شکر گران شد؛ جهش ۳۰ هزار تومانی در یک ماه!

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

بازار شکر کشور در هفته‌های پایانی فروردین ماه ۱۴۰۵ شاهد جهش قیمتی بی‌سابقه‌ای بود؛ کالایی که تا همین چند هفته پیش با نرخ ۹۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم بسته‌بندی به دست مصرف‌کننده می‌رسید، امروز به قیمت ۱۲۵ هزار تومان فروخته می‌شود. این افزایش قیمت معادل ۳۰ هزار تومان (بیش از ۳۱ درصد) در بازه زمانی کمتر از یک ماه است؛ رشدی که سفره‌های ایرانیان را مستقیماً تحت تأثیر قرار داده است. در اسفند ماه سال گذشته و روزهای ابتدایی فروردین ۱۴۰۵، هر کیلوگرم شکر بسته‌بندی با قیمت میانگین ۹۵ هزار تومان در فروشگاه‌ها عرضه می‌شد. این نرخ تا پایان هفته سوم فروردین تقریباً ثابت باقی ماند. اما از هفته پایانی فروردین، موج جدیدی از افزایش قیمت بازار شکر را فرا گرفت. ابتدا نرخ به ۱۱۰ هزار تومان رسید و سپس در روزهای پایانی ماه، جهش دوباره‌ای قیمت را به ۱۲۵ هزار تومان کشاند.

شکر فله نیز از این افزایش بی‌نصیب نمانده است. بر اساس گزارش‌های میدانی، قیمت هر کیلو شکر فله که در اسفند ماه حدود ۷۸ تا ۸۰ هزار تومان بود، امروز به ۱۰۰ تا ۱۰۵ هزار تومان رسیده است. کارشناسان اقتصادی دو عامل اصلی را پشت این افزایش قیمت می‌دانند:

1. نخست، جهش نرخ ارز در ماه‌های اخیر که هزینه واردات شکر خام را به شدت افزایش داده است.
2. دوم، اختلال در زنجیره تأمین ناشی از جنگ.

دبیر انجمن تصفیه‌کنندگان شکر خام چندی پیش از «اصلاح قیمت شکر از اواسط اردیبهشت» خبر داده بود، اما این افزایش زودتر از موعد و با شدتی بیشتر از پیش‌بینی‌ها رخ داده است. در این گزارش، جزئیات روند افزایش قیمت شکر، عوامل مؤثر بر آن و پیش‌بینی وضعیت این کالای اساسی در روزهای آینده را بررسی می‌کنیم.

جزئیات روند افزایش قیمت شکر از اسفند تا امروز

نمودار قیمت شکر بسته‌بندی در دو ماه اخیر، سیری صعودی اما با شیب‌های متفاوت را نشان می‌دهد. در اسفند ماه ۱۴۰۴، قیمت هر کیلوگرم شکر بسته‌بندی برای مصرف‌کننده میانگین ۹۰ تا ۹۵ هزار تومان بود. این نرخ در دو هفته اول فروردین ۱۴۰۵ تقریباً ثابت ماند و تغییر محسوسی نداشت. فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشان کماکان شکر را با همین نرخ عرضه می‌کردند. از هفته سوم فروردین، نشانه‌های اولیه افزایش قیمت ظاهر شد. برخی عمده‌فروشان قیمت‌های جدیدی را اعلام کردند و در هفته پایانی فروردین، قیمت شکر بسته‌بندی به ۱۱۰ هزار تومان جهش کرد. اما این پایان ماجرا نبود. در دو سه روز پایانی فروردین (مقارن با امروز)، شکر بسته‌بندی با نرخ ۱۲۵ هزار تومان نیز به فروش رسید. به عبارت دیگر، طی تنها یک هفته، شکر حدود ۱۵ هزار تومان دیگر گران شد. شکر فله نیز روند مشابهی را طی کرده است. این نوع شکر که معمولاً توسط خیاربارفروش‌ها و برخی فروشگاه‌های سنتی عرضه می‌شود، در اسفند ماه ۷۸ تا ۸۰ هزار تومان قیمت داشت. امروز برای خرید یک کیلو شکر فله باید ۱۰۰ تا ۱۰۵ هزار تومان پرداخت کرد. اختلاف قیمت شکر فله و بسته‌بندی که معمولاً ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۲۰ هزار تومان رسیده است.

جهش نرخ ارز؛ ریشه اصلی گرانی شکر

شکر خام مورد نیاز کارخانه‌های تصفیه کشور، عمدتاً از طریق واردات تأمین می‌شود. برزیل، هند و تایلند بزرگترین تأمین‌کنندگان شکر خام ایران هستند. با توجه به اینکه قیمت شکر خام در بازارهای جهانی بر اساس دلار تعیین می‌شود، هرگونه تغییر در نرخ ارز مستقیماً بر قیمت تمام شده شکر در ایران تأثیر می‌گذارد. در ماه‌های اخیر، نرخ دلار در بازار آزاد جهش‌های متعددی داشته است. دلار که در اسفند ماه حدود ۱۴۰ تا ۱۴۵ هزار تومان بود، در فروردین به کانال ۱۶۵ هزار تومان (و گاهی با کارمزد دلالان تا ۱۶۹ هزار تومان) افزایش یافت. این یعنی هزینه واردات شکر خام در بازه زمانی کمتر از یک ماه، حدود ۱۵ تا ۱۸ درصد گران شده است. طبیعی است که این افزایش هزینه، دیر یا زود به قیمت مصرف‌کننده منتقل شود. علاوه بر نرخ ارز، هزینه حمل و نقل بین‌المللی نیز به دلیل ناامنی در تنگه هرمز و افزایش حق بیمه کشتی‌ها، رشد چشمگیری داشته است. هر محموله شکر خام که وارد کشور می‌شود، حالا هزینه لجستیک بسیار بالاتری نسبت به چند ماه قبل دارد. مجموع این عوامل، محاسبات اقتصادی کارخانه‌های تصفیه شکر را بر هم زده و آنها را ناچار به افزایش قیمت کرده است.

تأثیر جنگ بر زنجیره تأمین شکر

جنگ، زنجیره تأمین بسیاری از کالاهای اساسی از جمله شکر را مختل کرده است:

1. نخستین و مهم‌ترین اختلال، مربوط به مسیرهای وارداتی است. بخش قابل توجهی از شکر خام وارداتی ایران از طریق کشتی و از مسیر تنگه هرمز به کشور می‌رسد. با توجه به ناامنی‌های جاری در این آبراه حیاتی، بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی از ارسال محموله‌های خود به ایران خودداری می‌کنند یا حق بیمه‌های سرسام‌آوری دریافت می‌کنند.
2. دومین اختلال، مربوط به فرآیند تولید داخل است. برخی از کارخانه‌های تصفیه شکر در استان‌های جنوبی و نزدیک به مناطق جنگی، با کاهش ساعات کاری، کمبود نیروی انسانی و حتی آسیب به زیرساخت‌ها مواجه شده‌اند. بر اساس گزارش‌های غیررسمی، حداقل دو کارخانه بزرگ تصفیه شکر در خوزستان و بوشهر تولید خود را به کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت کاهش داده‌اند.
3. سومین اختلال، مربوط به توزیع و پخش است. جاده‌های مواصلاتی در استان‌های غربی و جنوب غربی کشور که بخشی از مسیر توزیع شکر از بنادر جنوبی به مرکز و شمال کشور را تشکیل می‌دهند، به دلیل درگیری‌های نظامی ناامن شده‌اند. این موضوع هزینه حمل و نقل داخلی را افزایش داده و زمان تحویل کالا را طولانی‌تر کرده است.

واکنش سازمان حمایت و انجمن تصفیه‌کنندگان

در پی جهش قیمت شکر، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد که این افزایش قیمت «غیرمجاز» بوده و با متخلفان برخورد خواهد شد. در این اطلاعیه آمده که نرخ مصوب شکر برای مصرف‌کننده همچنان ۹۵ هزار تومان برای نوع بسته‌بندی و ۷۸ هزار تومان برای نوع فله است و فروشندگان موظف به رعایت این نرخ هستند. اما انجمن صنفی تصفیه‌کنندگان شکر خام در بیانیه‌ای جداگانه، این موضع سازمان حمایت را «واقع‌بینانه ندانسته» و خواستار اصلاح فوری نرخ‌ها شده است. دبیر این انجمن پیش از این نیز اعلام کرده بود که قیمت شکر «به زودی اصلاح می‌شود» و حالا می‌گوید افزایش ۳۵-۳۰ درصدی شکر «کمترین میزان ممکن» است و اگر نرخ‌ها اصلاح نشود، کارخانه‌های تصفیه با زیان انباشته مواجه شده و ممکن است برخی از آنها تعطیل شوند. در عمل، شکاف عمیقی میان نرخ مصوب (۹۵ هزار تومان) و نرخ بازار (۱۲۵ هزار تومان) وجود دارد. این شکاف ۳۰ هزار تومانی، زمینه را برای قاچاق معکوس (خروج شکر از کشور) و احتکار توسط سوداگران فراهم کرده است. برخی فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ که هنوز شکر را با نرخ مصوب عرضه می‌کنند، بلافاصله پس از ورود کالا با صف‌های طولانی مشتریان مواجه می‌شوند.

پیش‌بینی قیمت شکر در روزهای آینده و توصیه به مصرف‌کنندگان

با توجه به عوامل ذکر شده، پیش‌بینی می‌شود روند افزایش قیمت شکر در کوتاه‌مدت متوقف نشود. دست کم تا پایان اردیبهشت ماه، احتمال رسیدن قیمت شکر بسته‌بندی به کانال ۱۳۵ تا ۱۴۰ هزار تومان وجود دارد. کارشناسان سه عامل را تعیین‌کننده می‌دانند: نخست، نرخ ارز در هفته‌های آینده؛ دوم، میزان اختلال در واردات شکر خام؛ سوم، تصمیم دولت درباره اصلاح نرخ مصوب. به مصرف‌کنندگان توصیه می‌شود از خرید بیش از نیاز و احتکار شکر (که خود عاملی برای افزایش بیشتر قیمت است) پرهیز کنند. شکر کالایی با ماندگاری بالاست، اما خرید هیجانی و انبار کردن خانگی، نه تنها به تعدیل قیمت کمک نمی‌کند، بلکه سیگنال اشتباهی به بازار می‌دهد و دلالان را برای افزایش بیشتر قیمت تشویق می‌کند. در عین حال، خانوارهای کم‌درآمد که شکر جزو اقلام ضروری سبد مصرفی آنهاست، بهتر است بخشی از نیاز ماهانه خود را در شرایط فعلی و با نرخ‌های موجود (هرچند بالا) تأمین کنند. تجربه نشان داده که در بازارهای ملتهب، «انتظار برای کاهش قیمت» معمولاً استراتژی بازنده‌ای است. اگر دولت در روزهای آینده تصمیم به تزریق شکر یارانه‌ای از طریق کالابرگ بگیرد، ممکن است فشار از روی بازار برداشته شود. اما تا آن زمان، باید خود را برای نرخ‌های بالاتر آماده کرد.