برای هر نفر حدود ۳۰۰ هزار تومان است (برای خانواده ۴ نفره حدود ۱.۲ میلیون تومان). البته این مبلغ بسته به دهک درآمدی و تعداد اعضای خانوار ممکن است کمی متفاوت باشد. در مجموع، این اقدام گامی مثبت برای پوشش حداکثری جامعه هدف و حمایت از معیشت مردم در شرایط سخت اقتصادی است. اما باید دید که آیا سامانه سیمین توانایی ثبتنام این تعداد متقاضی را دارد یا خیر.
تحلیل سیاستی و هدفمندی یارانهها
طرح کالابرگ جانشین یارانه نقدی ۴۵ هزار تومانی قبلی است. اما تفاوت اساسی: در یارانه نقدی، مردم پول را نقد دریافت میکردند و هر طور میخواستند خرج میکردند (حتی صرف قلیان و سیگار). اما در کالابرگ، اعتبار فقط برای خرید کالاهای اساسی قابل استفاده است. این یعنی دولت کنترل بیشتری بر نحوه هزینه کرد یارانه دارد. حذف دهکهای اول تا سوم (کمدرآمدترین) و دهک دهم (پردرآمدترین) از دریافت یارانه، هدفمندی را بیشتر کرده است. اما این تصمیم باعث شد برخی خانوادهها که به اشتباه در دهک اشتباه قرار گرفته بودند، از طرح جا بمانند. سامانه سیمین برای اصلاح این خطاها ایجاد شده است. نقطه ضعف این طرح این است که هنوز هم بسیاری از فروشگاهها (به ویژه در روستاها) به سامانه کالابرگ متصل نیستند. مردم در این مناطق نمیتوانند از اعتبار خود استفاده کنند. دولت باید زیرساختهای فنی را در کل کشور گسترش دهد.
سامانه سیمین چیست؟
سامانه سیمین (Simin) مخفف «سیستم یکپارچه مدیریت اطلاعات نوین» است. این سامانه توسط وزارت رفاه و با همکاری سازمان فناوری اطلاعات ایران طراحی شده است. هدف آن، یکپارچهسازی دادههای دهکبندی درآمدی و تسهیل فرآیند ثبتنام برای طرحهای حمایتی است. پیش از این، اطلاعات خانوارها از پایگاههای مختلف (مانند وزارت بهداشت، سازمان ثبت احوال، سازمان هدفمندسازی یارانهها و...) پراکنده بود. سامانه سیمین تمام این دادهها را در یک جا جمع میکند و به صورت خودکار دهک درآمدی هر خانوار را محاسبه میکند. اما نگرانی اصلی، امنیت دادههاست. در سالهای اخیر، چندین بار سامانههای دولتی هک شده و اطلاعات محرمانه مردم به بیرون درز کرده است. انتظار میرود که وزارت رفاه تمهیدات امنیتی لازم را برای جلوگیری از نفوذ هکرها اندیشیده باشد.
تأثیر کالابرگ بر تورم و سبد مصرفی خانوار
برخی کارشناسان معتقدند که کالابرگ میتواند به کنترل تورم کمک کند. زیرا وقتی دولت یارانه را به صورت کالا (و نه پول نقد) تخصیص میدهد، نقدینگی جدیدی به بازار تزریق نمیشود و فشار تورمی کاهش مییابد. همچنین، تولیدکنندگان کالاهای اساسی از فروش تضمینی بهرهمند میشوند. اما برخی دیگر معتقدند که کالابرگ باعث افزایش قیمت کالاهای اساسی میشود، زیرا تقاضا برای آنها افزایش مییابد. برای جلوگیری از این پدیده، دولت باید نظارت دقیقی بر بازار داشته باشد و جلوی گرانفروشی را بگیرد. علاوه بر این، اضافه شدن شیرخشک و پوشاک بچه به سبد کالابرگ، یک اقدام مثبت است. زیرا این اقلام جزو نیازهای اساسی نوزادان هستند و هزینه بالایی دارند. خانوادههای دارای نوزاد حالا میتوانند با استفاده از کالابرگ، بخشی از این هزینهها را جبران کنند.
وظیفه دولت در برابر جاماندگان
بر اساس قانون برنامه ششم توسعه، دولت موظف است یارانه را به صورت هدفمند و فقط به دهکهای کمدرآمد پرداخت کند. اما هیچ قانون صریحی درباره موظف بودن دولت به ثبتنام از جاماندگان وجود ندارد. بنابراین، اقدام وزارت رفاه برای ایجاد سامانه «سیمین» یک اقدام خودجوش و فراتر از وظیفه قانونی است. با این حال، این اقدام باید سریعتر انجام میشد. بسیاری از خانوارها ماههاست که چشم به راه دریافت کالابرگ هستند و به دلیل نقص در اطلاعات دهکبندی، از این امکان محروم شدهاند. تأخیر ۴ ماهه دولت در راهاندازی سامانه سیمین قابل انتقاد است. همچنین، باید توجه داشت که برخی از جاماندگان، افرادی هستند که قبلاً دهک درآمدی آنها بالای ۹ بوده اما الان به دلیل جنگ و از دست دادن شغل، به دهک چهارم تا نهم سقوط کردهاند. این افراد نیازمند بررسی فوری هستند.
آیا کالابرگ به یک طرح دائمی تبدیل میشود؟
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
با موفقیت سامانه سیمین و تحت پوشش قرار گرفتن همه جاماندگان، کالابرگ به یک طرح دائمی و همهگیر تبدیل میشود. دولت حتی ممکن است دامنه آن را به سایر کالاها (مانند لوازم تحریر و پوشاک) گسترش دهد.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
کالابرگ همچنان به عنوان یک طرح حمایتی موقت (مثلاً تا پایان جنگ) ادامه مییابد. پس از بهبود شرایط اقتصادی، دولت به تدریج آن را جمع میکند و به یارانه نقدی بازمیگردد.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
سامانه سیمین با ازدحام کاربران مواجه میشود و از کار میافتد. بسیاری از جاماندگان به دلیل مشکلات فنی موفق به ثبتنام نمیشوند و کالابرگ همچنان محدود به گروه خاصی باقی میماند.
به طور کلی، راهاندازی سامانه سیمین به درخواست جاماندگان پاسخ مثبت داده است. اکنون نوبت به کارمندان وزارت رفاه است که با سرعت و دقت، درخواستها را بررسی کنند تا این خانوادهها هرچه سریعتر صاحب کالابرگ شوند.