آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، امروز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، از توقیف اموال مهدی نصیری، فعال سیاسی و روزنامهنگار، و ۲۱ نفر دیگر در استان سمنان خبر داد. ارگان رسمی دستگاه قضایی ایران، میزاننیوز، این ۲۲ نفر را «عناصر وابسته به دشمن» (اسرائیل و دیگر کشورهای متخاصم) معرفی کرده و نوشته که اموال آنها در راستای اجرای «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل علیه امنیت و منافع ملی» توقیف شده است. این خبرگزاری، توقیف اموال این افراد را «یک ضرورت ملی» معرفی کرده و مدعی شده که آنها «در همکاری با دولتهای متخاصم موجبات ایجاد خسارات گستردهای به زیرساختها و مکانهای عمومی نظیر مدارس، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، مراکز صنعتی و ... شدهاند.»
به نوشته میزاننیوز، کلیه اموال منقول و غیرمنقول این افراد، حسابهای بانکی و سایر داراییهای آنان شناسایی و توقیف شده و ممنوعیت انجام هرگونه نقل و انتقال مالی و معاملاتی برای آنان اعمال شده است. در فهرست منتشر شده، نام روزنامهنگاران و فعالان مدنی نیز دیده میشود. قوه قضائیه اسامی همه این افراد را اعلام کرده، اما جزئیات دقیق اتهامات هر یک جداگانه منتشر نشده است. مهدی نصیری، متولد ۱۳۴۲ در دامغان، از چهرههای شاخص رسانهای و روشنفکر دینی در ایران است. او سابقه سردبیری و مدیرمسئولی روزنامه کیهان (۱۳۶۷ تا ۱۳۷۴)، انتشار نشریه «صبح»، و فعالیت در معاونت سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه را دارد. این خبر در حالی منتشر میشود که سیدعباس عراقچی، سرپرست وزارت امور خارجه ایران، پیش از این در واکنش به اتهامات مشابه گفته بود: «دستگاه قضایی مستقل عمل میکند و هر کسی که ثابت شود با دشمن همکاری کرده، باید پاسخگو باشد.» در این گزارش، ضمن مرور جزئیات توقیف اموال، به معرفی مهدی نصیری و سابقه او، و تحلیل قانون تشدید مجازات جاسوسی و پروندههای مشابه میپردازیم.
جزئیات توقیف اموال؛ بر اساس چه قانونی؟
طبق گزارش میزاننیوز، این توقیف اموال بر اساس «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل علیه امنیت و منافع ملی» انجام شده است. این قانون در سال ۱۴۰۰ (یا ۱۴۰۱) توسط مجلس شورای اسلامی تصویب و ابلاغ شد و مجازاتهای سنگینی از جمله حبس طولانی مدت (تا ۲۵ سال)، جریمه نقدی هنگفت، و ضبط اموال را برای متهمان همکاری با اسرائیل پیشبینی کرده است. جزئیات دقیق اتهامات (نوع همکاری، زمان، مکان، نحوه ارتباط با اسرائیل) برای هر کدام از ۲۲ نفر هنوز منتشر نشده است. میزاننیوز فقط به صورت کلی نوشته که آنها «در همکاری با دولتهای متخاصم موجبات ایجاد خسارات گسترده به زیرساختها و مکانهای عمومی ... شدهاند». این عبارت کلی، بدون ارائه مدرک یا مستندات، در فضای مجازی با انتقادات زیادی روبرو شده است. همچنین اعلام شده که «کلیه اموال منقول و غیرمنقول (خانه، خودرو، مغازه، زمین و...)، حسابهای بانکی (حتی اگر به نام همسر یا فرزندان باشد)، و سایر داراییها (طلا، ارز، سهام، رمز ارز)» شناسایی و توقیف شده است. همچنین ممنوعیت هرگونه نقل و انتقال مالی و معاملاتی برای این افراد اعمال شده است. این یعنی آنها نه میتوانند پولی جابهجا کنند، نه ملکی بفروشند و نه حتی حقوق خود را از حساب بردارند.
مهدی نصیری کیست؟ سابقه فعالیت سیاسی و رسانهای
مهدی نصیری (متولد ۱۳۴۲ در دامغان) یکی از چهرههای جنجالی و روشنفکر دینی در ایران است. او تحصیلات حوزوی را از سال ۱۳۵۴ آغاز کرد و تا سال ۱۳۶۶ دروس سطح حوزه را ادامه داد. همزمان، از سال ۱۳۶۵ همکاری خود را با مؤسسه مطبوعاتی کیهان آغاز کرد و یک سال بعد به عنوان دبیر سرویس مقالات این روزنامه مشغول به کار شد. در سال ۱۳۶۷، با موافقت آیتالله خامنهای (نماینده وقت امام خمینی در مؤسسه کیهان)، نصیری به عنوان سردبیر روزنامه کیهان منصوب شد و در سال ۱۳۷۰ به مدیرمسئولی این روزنامه رسید. او تا سال ۱۳۷۴ در این سمت فعالیت کرد. در آن سالها، کیهان اصلیترین و تأثیرگذارترین روزنامه کشور بود و نصیری به عنوان یکی از قدرتمندترین مدیران رسانهای ایران شناخته میشد. پس از پایان همکاری با کیهان، نصیری نشریه «صبح» را منتشر کرد (۱۳۷۴ تا ۱۳۷۸) و سپس به قم بازگشت و درس خارج فقه و اصول را ادامه داد. وی همچنین به عنوان معاون سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه (۱۳۸۰-۱۳۸۴) و معاون فرهنگی دفتر رهبری در امارات (۱۳۸۴-۱۳۸۸) فعالیت کرد. او صاحب امتیاز و مدیرمسئول فصلنامه «سمات» و مدیر انتشارات «کتاب صبح» است. در سالهای اخیر، انتقادات تندی از عملکرد نظام و برخی نهادها داشته است.
محور سوم: ۲۱ نفر دیگر چه کسانی هستند؟ تنوع طیفهای سیاسی
فهرست ۲۲ نفره توقیف اموال، محدود به یک جناح سیاسی خاص نیست و نام افرادی از طیفهای مختلف سیاسی (از اصلاحطلب تا اصولگرای منتقد) در آن دیده میشود. چندین روزنامهنگار و فعال مدنی که سابقه انتقاد از فساد یا سیاستهای داخلی و خارجی را دارند، در این لیست حضور دارند. اسامی کامل این افراد (غیر از مهدی نصیری) هنوز به طور رسمی توسط قوه قضائیه اعلام نشده است و برخی منابع خبری تنها به «وجود نام چهرههای شاخص» اشاره کردهاند. تنوع طیفهای سیاسی در این فهرست، نشان میدهد که معیار انتخاب، صرفاً «وابستگی به اسرائیل» نیست. بلکه شاید «تضعیف امنیت ملی» (از طریق افشای اطلاعات، ایجاد یأس و ناامیدی در جامعه، یا انتقاد از عملکرد نظام در شرایط جنگی) باشد. با این حال، این اقدام با انتقاد شدید فعالان حقوق بشر و برخی نهادهای بینالمللی روبرو شده است که آن را «نقض آزادی بیان و حق مالکیت» میدانند.
قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل؛ مفاد و مجازاتها
قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل» یکی از سختگیرانهترین قوانین در نظام حقوقی ایران است. مواد اصلی این قانون عبارتند از:
- ماده ۱: «هر کس با اسرائیل در هر سطحی (از سیاسی تا نظامی و اطلاعاتی) همکاری کند، جاسوس محسوب شده و به حبس از ۱۰ تا ۲۵ سال و ضبط اموال محکوم میشود.»
- ماده ۳: «همکاری با گروهکهای معارض (مثل مجاهدین خلق) اگر به نفع اسرائیل باشد، مشمول همین قانون است.»
- ماده ۵: «ادله اثبات جرم (اعتراف متهم، شهادت شهود، مدارک الکترونیکی و...) به تشخیص قاضی قابل قبول است و نیازی به اثبات مادی ندارد.» (این ماده، یکی از چالشبرانگیزترین مواد قانون است).
طبق این قانون، صرف «ارتباط با افرادی که به اسرائیل مرتبط هستند» (حتی بدون اثبات خیانت عملی) جرم محسوب میشود. همچنین «سکوت در برابر اخلال در امنیت ملی» در برخی موارد جرم است. این ابهامات، باعث نگرانی فعالان مدنی و روزنامهنگاران شده است. مجازات ضبط اموال (شامل اموال شخصی و حتی اموالی که به طور مشروع به دست آمده) نیز یک مجازات بسیار سنگین و فراتر از مجازاتهای مرسوم است. برخی حقوقدانان معتقدند که این قانون با «اصل برائت» (هر کسی بیگناه است تا خلافش ثابت شود) و حقوق مالکیت در تضاد است.
واکنشها به توقیف اموال؛ از ابراز نگرانی تا تأیید
- خبر توقیف اموال افراد شاخص، واکنشهای متفاوتی در پی داشته است. موافقان (عمدتاً رسانههای اصولگرا و برخی نهادهای امنیتی) این اقدام را «یک ضرورت ملی» و «ضربه به شبکه جاسوسی اسرائیل» توصیف کردهاند. آن ها معتقدند که در شرایط جنگی، برخورد قاطع با هرگونه همکاری با دشمن، یک الزام امنیتی است.
- منتقدان (عمدتاً فعالان مدنی، روزنامهنگاران مستقل، و برخی احزاب اصلاحطلب) این اقدام را «نقض آشکار حقوق شهروندی» و «اقدامی سیاسی-امنیتی برای سرکوب منتقدان» توصیف کردهاند. آنها به این نکته اشاره کردهاند که «تهدید امنیت ملی» یک اتهام کلی است که میتواند به راحتی علیه هر منتقدی استفاده شود.
- سازمانهای بینالمللی حقوق بشر (مانند عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر) در بیانیههایی این اقدام را محکوم کردهاند. با این حال، دولت ایران گفته است که «نظارت بر امنیت ملی، خط قرمز ماست و هیچ کس حق دخالت در آن را ندارد.»
دیدگاهها
به نقل خود وی پدرش از تحصیل کردگان حوزه نجف و تحت تأثیر مباحث ضد فلسفی میرزا مهدی اصفهانی بود و مهدی نصیری نیز از اوایل طلبگی در این زمینه از پدر متأثر بود. وی فلسفه را مبتنی بر فهم خودبنیادی میداند و نه خدابنیادی و آن را مخالف شرع قلمداد میکند. او مناطرهای با عنوان "نقد فلسفه و عرفان" با احمد رهدار داشته که از برنامه زاویه پخش شده است و در سایت فتوح به آدرس www.fotooh.ir موجود میباشد. او همچنین در همین زمینه مناظراتی با محسن غرویان داشته که یکی از این مناظرهها ۲۰ مهر ۱۳۹۰ از برنامه زاویه پخش شد. دغدغۀ فکری نصیریِ متاخّر، امکانپذیری تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت و دوران سیطرۀ مدرنیته است؛ دغدغهای که در جدیدترین کتاب وی تحت عنوان عصر حیرت دنبال شده است. این کتاب، پس از چندین سال انتظار و عدم دریافت مجوز چاپ، سرانجام در سال ۱۳۹۸ و به صورت الکترونیکی و رایگان منتشر گردید.
نصیری تا همین یک دهه پیش اظهارات تندی درباره لزوم بازگشت به تمدن اصیل دینی داشت؛ با اینحال در ماههای اخیر به عنوان چهره منتقد در مناظرهها شرکت داشت. وی از جمله افرادی بود که درباره تمدن مدرن،گفته بود: «بازگشت به تمدن اصیل دینی تا زمان ظهور غیرممکن است، بنابراین پرداخت به این مظاهر تمدنی سخنی نادرست است و تا آن زمان باید کوشید که تا حدودی جامعه از سیطره روح مدرنیته رها شود.» بررسی ادعاهای مهدی نصیری در یک دهه گذشته تا حدودی رنگ و بوی دیدگاههای انجمن حجتیه را تداعی میکرد. اگرچه اکنون به نظر میرسد که دیدگاههایش دچار تحول شده است.
نصیری دوران جوانیاش را نزد پدرش که فردی مجتهد بود، صرف یادگیری دروس حزوی کرد و تا سالها نیز زاویه خود را با مدرنیته حفظ کرد. تا جایی که او علوم مدرن را ضد دینی خوانده و در مصاحبهای گفته بود: «بر خلاف نظر مشهور که معتقد به ابعاد مثبت و منفی مدرنیته هستند، اعتقاد دارم که اسلام با کلیت مدرنیته مشکل دارد، چرا که روح ناسالم حاکم بر آن در تمام ساحات علوم تجربی، انسانی ، مهندسی و نیز ساختارهای معیشتی و آموزشی آن جاری است.» مهدی نصیری را اغلب به عنوان مدیر مسئول پیشین کیهان میشناسند. با این حال چهار سال مدیرمسئولی او در نشریه «صبح» نیز اهمیت ویژهای دارد. گزارشهای جنجالی او در نشریه صبح درباره فساد وزیر نیرو و وزیر پست و تلگراف دولت هاشمی رفسنجانی موجب شد تا پایش به دادگاه نیز برسد. اگرچه در نهایت نیز تبرئه شد!
یکی از مقالات جنجالی نصیری در کیهان با عنوان "آفت جامعه اسلامی: خشونت اجتماعی و عطوفت اقتصادی" بود. او در این گزارش به مسائلی نظیر برخوردهای تند با پوشش مردم پرداخت. مهدی نصیری در آن سالهایی که دبیرسرویس روزنامه کیهان بود چندین مقاله در نقد مبانی آیتالله آذری قمی منتشر کرد، اما یکی از مقالات جالب توجه وی در روزنامه رسالت در خصوص حیطه اختیارات ولایت فقیه در امر حکمرانی که بعدها کتابی با عنوان زمینههای صدور فتاوی امام از سوی انجمن اسلامی معلمان را به چاپ رساند. او در بخشی از اظهاراتش در رابطه با حیطه اختیارات، ولی فقیه میگوید: «آقای آذری قمی و طیفی از فقها - از جمله آیت الله خامنهای - حیطه اختیارات، ولی فقیه را در چارچوب احکام اولیه و ثانویه میدانستند، اما امام خمینی این اختیارات را به حیطه مصلحت نیز سرایت میداد و این مساله باعث بروز اختلافی بین این گروه از فقها با امام خمینی شده بود که البته با اعلام صریح آقای خمینی مبنی بر این که دایره اختیارات، ولی فقیه فراتر از احکام اولیه و ثانویه است، این نزاع جمع شد.»
حضور نصیری در نشریه صبح
مهدی نصیری از روزنامه کیهان استعفا داد و تا سال ۷۹ مشغول به انتشار نشریه صبح شد. یکی از اتفاقات مهم در نشریه صبح دو گزارش در خصوص فساد مالی در وزارت پست و تلگراف و وزارت نیرو در دولت هاشمی رفسنجانی بود. گرچه گفته شده بود که نصیری به دلیل مشکلات مالی نتوانست نشریه صبح را ادامه دهد. در این مدت نصیری بار دیگر به قم بازگشت و مشغول خواندن دروس خارج فقه شد. او همچنین در سال ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۸۴ به معاونت سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه سراسر کشور منصوب شد. پس از پایان دوره فعالیتش در معاونت سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، معاونت فرهنگی دفتر رهبر جمهوری اسلامی در امارت را برعهده داشت و تا سال ۱۳۸۸ در امارت ماند. زمانی که در امارات حضور داشت کارشناسی ارشد حقوق خصوصی را از دانشگاه پیام نور را کسب کرد. مهدی نصیری پس از بازگشت به ایران بار دیگر به قم بازگشت و در کلاسهای درس آیتالله وحید خراسانی حضور پیدا کرد. نصیری چند گزارش درباره فساد مالی در نشریه صبح منتشر کرد که بسیار جنجال آفرین بود. با انتشار این دو گزارش محمد غرضی، وزیر پست از نصیری شکایت و نصیری با اتهام تهمت و افترا و نشر اکاذیب راهی دادگاه شد، اما سرانجام توسط هیئت منصفه تبرئه شده و حتی مورد حمایت رهبری قرار گرفت. البته این گزارش منجر به نتیجه نشد و عملاً دادگاهی بابت فساد مالی شکل نگرفت. ماجرای رسیدگی به فساد در وزارت نیروی دوران هاشمی رفسنجانی هم به همین منوال پیش رفت و هیچ پیگیریای صورت نگرفت.
نصیری و دوگین فاشیست روس در یک برنامه تلویزیونی
الکساندر دوگین یک فیلسوف ارتدوکس مسیحی بود که چند سال پیش به ایران آمد. او از چهرههای شناخته شده ضد مدرنیته در روسیه به شمار میرود. لقب فیلسوف فاشیسم نیز به او داده شده است. مهدی نصیری در یک برنامه تلویزیونی در کنار الکساندر دوگین دو نگرش شیعی و نگرش ارتدوکس مسیحی به مدرنیته را به نمایش گذاشتند. مهدی نصیری بعد از انتشار کتاب معروف خود تحت عنوان اسلام و تجدد نگرش شیعی مخالف مدرنیته را پیگیری کرد. این بحث اسلام و تجدد و مدرنتیه، مثل یک حجاب است و انسان باید برسد به فهمی از مدرنیته و بعد از این فهم است که خیلی از درها باز می شود برای رسیدن به اسلام. انقلاب اسلامی ایران نوعی معجزه و نوعی تغییر مسیر حرکت انسان از مسیر انحطاط است. منظورم از انحطاط، مدرنیته و غرب زدگی و آلودگی به غرب است. منظورم همان غرب زدگی است که احمد فردید از آن سخن گفته است.
نصیری در اوپوزوسیون
جالب است که او این روزها خودش را به نیروهای اپوزوسیون نزدیک میداند. برخی معتقدند که نصیری در تلاش است تا در حمایت از نیروهای اپوزوسیون سلطنتخواه عمل کند. او در یک مصاحبه در بی بی سی فارسی حتی پیشنهاد ترمیم شکاف از تاجزاده تا شاهزاده را مطرح کرده که در شبکههای اجتماعی انتقادات زیادی را در پی داشته است.
کتابشناسی
- اسلام و تجدد، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح، ۱۳۸۷
- جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح - ۱۳۸۱
- فلسفه از منظر قرآن و عترت، مهدی نصیری، ناشر: کتاب صبح، ۱۳۸۷
- آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم، مهدی نصیری، ناشر: نشتا
- «آوینی و مدرنیته»، مهدی نصیری
- عصر حیرت؛ جستاری کلامی پیرامون حکمرانی فقهی و تمدن سازی اسلامی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته، نشر الصدیقة الشهیدة، [انتشار الکترونیکی]، ۱۳۹۸