آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدار سطح نارنجی برای استان تهران، از ورود سامانه ناپایدار جوی به پایتخت طی سه روز آینده خبر داد و نسبت به وزش باد شدید و گردوخاک هشدار داد. مدیرکل هواشناسی استان تهران با اعلام این خبر گفت: در روزهای پنجشنبه تا جمعه، آسمان تهران صاف تا قسمتی ابری خواهد بود، اما در ساعات بعدازظهر با افزایش وزش باد همراه خواهد شد. شدت باد در برخی مناطق (به ویژه مناطق جنوبی و غربی) به «شدید تا خیلی شدید» خواهد رسید. به گفته کارشناسان، این ناپایداریهای جوی ناشی از عبور موج تراز میانی جو از نوار شمالی کشور و تقویت گرادیان فشاری (اختلاف فشار هوا) در سطح زمین است. این پدیده معمولاً در اواخر بهار و اوایل تابستان رخ میدهد و گاهی با خیزش گردوخاک همراه است. در این شرایط، مناطق جنوبی و غربی استان تهران (از جمله شهرستانهای شهریار، قدس، ملارد، رباط کریم و بهارستان) و همچنین مناطق غرب تهران (مانند سعادتآباد، شهرک غرب، پونک) بیشتر در معرض وزش باد شدید و گردوخاک خواهند بود.
مدیرکل هواشناسی استان تهران تأکید کرد: در این مناطق، گاهی وزش باد شدید تا خیلی شدید همراه با گرد و خاک پیشبینی میشود که احتمال کاهش دید و کاهش موقت کیفیت هوا وجود دارد. شاخص آلودگی هوا (ذرات معلق PM10) ممکن است در برخی ساعات به بالای ۱۵۰ (مرز وضعیت ناسالم برای گروههای حساس) برسد. این هشدار هواشناسی در حالی صادر میشود که تهران در روزهای اخیر هوای نسبتاً پایداری را تجربه میکرد. اما به نظر میرسد از بعدازظهر پنجشنبه جو پایتخت دستخوش تغییرات قابل توجهی خواهد شد. به افراد مبتلا به بیماریهای تنفسی (آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه)، کودکان، سالمندان و زنان باردار توصیه میشود در ساعات اوج وزش باد (معمولاً بعدازظهرها) از منزل خارج نشوند و در صورت ضرورت، از ماسک استفاده کنند. در این گزارش، جزئیات پیشبینی وضعیت جوی تهران در روزهای آینده، مناطق درگیر گردوخاک، توصیههای ایمنی و تأثیر آن بر کیفیت هوا را مرور میکنیم.
جزئیات پیشبینی وضعیت جوی تهران در روزهای آینده
بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی استان تهران، طی سه روز آینده (پنجشنبه ۱۶ اردیبهشت تا شنبه ۱۸ اردیبهشت) جو پایتخت دچار ناپایداریهایی خواهد شد. روزهای پنجشنبه و جمعه، آسمان تهران صاف تا قسمتی ابری پیشبینی میشود، اما نکته مهم، افزایش وزش باد در ساعات بعدازظهر است. از بعدازظهر پنجشنبه، سرعت وزش باد به تدریج افزایش مییابد و در برخی مناطق (به ویژه جنوب و غرب استان) به «شدید تا خیلی شدید» (بیش از ۶۰ کیلومتر در ساعت) خواهد رسید. این وزش باد شدید، احتمال خیزش گردوخاک از مناطق خشک و بیابانی اطراف تهران (مانند کویر نمک و منطقه حفاظت شده کویر) را به همراه دارد. روز جمعه نیز شرایط مشابه خواهد بود؛ اما احتمالاً از عصر جمعه شدت باد کمی کاهش یابد. روز شنبه، جو تهران نسبتاً پایدارتر خواهد شد و فقط شاهد وزش باد ملایم تا نسبتاً شدید خواهیم بود. بیشترین شدت باد و گردوخاک در روز پنجشنبه (۱۶ اردیبهشت) و بین ساعات ۱۲ تا ۱۸ پیشبینی میشود.
مناطق درگیر و میزان خطر
مناطق جنوبی و غربی استان تهران بیشترین آسیب را از این پدیده خواهند دید. در شهرستانهای شهریار، قدس، ملارد، رباط کریم و بهارستان (جنوب غرب تهران) و همچنین در مناطق غرب و جنوب غرب شهر تهران (مانند سعادتآباد، شهرک غرب، پونک، یافتآباد، خانیآباد نو، کهریزک و حسنآباد) احتمال گردوخاک و کاهش دید بسیار بالاست. در مناطق مرکزی و شرقی و شمالی تهران (مانند ونک، جردن، تجریش، سوهانک و...) شدت وزش باد کمتر خواهد بود و احتمال گردوخاک نیز کاهش مییابد. اما به دلیل ماهیت «گردوخاک» که ذرات معلق میتوانند مسافتهای طولانی را طی کنند، حتی ساکنان این مناطق نیز ممکن است در ساعات اوج باد، کاهش کیفیت هوا را احساس کنند. شاخص آلودگی هوا در مناطق جنوبی احتمالاً به بالای ۱۵۰ (وضعیت ناسالم برای گروههای حساس) و در برخی ساعات (حداکثر شدت باد) حتی به بالای ۲۰۰ (وضعیت ناسالم برای همه) خواهد رسید. در مناطق مرکزی و شمالی، شاخص احتمالاً بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ خواهد بود (وضعیت ناسالم برای گروههای حساس). افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و ریوی، سالمندان و کودکان باید تا حد امکان در منزل بمانند.
علت علمی وقوع این پدیده (گردوخاک و باد شدید)
این پدیده دو علت اصلی دارد:
- علت اول: «عبور موج تراز میانی جو از نوار شمالی کشور». در روزهای پنجشنبه و جمعه، یک سامانه ناپایدار (تراف) از عرضهای شمالی (کشورهای ترکیه، گرجستان، ارمنستان) عبور میکند. این سامانه باعث افزایش گرادیان فشاری (اختلاف فشار هوا) در سطح زمین میشود. هرچه اختلاف فشار بیشتر باشد، سرعت باد بیشتر میشود.
- علت دوم: «خشکی و بیابانی بودن مناطق جنوب و غرب تهران». استان تهران از جنوب و غرب با کویر نمک، منطقه حفاظت شده کویر (که پوشش گیاهی کم و خاک شنی دارد) و مناطق بیابانی همجوار است. وقتی باد شدید (با سرعت بیش از ۵۰ کیلومتر در ساعت) از روی این مناطق عبور میکند، ذرات گردوخاک و نمک را به هوا بلند کرده و به سمت تهران منتقل میکند. به این پدیده «توفان نمک» (اگر از کویر نمک بلند شود) نیز میگویند.
ترکیب باد شدید و سطح خشک و بدون پوشش گیاهی (به دلیل خشکسالیهای اخیر)، شدت گردوخاک را تشدید میکند. کارشناسان معتقدند که کاهش بارندگی در پاییز و زمستان ۱۴۰۴، پوشش گیاهی را در مناطق بیابانی کاهش داده و اکنون باد قادر است ذرات بیشتری را به حرکت درآورد.
توصیههای ایمنی و بهداشتی به شهروندان
با توجه به هشدار هواشناسی و پیشبینی وزش باد شدید و گردوخاک، رعایت نکات زیر به شهروندان توصیه میشود:
- نخست، «افراد در معرض خطر (کودکان، سالمندان، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای تنفسی و قلبی) تا حد امکان از منزل خارج نشوند». اگر ناچار به خروج از منزل هستید، حتماً از ماسک (ترجیحاً ماسک N95 یا FFP2) استفاده کنید.
- دوم، «تمام درها و پنجرهها را ببندید و از وسایل تصفیه هوا (در صورت وجود) استفاده کنید.» همچنین از قرار گرفتن در فضاهای باز و زیر ساختمانهای نیمهکاره و درختان قدیمی خودداری کنید، چرا که احتمال سقوط اجسام و شکستن شاخه درختان وجود دارد.
- سوم، «رانندگان در جادهها (به ویژه در اتوبانهای تهران - کرج، تهران - ساوه، تهران - قم و آزادراه تهران - پردیس) با احتیاط کامل رانندگی کنند». کاهش دید (به دلیل گردوخاک) و افزایش احتمال واژگونی خودروهای سبک (به دلیل وزش باد شدید) دو خطر اصلی هستند. سرعت خود را کاهش دهید، از سبقت غیرمجاز خودداری کنید و فاصله طولی را افزایش دهید.
توصیه به گروههای حساس و مدیریت شهری
مدیریت شهری تهران باید تمهیدات لازم را برای کاهش اثرات گردوخاک بر شهروندان در نظر بگیرد. شهرداری تهران میتواند با «افزایش شستشوی معابر» (به ویژه در مناطق جنوبی و غربی که گردوخاک بیشتری مینشیند) و «فعال کردن سیستمهای پایش آنلاین آلودگی هوا»، به کاهش اثرات کمک کند. همچنین اطلاعرسانی به موقع از طریق پیامک و تابلوهای شهری ضروری است. بیمارستانها و مراکز درمانی نیز باید آمادگی خود را برای پذیرش بیماران تنفسی افزایش دهند. افراد مبتلا به آسم، برونشیت مزمن و نارسایی قلبی باید داروهای خود را به همراه داشته باشند و در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، سرفه شدید، درد قفسه سینه، سریعاً به اورژانس مراجعه کنند. در نهایت، طبق تجارب گذشته، این گردوخاک معمولاً موقتی است و با کاهش سرعت باد در ساعات پایانی شب، کیفیت هوا به تدریج بهبود مییابد. اما شهروندان نباید این هشدار را ساده انگارند. در سال ۱۳۹۹، طوفان نمک در جنوب تهران (کهریزک) باعث شد که شاخص آلودگی هوا به بالای ۵۰۰ برسد و مدارس تعطیل شوند. با رعایت نکات ایمنی، میتوان از عوارض جدی جلوگیری کرد.