آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
شمال مالی دوباره به کانون بحران تبدیل شده است. ارتش این کشور روز دوشنبه از شهر کیدال (پایتخت خودخوانده جداییطلبان) عقبنشینی کرد. این تحول دو روز پس از حملات مرگبار جداییطلبان آزاواد و یک گروه تروریستی وابسته به القاعده (جماعت نصرت الاسلام و المسلمین) رخ داده است. شهر کیدال یک پایگاه راهبردی است. این شهر دروازه ورود به مناطق شمالی مالی است و کنترل آن به معنای کنترل مسیرهای تجاری و قاچاق (اسلحه، مواد مخدر و مهاجران) است. ارتش مالی پس از سالها جنگ، سرانجام در سال ۲۰۲۳ موفق به تصرف کیدال شده بود. اما حالا به نظر میرسد که این موفقيت پایدار نبوده است. علت فوری این عقبنشینی، حملات هماهنگ دو روز پیش است. جداییطلبان و تروریستها با استفاده از خودروهای بمبگذاری شده و حملات هماهنگ، پدافند ارتش را شکستند. در همین حملات، یک مقام ارشد امنیتی مالی (وزیر دفاع) نیز ترور شد. عقبنشینی ارتش از کیدال، یک تحول نمادین و استراتژیک است. این نشان میدهد که دولت نظامی مالی نتوانسته است کنترل کامل بر شمال کشور را به دست گیرد.
از سوی دیگر، این تحول، یک شکست بزرگ برای متحدان مالی (به ویژه روسیه) محسوب میشود. گروه واگنر (شرکت نظامی خصوصی روس) که نیروهای خود را برای کمک به مالی اعزام کرده بود، در نبردهای کیدال متحمل تلفات سنگین شده است. در سطح بینالمللی، فرانسه (که نیروهای خود را در سال ۲۰۲۲ از مالی خارج کرد) از تحولات اخیر ابراز نگرانی کرده است. پاریس نگران است که خلأ قدرت در شمال مالی، به پناهگاه جدیدی برای تروریستها تبدیل شود. اکنون جداییطلبان آزاواد کنترل کیدال را به دست گرفتهاند. آنها اعلام کردهاند که میخواهند یک کشور مستقل به نام «آزاواد» تشکیل دهند. پیروزی جداییطلبان و تروریستها، یک زنگ خطر جدی برای تمام کشورهای منطقه (موریتانی، نیجر، بورکینافاسو، الجزایر و حتی کشورهای اروپایی) است.
ریشههای بحران مالی
مالی از زمان استقلال از فرانسه در سال ۱۹۶۰، هرگز آرامش نداشته است. در دهه ۱۹۹۰، شورش جداییطلبان طوارق در شمال آغاز شد. این شورشها به دلیل محرومیت اقتصادی و سیاسی منطقه شمال از سوی دولت مرکزی باماکو بود. در سال ۲۰۱۲، یک کودتا در باماکو قدرت را به دست نظامیان داد. در همان سال، شبهنظامیان وابسته به القاعده، شمال مالی را تصرف کردند. فرانسه در سال ۲۰۱۳ با عملیات نظامی «سروال» آنها را عقب راند. با این حال، تروریستها هرگز به طور کامل ریشهکن نشدند. آنها به مناطق روستایی و مرزی پناه بردند و حملات خود را ادامه دادند. در سال ۲۰۲۰، مجدداً یک کودتا در مالی رخ داد و نظامیان به قدرت بازگشتند. نظامیان حاکم (به رهبری سرهنگ آسیمی گویتا) روابط با فرانسه را قطع کردند و به جای آن، به روسیه روی آوردند. گروه واگنر در سال ۲۰۲۲ وارد مالی شد. با این حال، بحران حل نشده باقی ماند.
چرا ارتش مالی از کیدال عقبنشینی کرد؟
-
دلیل اول: کمبود نیرو
ارتش مالی پس از ۱۰ سال جنگ، تحلیل رفته است. دهها هزار سرباز کشته یا زخمی شدهاند و روحیه نیروها پایین است. استخدام نیروهای جدید نیز به دلیل فقر و ناامیدی، با استقبال مواجه نمیشود.
-
دلیل دوم: برتری اطلاعاتی و تاکتیکی گروههای مسلح
آنها از پهپادهای تجاری برای شناسایی مواضع ارتش استفاده میکنند و با استفاده از خودروهای تویوتا (تکنیکالها) به سرعت مانور میدهند. ارتش مالی که دارای تجهیزات سنگین روسی است، در برابر تاکتیکهای چریکی آسیبپذیر است.
-
دلیل سوم: عدم پشتیبانی مردمی
مردم شمال مالی (به ویژه طوارقها) احساس میکنند که دولت باماکو به آن ها خیانت کرده است. به همین دلیل، آن ها حاضر به همکاری با ارتش نیستند و گاهی اطلاعات نظامی را به شورشیان میفروشند.
نقش روسیه، فرانسه و چین در بحران
روسیه که در بحران اوکراین درگیر است، نمیتواند منابع نظامی کافی را به مالی اختصاص دهد. گروه واگنر نیز که حدود ۱۰۰۰ نیرو در کشور مالی دارد، برای کنترل منطقهای به بزرگی فرانسه (که جمعیتی بالغ بر ۲۰ میلیون نفر دارد) کافی نیست. فرانسوی ها نیز پس از خروج از مالی، تلاش کرده اند نفوذ خود را از طریق کشورهای ساحلی (مثل ساحل عاج و بنین) حفظ کند. اما با سقوط کیدال، موقعیت فرانسه نیز تضعیف شده است. چین نیز نگران است. چین در مالی معادن اورانیوم و طلا دارد. بیثباتی در شمال مالی، این سرمایهگذاریها را تهدید میکند. احتمال دارد که چین نیز مجبور به مداخله نظامی (از طریق قراردادهای امنیتی با دولت مالی) شود.
بحران آوارگان و قربانیان غیرنظامی
با سقوط کیدال، دهها هزار غیرنظامی مجبور به فرار شدهاند. آنها به سمت جنوب مالی یا کشورهای همسایه (موریتانی، نیجر) حرکت میکنند. این آوارگان، در حالی که با کمبود آب، غذا، دارو و سرپناه روبرو هستند. سازمان ملل هشدار داده است که احتمال وقوع یک فاجعه انسانی در منطقه وجود دارد. حدود ۵۰۰ هزار نفر در شمال مالی در معرض خطر قحطی قرار دارند. گروههای تروریستی نیز دسترسی به کمکهای بشردوستانه را مسدود کردهاند. علاوه بر این، گزارشهایی از جنایتهای جنگی (اعداد فراقانونی، تجاوز جنسی، و استفاده از کودکان سرباز) توسط هر دو طرف درگیری منتشر شده است. با این حال، به دلیل عدم دسترسی ناظران بینالمللی، مستندسازی این جنایتها دشوار است.
سناریوهای پیش روی بحران مالی
-
سناریوی نخست (بدبینانه)
جداییطلبان و تروریستها به پیشروی خود به سمت جنوب ادامه میدهند. دولت مالی فرو میپاشد و کشور وارد یک جنگ داخلی تمامعیار میشود. این سناریو، منطقه ساحل (از موریتانی تا سودان) را بیثبات میکند.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
ارتش مالی با کمک هوایی روسیه و واگنر، موفق به تثبیت خطوط دفاعی خود در جنوب میشود. شمال کشور عملاً از کنترل دولت خارج میشود و به منطقهای بیثبات و تحت کنترل گروههای مسلح تبدیل میشود. این وضعیت ممکن است سالها ادامه یابد.
-
سناریوی سوم (خوشبینانه)
فشار بینالمللی (سازمان ملل، اتحادیه آفریقا، اتحادیه اروپا) منجر به آتشبس میشود. مذاکرات صلح بین دولت مالی و جداییطلبان آغاز میشود. اما با توجه به سابقه شکست خورده مذاکرات قبلی، این سناریو کمترین احتمال را دارد.