آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
جنگ، علاوه بر خسارتهای جانی و مالی، نظام آموزشی کشور را نیز مختل کرده است. دانشگاهها ماهها تعطیل بودند و اینترنت قطع بود. در این شرایط، دانشجویان تحصیلات تکمیلی که باید از پایاننامه خود دفاع میکردند، در بنبست قرار گرفتند. اکنون دانشگاه علم و فرهنگ با صدور بخشنامهای، به این دانشجویان مهلت داده است. مهمترین بند این بخشنامه: دفاع بدون شهریه تا ۱۵ اردیبهشت. یعنی دانشجویی که باید اسفند ۱۴۰۴ دفاع میکرد، حالا تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ فرصت دارد. بدون اینکه یک ریال جریمه پرداخت کند. این تصمیم، یک نفس راحت برای صدها دانشجو است. بسیاری از آنها به دلیل قطع اینترنت، نتوانستند با اساتید خود ارتباط بگیرند. برخی دیگر به دلیل تعطیلی آزمایشگاهها، نتوانستند تحقیق میدانی خود را به پایان برسانند. اما این فرصت، نامحدود نیست. اگر دانشجویی تا ۱۵ اردیبهشت دفاع نکند، باید شهریه تمدید بپردازد (مبلغ دقیق آن هنوز اعلام نشده است). سپس مهلت جدید تا ۳۱ شهریور به او داده میشود.
نکته مهم دیگر: دانشجویانی که پرونده آنان به شورای موارد خاص رفته است (به دلیل اتمام سنوات)، نیز از این بخشودگی بهره مند میشوند. یعنی آنها نیز تا ۱۵ اردیبهشت بدون جریمه فرصت دفاع دارند. این بخشنامه فقط برای دانشجویان «واقعی» است. یعنی دانشجویانی که در تاریخ ۱۵ اسفند، «واجد شرایط دفاع» بودهاند. دانشجویان دانشگاه علم و فرهنگ باید هرچه سریعتر برای تعیین وقت دفاع اقدام کنند. زمان محدود است و دانشگاهها نیز ظرفیت محدودی برای برگزاری جلسات دفاع دارند.
تأثیر جنگ بر کیفیت پژوهشهای دانشجویی
قطع ۵۰ روزه اینترنت و تعطیلی دانشگاهها، ضربه مهلکی به پژوهشهای دانشجویی وارد کرد. دانشجویان برای انجام تحقیقات میدانی (پرسشنامه، مصاحبه، نمونهبرداری) به دانشگاه میرفتند. اما به دلیل حملات هوایی و ناامنی، بسیاری از آنها نتوانستند کار خود را کامل کنند. دانشجویانی که کار آزمایشگاهی انجام میدادند، نیز با مشکل مواجه شدند. مواد شیمیایی و تجهیزات آزمایشگاهها (که اغلب وارداتی هستند) کمیاب شده و قیمت آنها سر به فلک کشیده بود. برخی از دانشجویان مجبور شدند موضوع پایاننامه خود را تغییر دهند. بخشنامه دانشگاه علم و فرهنگ یک اقدام انسانی و هوشمندانه است. به دانشجویان فرصت جبران داده شده است. اما آیا یک ماه زمان برای جمعآوری دادههای از دست رفته کافی است؟ به نظر نمیرسد. بسیاری از دانشجویان حداقل به ۳ ماه زمان نیاز دارند.
هزینه دفاع دیرهنگام چقدر است؟
شهریه تمدید پایاننامه در دانشگاه علم و فرهنگ، برای هر ترم حدود ۲ تا ۳ میلیون تومان است (بسته به مقطع و رشته). قبلاً دانشجویان میتوانستند دوبار تمدید (حداکثر یک سال) داشته باشند. اما با این بخشنامه، اگر دانشجویی تا اردیبهشت دفاع نکند، باید یک ترم شهریه تمدید (حدود ۲.۵ میلیون تومان) بپردازد و تا شهریور فرصت دارد. اگر باز هم نتواند دفاع کند، باید ترم بعدی را نیز شهریه بپردازد. با این حال، هزینه واقعی دفرد دیرهنگام، فقط شهریه نیست. نگهداری از دانشجو در دانشگاه (استفاده از کتابخانه، اینترنت، آزمایشگاه و...) نیز هزینه دارد که متأسفانه در آمارها دیده نمیشود.
آیا این بخشنامه خلاف قوانین وزارت علوم است؟
وزارت علوم در سال ۱۴۰۲ آییننامه جدیدی برای سنوات مجاز تحصیلی ابلاغ کرد. بر اساس این آییننامه، حداکثر سنوات مجاز برای مقطع کارشناسی ارشد ۳ سال و برای دکتری ۵ سال است. پس از اتمام سنوات، دانشجو باید از شورای موارد خاص اجازه تمدید بگیرد. بخشنامه دانشگاه علم و فرهنگ در تضاد با آییننامه وزارت علوم نیست. بلکه یک «استثنا» برای شرایط جنگی است. دانشگاه میگوید: «ما به شما بدون اجازه شورای موارد خاص، تا یک ماه فرصت اضافی میدهیم.» اما از نظر حقوقی، این بخشنامه یک «تفسیر موسع» از قانون است. اگر دانشجویی بعداً به وزارت علوم شکایت کند، ممکن است رأی به نفع او صادر شود (یعنی دانشگاه حق نداشته جریمه بگیرد).
استرس دفاع در شرایط پساجنگ
دفاع از پایاننامه خود یک فرآیند استرسزا است. اما در شرایط پساجنگ، این استرس دوچندان میشود.
- اول، نگرانی از آینده شغلی (آیا اصلاً شغلی وجود دارد؟).
- دوم، نگرانی از مصاحبهشوندگان (استادان ممکن است به دلیل مشکلات روحی ناشی از جنگ، دیرتر جواب بدهند).
بخشنامه دانشگاه علم و فرهنگ، حداقل این استرس را کاهش داده است. دانشجویان میدانند که یک ماه فرصت اضافی دارند و نیازی به عجله نیست.
آیا سایر دانشگاهها نیز چنین بخشنامهای صادر میکنند؟
دانشگاه آزاد اسلامی، پیام نور و دانشگاههای دولتی نیز بخشنامههای مشابهی صادر کردهاند. اما جزئیات آنها متفاوت است. برخی دانشگاهها مهلت بیشتری (تا پایان خرداد) دادهاند. پیشبینی میشود که با توجه به ادامه قطعی اینترنت و تعطیلیهای پراکنده، وزارت علوم یک بخشنامه واحد برای کل کشور صادر کند. این بخشنامه احتمالاً تمدید یک نیمسال تحصیلی (تا مهر ۱۴۰۵) را برای همه دانشجویان مجاز میکند. در هر صورت، دانشجویان نباید به بخشنامههای دانشگاهی اکتفا کنند. آن ها میتوانند با ارائه دلایل موجه (عدم دسترسی به منابع، مشکلات معیشتی، مهاجرت استاد راهنما و...) از شورای موارد خاص، تمدید بیشتر را درخواست کنند.