آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
رئیس سازمان توسعه تجارت ایران امروز از اجرایی شدن طرح «تمدید خودکار و غیرحضوری کارت بازرگانی» خبر داد و گفت که این اقدام در جهت تسهیل فعالیت تجار و فعالان اقتصادی و کاهش مراجعات حضوری انجام شده است. محمدعلی دهقان دهنوی در نشست خبری خود افزود: «تمامی کالاهای باقیمانده در گمرک از سال قبل، امکان ترخیص پیدا کردهاند. تمدید کارت بازرگانی به صورت خودکار (بدون نیاز به مراجعه) انجام میشود.» همچنین «مهلت رفع تعهدات یک ماه تمدید شده است.» این تصمیم در شرایطی اتخاذ میشود که جنگ تحمیلی و تحریمهای بینالمللی، تجارت خارجی ایران را با چالشهای جدی مواجه کرده است. نبود زیرساختهای بانکی (به دلیل تحریم سوئیفت) و همچنین ناامنی در تنگه هرمز، صادرات و واردات کالا را با اختلال مواجه کرده است.
کارت بازرگانی سندی است که به اشخاص حقیقی یا حقوقی (شرکتها) اجازه واردات و صادرات کالا را میدهد. طبق قانون، کارت بازرگانی هر سال باید تمدید شود. پیش از این، تمدید نیازمند مراجعه حضوری به سازمان توسعه تجارت و ارائه مدارک (گواهی مالیاتی، عدم سوءپیشینه و...) بود که فرآیندی زمانبر و بوروکراتیک داشت. با طرح جدید، تمدید کارت بازرگانی به صورت «سیستمی» و «خودکار» انجام میشود. به این معنا که سازمان توسعه تجارت اطلاعات تجار را از پایگاههای داده (سامانه مالیاتی، ثبتاحوال، پلیس+۱۰) استعلام میکند و در صورت عدم وجود مشکل (بدهی مالیاتی، محکومیت کیفری)، کارت را به صورت خودکار تمدید میکند. تاجر نیازی به مراجعه ندارد.
همچنین «کالاهای باقیمانده در گمرک از سال قبل» عمدتاً شامل کالاهایی میشود که به دلیل نبود مجوز ارزی، اختلاف نظر بین تجار و بانک مرکزی و یا تغییر قوانین تعرفه ای در گمرک بلاتکلیف مانده بودند. با دستور رئیس سازمان توسعه تجارت، این کالاها بدون نیاز به تشریفات اضافی ترخیص میشوند. در بخش دیگری از سخنان خود، دهقان دهنوی به ظرفیتهای استان مازندران اشاره کرد و گفت: «مازندران به لطف دریای خزر، میتواند به کریدور اصلی شمال برای ارتباط با روسیه، چین، ترکیه و اروپا تبدیل شود.» در این گزارش، ضمن مرور جزئیات طرح تمدید خودکار کارت بازرگانی، به تحلیل تأثیر آن بر تسهیل تجارت خارجی، وضعیت ترخیص کالاهای مانده در گمرک و همچنین چشمانداز توسعه کریدور شمال (مازندران) میپردازیم.
جزئیات تمدید خودکار و غیرحضوری کارت بازرگانی
طرح تمدید خودکار کارت بازرگانی که از امروز (۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) اجرایی شده است، شامل مراحل زیر میشود:
گام اول: استعلام سیستماتیک سازمان توسعه تجارت هر ماه فهرست تجاری را که کارت بازرگانی آنها در حال انقضا است (حداکثر ۳ ماه مانده به انقضا) تهیه میکند. سپس اطلاعات این تجار را از پایگاههای زیر استعلام میکند:
-
سامانه مالیاتی (سامانه مؤدیان)
برای بررسی بدهی مالیاتی (مالیات قطعی شده). اگر بدهی بیشتر از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، تمدید خودکار انجام نمیشود و تاجر باید ابتدا بدهی خود را تسویه کند.
-
سامانه ثبت احوال
برای تأیید هویت و قید حیات شخص (در مورد اشخاص حقیقی) و اعتبار شرکت (در مورد اشخاص حقوقی).
-
پلیس+10 (سامانه قضایی)
برای بررسی حکم محکومیت کیفری مؤثر (مثل کلاهبرداری، اختلاس، قاچاق).
گام دوم: تأیید و تمدید اگر استعلامها مثبت باشد (یعنی فرد بدهی ندارد، محکومیت کیفری ندارد و شرکت فعال است)، کارت بازرگانی به صورت خودکار برای یک سال دیگر تمدید میشود. تاجر یک پیامک با مضمون «کارت بازرگانی شما با موفقیت تمدید شد» دریافت میکند.
گام سوم: اطلاع از نتیجه تاجر میتواند با مراجعه به سامانه جامع تجارت (ntsw.ir) و ورود به بخش «کارت بازرگانی»، وضعیت تمدید را مشاهده کند. در صورت بروز مشکل (مثلاً بدهی مالیاتی)، سیستم خطا را نمایش میدهد و تاجر باید شخصاً به اداره مالیاتی یا سازمان توسعه تجارت مراجعه کند.
نکته مهم: این طرح فقط برای «تمدید» کارتهای بازرگانی معتبر است. برای صدور «کارت جدید» (برای افرادی که برای بار اول میخواهند کارت بگیرند)، هنوز نیاز به مراجعه حضوری و آموزش (دورههای تجارت الکترونیک) است.
ترخیص کالاهای مانده در گمرک از سال قبل
بر اساس اعلام رئیس سازمان توسعه تجارت، «تمامی کالاهای باقیمانده در گمرک از سال قبل (۱۴۰۴) امکان ترخیص پیدا کردهاند.» این کالاها چه بودند و چرا مانده بودند؟
-
دسته اول
کالاهای دارای مشکل ارزی پس از حذف ارز ترجیحی (۴۲۰۰ تومانی) و جایگزینی آن با ارز نیمایی (۱۴۶ هزار تومانی)، بسیاری از واردکنندگان نتوانستند ثبت سفارش خود را اصلاح کنند. زیرا مابهالتفاوت نرخ ارز حدود ۳۵ برابر بود و آنها توان پرداخت حقوق گمرکی جدید را نداشتند. دولت با این دستور، به آنها اجازه داده است که کالاها را با همان نرخ قبلی (یا با نرخ توافقی) ترخیص کنند.
-
دسته دوم
کالاهای بلاتکلیف به دلیل جنگ در استانهای جنوبی (خوزستان، بوشهر، هرمزگان)، برخی کالاها (به ویژه کالاهای اساسی مانند گندم، روغن، دارو) در بنادر جنوبی (بندرعباس، بوشهر، امام خمینی) تخلیه شده بودند، اما به دلیل حملات هوایی و ناامنی جادهها، نتوانستند به مقصد برسند. اکنون با عادی شدن نسبی اوضاع، این کالاها ترخیص میشوند.
-
دسته سوم
کالاهای فاقد مجوز استاندارد و بهداشت برخی کالاها (مانند لوازم آرایشی، محصولات سلولزی) به دلیل نداشتن گواهی استاندارد اجباری در گمرک بلاتکلیف مانده بودند. سازمان توسعه تجارت با همکاری سازمان استاندارد، مهلت ۲ ماهه برای اخذ گواهی (از تاریخ ترخیص) تعیین کرده است. یعنی تاجر میتواند کالا را ترخیص کند و بعداً مدارک استاندارد را ارائه دهد. این اقدام برای جلوگیری از فساد کالاهای فاسد شدنی (مانند مواد غذایی) و کاهش هزینههای انبارداری است.
تمدید یک ماهه مهلت رفع تعهدات ارزی
یکی از مفاهیم کلیدی در تجارت خارجی ایران، «رفع تعهد ارزی» است. به این معنا که صادرکننده موظف است ارز حاصل از صادرات خود را به چرخه بانکی کشور بازگرداند (یا به بانک مرکزی بفروشد یا برای واردات استفاده کند). پیش از این، مهلت رفع تعهد ارزی برای صادرکنندگان ۶ ماه بود (از تاریخ صدور پروانه صادراتی). اما به دلیل جنگ و اختلال در نقل و انتقالات مالی (تحریم سوئیفت)، بسیاری از صادرکنندگان نتوانستند به موقع تعهد خود را انجام دهند. در نتیجه، حساب بانکی آنها مسدود و از صدور کارت بازرگانی جدید محروم میشدند. حالا با دستور رئیس سازمان توسعه تجارت، «مهلت رفع تعهدات یک ماه تمدید شده است.» یعنی اگر صادرکنندهای در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ صادرات داشته، مهلت او تا ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ (به جای ۱۵ اردیبهشت) تمدید شده است. این مهلت اضافی به صادرکنندگان فرصت میدهد تا با استفاده از روشهای جایگزین (مانند تهاتر کالا با کشورهای روسیه و چین یا استفاده از صرافیهای غیررسمی) ارز خود را به کشور بازگردانند. البته بانک مرکزی همچنان بر این فرآیند نظارت دارد و در صورت عدم رفع تعهد تا مهلت جدید، با صادرکننده متخلف برخورد قانونی خواهد شد.
مازندران؛ کریدور اصلی شمال (چشمانداز و چالشها)
رئیس سازمان توسعه تجارت با اشاره به موقعیت استراتژیک استان مازندران گفت: «مازندران به لطف دریای خزر، میتواند به کریدور اصلی شمال برای ارتباط با روسیه، چین، ترکیه و اروپا تبدیل شود.» این ادعا بر چه اساسی است؟
مزیتهای مازندران
- نزدیکی به بنادر روسیه (بندر آستراخان و بندر ماخاچکالا) از طریق دریای خزر.
- دسترسی به کشورهای آسیای میانه (قزاقستان، ترکمنستان) و از آنجا به چین (از طریق کریدور ریلی جنوب-شمال).
- وجود بندر نوشهر و بندر امیرآباد (عملیاتیترین بنادر شمال ایران).
برنامه دولت برای توسعه کریدور شمال
- افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری بنادر مازندران (از ۵ میلیون تن به ۱۵ میلیون تن در سال).
- راهاندازی خط کشتیرانی منظم (هفتگی) بین بندر امیرآباد و بندر آستراخان (روسیه).
- اتصال ریلی مازندران به کشورهای آسیای میانه (از طریق اینچهبرون در استان گلستان).
با این حال، چالشهای عمده نیز وجود دارد:
- پایین بودن سطح آب دریای خزر (به دلیل کاهش بارندگی و تبخیر) که باعث میشود کشتیهای بزرگ نتوانند به بنادر شمالی نزدیک شوند.
- نبود زیرساختهای گمرکی و انبارداری مناسب در مازندران (در مقایسه با بنادر جنوبی).
- تحریمهای روسیه (اگرچه روسیه نیز تحت تحریم است، اما تجارت با روسیه میتواند با ریال یا روپیه انجام شود).
توصیه به بازرگانان و فعالان اقتصادی برای استفاده از تسهیلات جدید
به بازرگانان و فعالان اقتصادی توصیه میشود که از فرصتهای ایجاد شده حداکثر استفاده را ببرند:
۱. کارت بازرگانی خود را به موقع تمدید کنید. اگر اطلاعات شما در پایگاههای داده به روز است، نیازی به مراجعه ندارید. اما اگر بدهی مالیاتی دارید یا مشکل ثبتی دارید، هر چه سریعتر نسبت به رفع آن اقدام کنید.
۲. از فرصت ترخیص کالاهای مانده در گمرک استفاده کنید. اگر کالایی از سال ۱۴۰۴ در گمرک دارید، هر چه سریعتر (حداکثر تا پایان خرداد ۱۴۰۵) برای ترخیص اقدام کنید. در غیر این صورت، مشمول جریمه دیرکرد (روزانه ۰.۵ درصد ارزش کالا) خواهید شد.
۳. مهلت رفع تعهد ارزی را جدی بگیرید. اگر صادرکننده هستید، حتماً تا یک ماه دیگر (پایان خرداد) تعهد خود را رفع کنید. اگر نمیتوانید ارز را به کشور برگردانید، از روش «تهاتر» (مبادله کالا با کالا) استفاده کنید. برای این کار، باید کالای مورد نیاز خود را (که قصد واردات دارید) به صادرکننده دیگر معرفی کنید و قرارداد سه جانبه ببندید.
۴. در همایشهای تجاری مازندران شرکت کنید. سازمان توسعه تجارت قصد دارد در خرداد و تیر ۱۴۰۵، دو همایش بینالمللی (با حضور تجار روس و چینی) در بندر امیرآباد برگزار کند. شرکت در این همایشها میتواند زمینهساز قراردادهای صادراتی جدید باشد.