آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
پس از ماهها تأخیر ناشی از شرایط جنگی کشور، وزارت آموزش و پرورش بار دیگر پرونده جذب نیروی انسانی جدید را برای پر کردن خلأ معلمان در کلاسهای درس باز کرده است؛ آزمون استخدامی جدید در راه است. بر اساس اعلام وزیر آموزش و پرورش، این وزارتخانه آمادگی کامل دارد به هر تعدادی که سازمان اداری و استخدامی کشور مجوز دهد، آزمون برگزار کند تا نیروهای جدید را برای سال تحصیلی مهر ۱۴۰۶ جذب و روانه مدارس کند. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که آمارهای رسمی از کمبود حدود ۱۲۰ هزار معلم در کشور حکایت دارد؛ رقمی که به گفته کارشناسان، معادل حدود ۳ میلیون دانشآموز بدون معلم یا با معلم غیرمتخصص است. سال گذشته، وزارت آموزش و پرورش برنامهریزی کرده بود تا ۷۴ هزار نیروی جدید را از طریق آزمون استخدامی جذب کند، اما به دلیل وقوع جنگ تحمیلی و اولویتهای امنیتی و دفاعی کشور، این روند به تأخیر افتاد و آزمون برگزار نشد.
در حال حاضر، وزارتخانه در انتظار اعلام مجوز نهایی از سوی سازمان اداری و استخدامی است تا فراخوان رسمی جذب نیرو را منتشر کند. انتظار میرود ظرف هفتههای آینده جزئیات آزمون اعلام شود. نیاز مبرم به معلم جدید در حالی است که بسیاری از مدارس کشور به ویژه در مناطق محروم و روستایی، با کمبود شدید نیروی انسانی متخصص روبرو هستند و گاهی یک معلم مجبور است چند پایه تحصیلی را همزمان تدریس کند. وزارت آموزش و پرورش تأکید کرده که اولویت جذب نیروهای جدید، مشاغل معلمی در مناطق کمبرخوردار و استانهای مرزی خواهد بود و پس از آن، کمبودها در شهرهای بزرگ جبران میشود. در این گزارش، جزئیات برنامه جدید جذب معلم، آمار دقیق کمبود نیرو و فرصتهای پیش روی داوطلبان شرکت در این آزمون را بررسی میکنیم.
آمار بحرانی کمبود معلم در کشور؛ ۱۲۰ هزار نفر یعنی چه؟
آمارهایی که از سوی وزارت آموزش و پرورش منتشر شده، تصویر بحرانی از نظام آموزشی کشور را نشان میدهد. کمبود ۱۲۰ هزار معلم به این معناست که نزدیک به ۳ میلیون دانشآموز در سراسر کشور یا به طور کامل معلم ندارند یا توسط معلمان غیرمتخصص و بازنشسته آموزش میبینند. این بحران به ویژه در مدارس روستایی، مناطق عشایری و حاشیه شهرها به اوج خود رسیده است. برای درک ابعاد این عدد، باید توجه داشت که کل جمعیت معلمان شاغل در کشور حدود ۸۵۰ هزار نفر است. یعنی کمبود موجود، معادل حدود ۱۴ درصد از کل نیروی انسانی شاغل در آموزش و پرورش است. به عبارت دیگر، از هر ۷ کلاس درس در کشور، یک کلاس معلم ندارد. این رقم در برخی استانهای محروم مانند سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کردستان بسیار بالاتر از میانگین کشوری است. علت اصلی این کمبود، به دو عامل بازمیگردد: نخست، خروج حجم بالای نیروهای بازنشسته در سالهای اخیر بدون جایگزینی متناسب؛ دوم، کاهش تمایل جوانان به انتخاب رشتههای معلمی در دانشگاه فرهنگیان به دلیل سختی کار، حقوق نامناسب و فشار کاری بالا. جنگ تحمیلی نیز مزید بر علت شد و فرآیند جذب را با تأخیر جدی مواجه کرد.
برنامه ۷۴ هزار نفری سال گذشته؛ چرا اجرا نشد و چه شد؟
وزارت آموزش و پرورش در برنامه ششم توسعه، خود را موظف کرده بود سالانه حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار معلم جدید جذب کند، اما در دو سال اخیر با توجه به انباشت کمبودها، این عدد به ۷۴ هزار در سال گذشته افزایش یافت. برنامه این بود که آزمون استخدامی در بهار ۱۴۰۵ برگزار و نیروهای جدید از مهر ۱۴۰۵ وارد مدارس شوند. اما وقوع جنگ و متعاقب آن، اولویتهای کشور به طور کامل تغییر کرد. بخش عمدهای از بودجه و منابع انسانی به سمت جبهههای دفاعی هدایت شد و برگزاری یک آزمون سراسری با شرکت صدها هزار داوطلب، به دلیل محدودیتهای امنیتی و لجستیکی به تعویق افتاد. علاوه بر این، بسیاری از ساختمانهای آموزشی نیز به عنوان پناهگاه اضطراری یا مراکز پشتیبانی از جبهه مورد استفاده قرار گرفتند. حالا وزارت آموزش و پرورش تلاش میکند برنامه معوقه سال گذشته را با تأخیر یک ساله اجرا کند. اما نکته مهم این است که تعداد بازنشستگان در سال جاری نیز به کمبودها اضافه شده است. به عبارت دیگر، در حالی که سال گذشته کمبود ۱۲۰ هزار معلم داشتیم، امسال با احتساب بازنشستگان جدید، این رقم به حدود ۱۴۰ هزار نفر رسیده است.
چالشهای پیش روی جذب نیروی جدید؛ بودجه، دانشگاه فرهنگیان و کیفیت آموزش
- صرف برگزاری آزمون استخدامی و جذب نیروی جدید، اگرچه گامی ضروری است، اما به تنهایی نمیتواند بحران معلمی را حل کند. نخستین چالش، مسئله بودجه است. جذب ۷۴ هزار معلم جدید به معنای اضافه شدن حقوق و مزایای دست کم ۱۰ تا ۱۲ هزار میلیارد تومانی به بودجه سالانه آموزش و پرورش است. در شرایط جنگی که کشور با کسری بودجه و محدودیتهای مالی مواجه است، تأمین این میزان منابع بسیار دشوار خواهد بود.
- چالش دوم، ظرفیت دانشگاه فرهنگیان و مراکز تربیت معلم است. حتی اگر مجوز جذب ۷۴ هزار نیرو صادر شود، دانشگاه فرهنگیان ظرفیت تربیت همزمان این حجم نیرو را ندارد. این دانشگاه با کمبود خوابگاه، کمبود اساتید متخصص و محدودیتهای فضای فیزیکی روبروست. در نتیجه، ناگزیر باید دورههای فشرده و با کیفیت پایینتر برگزار شود که در نهایت به کیفیت آموزش آسیب میزند.
- چالش سوم، حفظ نیروهای جذب شده است. تجربه سالهای اخیر نشان داده که بخش قابل توجهی از معلمان تازه جذب شده، پس از یک یا دو سال به دلیل سختی کار در مناطق محروم، دستمزد ناکافی و نبود امکانات رفاهی، از شغل خود استعفا میدهند. اگر وزارت آموزش و پرورش نتواند انگیزههای ماندگاری (مانند مسکن، فوقالعاده ویژه مناطق محروم و فرصتهای ارتقا) ایجاد کند، این چرخه باطل کمبود معلم ادامه خواهد یافت.
فرصتهای شغلی برای داوطلبان؛ چه کسانی میتوانند ثبت نام کنند؟
بر اساس اعلام وزارت آموزش و پرورش، شرایط عمومی شرکت در آزمون استخدامی جدید معلمان مشابه سالهای قبل خواهد بود. دارندگان مدرک تحصیلی کارشناسی (لیسانس) و بالاتر در رشتههای مرتبط با آموزش (مانند آموزش ابتدایی، آموزش ریاضی، زبان و ادبیات فارسی، علوم تجربی، زبان انگلیسی و...) مجاز به ثبت نام هستند. اولویت با داوطلبانی است که دورههای مهارتآموزی را در دانشگاه فرهنگیان گذرانده باشند.
نکته مهم، اولویت جذب در مناطق محروم و استانهای مرزی است. وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده که داوطلبانی که قبول کنند حداقل ۵ سال در مناطق کمبرخوردار خدمت کنند، در آزمون امتیاز ویژه دریافت میکنند. این مناطق شامل استانهای سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خراسان جنوبی، کردستان، کرمانشاه، ایلام و بخشهایی از خوزستان و آذربایجان غربی است. برای داوطلبان، این آزمون یک فرصت شغلی کمنظیر محسوب میشود. در شرایط جنگی که بسیاری از بخشهای دولتی و خصوصی با رکود و تعدیل نیرو مواجه هستند، آموزش و پرورش به عنوان یکی از معدود دستگاههایی که همچنان به نیروی جدید نیاز دارد، میتواند مقصد شغلی مطمئنی باشد. هرچند که حقوق معلمان در مقایسه با سایر مشاغل دولتی پایینتر است، اما امنیت شغلی بالایی دارد.
چشمانداز مهر ۱۴۰۶؛ آیا بحران معلم حل خواهد شد؟
- بهترین سناریوی ممکن برای مهر ۱۴۰۶، آن است که مجوز جذب ۷۴ هزار معلم صادر شود، آزمون در تابستان ۱۴۰۵ برگزار شده و پذیرفتهشدگان از مهر ۱۴۰۶ سر کلاسهای درس حاضر شوند. در این سناریو، حدود ۶۰ درصد از کمبود ۱۲۰ هزار معلمی جبران میشود. اما کماکان حدود ۵۰ هزار کلاس درس بدون معلم خواهند ماند.
- در سناریوی بدبینانهتر (که به دلیل شرایط جنگی و محدودیتهای بودجهای محتملتر است)، مجوز صادره برای جذب نیرو کمتر از ۴۰ هزار نفر خواهد بود. در این حالت، تنها حدود یک سوم کمبود جبران میشود و بحران معلمی همچنان پابرجا خواهد ماند. برخی کارشناسان حتی پیشبینی میکنند که به دلیل ادامه جنگ، ممکن است آزمون مجدداً به تعویق بیفتد یا با محدودیتهای امنیتی همراه شود.
صرف نظر از سناریوها، یک واقعیت تلخ قابل انکار نیست: نظام آموزش و پرورش کشور سالها از برنامه عقب است و با یک آزمون نمیتوان کمبودهای انباشته را جبران کرد. نیاز به یک برنامه ده ساله برای جذب, تربیت و نگهداشت معلمان متخصص وجود دارد. اما در شرایط جنگی، اولویت اول بقای نظام دفاعی است و آموزش و پرورش همچنان در اولویتهای بعدی قرار خواهد گرفت. والدین و دانشآموزان باید خود را برای سالهای سختتری در نظام آموزشی کشور آماده کنند.