آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
سازمان جهانی بهداشت رسماً اعلام کرد که ویروس هانتا قابلیت «انتقال انسانی» پیدا کرده است؛ هشداری که زنگ خطر همهگیری جدیدی را در جهان به صدا درآورده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، سخنگوی وزارت بهداشت هلند روز پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت ماه اعلام کرد: یک مهماندار شرکت هواپیمایی کیالام پس از بروز علائم خفیف، برای بررسی احتمال ابتلا به ویروس هانتا در بیمارستانی در آمستردام بستری شده است. میشا اشتوبنیتسکی، سخنگوی وزارت بهداشت هلند، تأکید کرد که این زن در حال انجام آزمایشهای پزشکی در بیمارستان است و هنوز نتیجه قطعی آزمایش او اعلام نشده است. رسانه هلندی آرتیال گزارش داد که این مهماندار با یک زن هلندی تماس داشته است؛ زنی که از پرواز کیالام در آفریقای جنوبی خارج شده بود و بعداً بر اثر ابتلا به ویروس هانتا جان باخت.
شرکت کیالام روز چهارشنبه اعلام کرده بود که این مسافر (زن هلندی فوت شده) برای مدت کوتاهی سوار پرواز ژوهانسبورگ به هلند شده بود، اما به دلیل وضعیت جسمانی نامناسب، پیش از پرواز از هواپیما پیاده شد. خدمه تصمیم گرفتند اجازه سفر به او داده نشود. به گفته سخنگوی کیالام، پرواز مورد نظر در تاریخ ۲۵ آوریل (پنجم اردیبهشت) انجام شد. پس از خارج شدن مسافر بیمار از هواپیما، پرواز از ژوهانسبورگ به مقصد آمستردام انجام شد. مقامهای بهداشتی هلند «به عنوان اقدام احتیاطی» در حال تماس با افرادی هستند که در این پرواز حضور داشتند. ویروس هانتا تا پیش از این عمدتاً از طریق جوندگان آلوده (به ویژه موشها) به انسان منتقل میشد. این بیماری از طریق تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده، یا تنفس ذرات آلوده در هوا منتقل میشود. اما تأیید انتقال انسانی، زنگ خطری جدی است. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات ابتلای مهماندار کیالام، به تحلیل خطرات ویروس هانتا، علائم آن، راههای پیشگیری و واکنش سازمان جهانی بهداشت به این تهدید نوظهور میپردازیم.
ویروس هانتا چیست و چگونه منتقل میشود؟
ویروس هانتا (Hantavirus) خانوادهای از ویروسهای آرانای (RNA) است که عمدتاً توسط جوندگان (به ویژه موشهای صحرایی و جنگلی) منتقل میشود. انسان از طریق تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده، یا استنشاق ذرات معلق حاوی ویروس در هوای بسته (مانند انبارها، کانکسها و زیرزمینها) آلوده میشود. نکته مهم این است که تا پیش از این، هیچ گزارشی از انتقال انسانی (از فرد بیمار به فرد سالم) وجود نداشت. اما اکنون و با تأیید سازمان جهانی بهداشت، این موضوع تغییر کرده است. ابتلای مهماندار کیالام (که ظاهراً هیچ تماسی با جوندگان نداشته) تنها از طریق تماس با مسافر بیمار قابل توضیح است. این یعنی ویروس هانتا جهش ژنتیکی پیدا کرده و توانایی ماندگاری در دستگاه تنفسی انسان و انتشار از طریق قطرات تنفسی (عطسه، سرفه) یا تماس نزدیک را به دست آورده است. این جهش میتواند به دلیل تغییرات اقلیمی، ازدحام بیش از حد و تماس نزدیک انسان با حیوانات وحشی در مناطق جنگزده یا فقیرنشین رخ داده باشد. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که این جهش، هانتا را به تهدیدی بالقوه برای سلامت جهانی تبدیل میکند و نیاز به نظارت دقیق و تحقیقات فوری دارد.
بررسی مورد ابتلای مهماندار کیالام و نگرانیهای بهداشتی
ماجرا از یک کشتی تفریحی به نام «اموی هاندیوس» (MV Handyus) آغاز شد که چند هفته قبل در اقیانوس اطلس در حال حرکت بود. سه مسافر این کشتی (همگی از ملیت هلندی) با علائم شدید تنفسی و کلیوی به بیمارستانهای مختلف منتقل شدند و متأسفانه جان باختند. آزمایشهای بعدی نشان داد که علت مرگ، ویروس هانتا بوده است. یکی از این قربانیان، یک زن هلندی بود که پس از پیاده شدن از کشتی، سوار یک پرواز کیالام از ژوهانسبورگ به آمستردام شد. اما به دلیل وخامت حالش (قبل از بلند شدن هواپیما) از پرواز خارج و به بیمارستان منتقل شد. با این حال، در مدت کوتاهی که او در هواپیما حضور داشت، با مهماندار پرواز (که اکنون بستری شده) تماس نزدیک داشته است. نکته نگرانکننده این است که این زن بیمار (محتمل) تنها یک یا دو ساعت در هواپیما بوده (پیش از خروج)، اما همین تماس کوتاه برای انتقال ویروس کافی بوده است. این نشان میدهد که قدرت انتشار ویروس شبیه به آنفلوانزا یا کرونا (کووید-۱۹) است و نه الزاماً نیاز به تماس طولانی. مقامات بهداشتی هلند هم اکنون در حال شناسایی و ردیابی سایر مسافران آن پرواز (حدود ۳۰۰ نفر) و خدمه هستند و از آنها خواستهاند که در صورت بروز علائم، سریعاً خود را قرنطینه کنند.
علائم و عوارض ویروس هانتا (از آنفلوانزا تا مرگ)
ویروس هانتا به دو سندرم اصلی تقسیم میشود: سندرم ریوی هانتا (HPS - Hantavirus Pulmonary Syndrome) که عمدتاً در قاره آمریکا شایع است و باعث مشکلات شدید تنفسی (شبیه به سندروم زجر تنفسی حاد) میشود. و تب هموراژیک کلیوی (HFRS - Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome) که در اروپا و آسیا شایعتر است و به کلیهها حمله میکند. موارد مرگ در کشتی تفریحی و همچنین مسافر زن هلندی از نوع دوم بوده است. علائم اولیه (۷ تا ۱۴ روز پس از مواجهه) بسیار شبیه به آنفلوانزا است: تب ناگهانی (بالای ۳۸.۵ درجه)، سردرد شدید (به خصوص پشت چشم)، درد عضلانی (به خصوص در ناحیه کمر و رانها)، لرز، تهوع، استفراغ و اسهال. بسیاری از بیماران در این مرحله فکر میکنند به آنفلوانزا مبتلا شدهاند و درمان غلط (مصرف آنتیبیوتیک) میکنند. در مرحله دوم (۵ تا ۱۰ روز بعد)، علائم شدیدتر ظاهر میشوند: کاهش شدید فشار خون، کاهش تولید ادرار (نارسایی کلیه)، تورم صورت و دستها، تنگی نفس و در موارد حاد، خونریزی داخلی و شوک. نرخ مرگ و میر (بدون درمان مناسب) بین ۱۵ تا ۵۰ درصد است. درمان خاصی برای هانتا وجود ندارد و فقط درمان حمایتی (مایع درمانی، دیالیز، اکسیژن) میتواند به بیمار کمک کند. هیچ واکسنی برای پیشگیری ساخته نشده است.
واکنش سازمان جهانی بهداشت و کشورها (اقدامات اضطراری)
سازمان جهانی بهداشت (WHO) روز پنجشنبه یک «هشدار سطح متوسط» (تیier دو) صادر کرد و از همه کشورها خواست که سیستمهای نظارت بر بیماریهای تنفسی خود را فعال کنند. این سازمان همچنین دستورالعمل موقتی برای شناسایی و مدیریت موارد مشکوک هانتا صادر کرده است که شامل سه اقدام اصلی است:
۱. غربالگری مسافران در فرودگاهها: مسافرانی که از کشورهای با شیوع هانتا (آمریکا، کانادا، آرژانتین، شیلی، آلمان، فرانسه، کشورهای اسکاندیناوی) وارد میشوند، باید تبسنجی شوند و در صورت داشتن علائم، قرنطینه شوند.
۲. آمادگی بیمارستانها: بیمارستانها باید تختهای آیسییو (مراقبتهای ویژه) و دستگاه دیالیز خود را برای پذیرش احتمالی بیماران هانتا آماده کنند.
۳. آگاهی عمومی: سازمان جهانی بهداشت از رسانهها خواسته است که بدون ایجاد وحشت، مردم را در مورد علائم هشداردهنده (تب به همراه درد پشت چشم، افت فشار خون و کاهش ادرار) آگاه کنند.
کشورهای اروپایی (به ویژه هلند، آلمان، فرانسه و انگلیس) که بیشترین تردد هوایی و دریایی با آفریقای جنوبی دارند، در حالت آماده باش قرار گرفتهاند. وزارت بهداشت هلند اعلام کرده است که یک تیم واکنش سریع (RRT) برای ردیابی تماسهای مسافران کشتی تفریحی و پرواز کیالام تشکیل داده است. دولت آمریکا نیز مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) را فعال کرده است.
توصیههای پیشگیرانه به مسافران و عموم مردم
با توجه به تأیید انتقال انسانی، همه افراد (به ویژه مسافران هوایی و دریایی) باید نکات زیر را رعایت کنند:
۱. در سفرهای هوایی
در صورت مشاهده مسافری با علائم آنفلوانزا (تب، سرفه، عطسه) در نزدیکی خود، فاصله حداقل یک متری را حفظ کنید. از ماسک N95 یا FFP2 استفاده کنید. دستهای خود را مکرراً با آب و صابون بشویید (حداقل ۲۰ ثانیه) یا از ژل الکلی (حداقل ۷۰ درصد الکل) استفاده کنید. از لمس چشم، بینی و دهان خود با دستهای نشسته خودداری کنید.
۲. در محیطهای بسته (ادارات، مدارس، وسایل نقلیه عمومی)
تهویه هوا را افزایش دهید (پنجرهها را باز کنید). سطوح آلوده (دستگیره در، کلیدهای برق، میز کار) را با محلول هیپوکلریت سدیم (وایتکس رقیق شده) ضدعفونی کنید.
۳. در صورت مشاهده علائم
اگر پس از بازگشت از سفر (به ویژه به مناطق آلوده) دچار تب ناگهانی، درد عضلانی و کاهش ادرار شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید و حتماً تاریخ سفر خود را ذکر کنید. از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک (که تأثیری روی ویروس ندارد) خودداری کنید.
۴. در خانه
موشها (جوندگان) را از خانه دور کنید. مواد غذایی را در ظروف دربسته نگهداری کنید. سوراخهای ورودی موش را ببندید. در صورت مشاهده مدفوع موش، از جارو برقی استفاده نکنید (چون ذرات ویروس را در هوا پخش میکند)؛ ابتدا با دستمال مرطوب محل را تمیز کنید و سپس مواد را در کیسه پلاستیکی بسته و دور بیندازید.