آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری امروز (جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵) در نشست خبری خود از آسیب به «بیش از ۱۶۰ نقطه دانشگاهی» در طول جنگ تحمیلی خبر داد و گفت که این موارد در حال مستندسازی و ارزیابی هستند. دکتر حسین سیمایی صراف با اشاره به حملات هوایی و موشکی دشمن به زیرساختهای علمی و آموزشی کشور تأکید کرد که «کارهای معمول دانشگاه در حال انجام است» و علیرغم خسارتها، چرخ علم در ایران متوقف نشده است. وی افزود: «انشاءالله شرایط بهتر شود. بخشهایی که مجازی هستند ممکن است حضوری شوند.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که بیش از ۷۰ روز از تعطیلی حضوری دانشگاهها (به دلیل جنگ) میگذرد و آموزشها به صورت مجازی دنبال میشود.
بر اساس گزارش وزیر علوم، استانهای خوزستان (با حدود ۶۰ نقطه آسیب دیده)، بوشهر (۳۵ نقطه)، ایلام (۲۵ نقطه) و کرمانشاه (۲۰ نقطه) بیشترین خسارت را متحمل شدهاند. دانشگاههای مستقر در این استانها (مانند دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور، دانشگاه خلیج فارس بوشهر، دانشگاه ایلام) هدف حملات مستقیم یا غیرمستقیم قرار گرفتهاند. «آسیبهای مستقیم» شامل تخریب کامل یا جزئی ساختمانهای آموزشی، خوابگاهها، آزمایشگاهها و مراکز تحقیقاتی است. «آسیبهای غیرمستقیم» نیز شامل قطعی برق و اینترنت، نبود سوخت برای خودروهای حملونقل دانشجویی و عدم حضور اساتید و دانشجویان به دلیل ناامنی است. سیمایی صراف از تشکیل «کمیته ویژه ارزیابی خسارت» به ریاست معاون اداری مالی وزارت علوم خبر داد که وظیفه دارد ظرف ۳ ماه آینده میزان دقیق خسارتهای مالی و جانی را برآورد کند و گزارش خود را به مجلس و دولت ارائه دهد. وزیر علوم در پاسخ به سوالی درباره احتمال حضوری شدن دانشگاهها از نیمسال آینده (مهر ۱۴۰۵) گفت: «اگر وضعیت عادی شود (کاهش حملات، بازگشایی اینترنت بینالملل و عادی شدن حمل و نقل)، حتماً آموزش حضوری را آغاز خواهیم کرد. اما در حال حاضر نمیتوانیم تاریخ قطعی بدهیم.» در این گزارش، ضمن مرور جزئیات خسارتهای وارده به دانشگاهها، به تحلیل چشمانداز بازگشایی دانشگاهها، چالشهای پیش روی آموزش حضوری (کمبود خوابگاه، ناامنی، مسائل حمل و نقل) و وضعیت امتحانات پایان ترم میپردازیم.
جزئیات خسارتهای وارده به دانشگاهها (۱۶۰ نقطه)
بر اساس گزارش اولیه وزارت علوم، ۱۶۰ نقطه دانشگاهی به شرح زیر آسیب دیده است:
-
تخریب کامل ساختمانهای آموزشی
حدود ۳۰ دانشکده به طور کامل تخریب شدهاند (عمدتاً در استان خوزستان). از جمله دانشکده مهندسی دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور، و دانشکده ادبیات دانشگاه ایلام.
-
آسیب جزئی تا متوسط
حدود ۸۰ ساختمان (آزمایشگاهها، کارگاهها، آمفیتئاترها) دچار ترک خوردگی دیوار، شکستن شیشهها و تخریب تأسیسات (سیستم تهویه، برق) شدهاند. این ساختمانها پس از تعمیرات قابل استفاده هستند.
-
تخریب خوابگاههای دانشجویی
حدود ۲۰ خوابگاه (به ویژه خوابگاههای خودگردان و متاهلی) در اهواز، آبادان، بوشهر و ایلام هدف حملات مستقیم قرار گرفتهاند. خوشبختانه به دلیل تعطیلی دانشگاهها، دانشجویان در خوابگاهها حضور نداشتند، بنابراین تلفات جانی نداشتیم.
-
مراکز تحقیقاتی و کتابخانهها
کتابخانه مرکزی دانشگاه خلیج فارس بوشهر (شامل ۵۰ هزار کتاب خطی و چاپی) در اثر آتشسوزی ناشی از حمله موشکی نیمه سوخت. اکیپهای امدادی توانستند ۴۰ هزار جلد کتاب را نجات دهند. همچنین مرکز تحقیقات فناوری نانو دانشگاه شهید چمران اهواز به طور کامل تخریب شد.
وزیر علوم قول داده است که «دانشگاههای تخریب شده، بهتر از قبل بازسازی شوند» و تأمین اعتبار آن از طریق «صندوق بازسازی مناطق جنگی» و «کمکهای بینالمللی (یونسکو)» انجام خواهد شد.
احتمال حضوری شدن دانشگاهها (شرایط و زمانبندی)
سیمایی صراف در پاسخ به سوال خبرنگاران گفت: «بخشهایی که مجازی هستند ممکن است حضوری شوند.» این جمله به این معناست که شاید در نیمسال دوم ۱۴۰۵-۱۴۰۶ (از مهر ۱۴۰۵) دانشگاهها به آموزش حضوری بازگردند. اما سه شرط اصلی وجود دارد:
-
شرط اول: «کاهش حملات هوایی و موشکی»
در دو هفته اخیر، تعداد حملات به تهران و استانهای مرکزی کاهش یافته است، اما استانهای خوزستان و بوشهر هنوز در معرض تهدید هستند. عادی شدن کامل نیازمند آتشبس پایدار است.
-
شرط دوم: «بازگشایی اینترنت بینالملل برای دانشگاهها»
وزارت علوم هفته گذشته اینترنت بینالملل را برای اساتید و دانشجویان دکتری در داخل دانشگاهها فعال کرد. اما برای آموزش حضوری، دانشجویان به اینترنت پرسرعت و پایدار در خوابگاهها و منازل نیز نیاز دارند.
-
شرط سوم: «عادی شدن حمل و نقل عمومی»
با کاهش ساعات کاری ادارات (۸ تا ۱۴)، فشار بر مترو و اتوبوسها کاهش یافته است. اما اگر دانشگاهها بازگشایی شوند (با ۵۰۰ هزار دانشجو در تهران)، حمل و نقل عمومی با بحران روبرو خواهد شد.
وزیر علوم قول داده است که «حداقل ۲ هفته قبل از شروع نیمسال جدید، اطلاعرسانی دقیق» انجام شود.
وضعیت فعلی دانشگاهها (آموزش مجازی، امتحانات، و پژوهش)
علیرغم تعطیلی حضوری، «کارهای معمول دانشگاه در حال انجام است»:
-
آموزش مجازی
در حال حاضر، بیش از ۹۰ درصد کلاسهای دانشگاههای دولتی و آزاد از طریق سامانههای «نوید» (دانشگاه تهران)، «مدآموز» (دانشگاه آزاد)، و «سامانه آموزش الکترونیک وزارت علوم» برگزار میشود. کیفیت کلاسها پایینتر از حضوری است، اما ارائه درسها متوقف نشده است.
-
امتحانات پایان ترم
وزارت علوم اعلام کرده است که «امتحانات پایان ترم مجازی برگزار میشود» (با استفاده از نرمافزارهای آنتی پلاژیاری و نظارت آنلاین). زمان امتحانات: خرداد ۱۴۰۵. نتایج تا اوایل تیر اعلام میشود.
-
پژوهش و مقالات علمی
با بازگشایی اینترنت بینالملل برای دانشگاهها، دسترسی به پایگاههای داده (ScienceDirect, Scopus, PubMed) برقرار شده است. در دو هفته گذشته، اساتید ایرانی موفق به انتشار ۲۵۰ مقاله بینالمللی (عمدتاً در حوزه پزشکی و مهندسی) شدهاند.
نکته جالب توجه:
برخی از دانشجویان و اساتید ساکن مناطق جنگی (خوزستان) به دلیل قطعی مکرر برق و اینترنت، از آموزش مجازی عقب ماندهاند. وزارت علوم برای این گروه «بستههای آموزشی آفلاین» (فلش مموری حاوی فیلم کلاسها) ارسال کرده است.
بازسازی زیرساختهای تخریب شده (برنامه زمانبندی و بودجه)
وزارت علوم برآورد اولیه هزینه بازسازی را حدود «۵ تا ۷ هزار میلیارد تومان» اعلام کرده است. منابع تأمین مالی:
- بودجه سال ۱۴۰۵: حدود ۲ هزار میلیارد تومان از محل بودجه عمومی.
- صندوق توسعه ملی: حدود ۳ هزار میلیارد تومان (با تصویب مجلس).
- کمکهای بینالمللی: یونسکو قول کمک ۵۰ میلیون یورویی (حدود ۹ هزار میلیارد تومان با نرخ دلار ۱۸۰ هزار تومانی) داده است، اما هنوز واریز نشده است.
برنامه زمانبندی بازسازی (۳ فاز)
-
فاز اول (تا پایان خرداد ۱۴۰۵)
ترمیم ساختمانهای دارای آسیب جزئی (ترمیم شیشهها، برق، سیستم تهویه). ترمیم خوابگاههای آسیب دیده متوسط.
-
فاز دوم (تا پایان شهریور ۱۴۰۵)
بازسازی کامل دانشکدههایی که تخریب شده (بازسازی اسکلت ساختمان، خرید تجهیزات آزمایشگاهی). این فاز احتمالاً تا مهر ۱۴۰۵ به پایان برسد.
-
فاز سوم (تا پایان اسفند ۱۴۰۵)
بازسازی مراکز تحقیقاتی پیشرفته (نانو، بیوتکنولوژی، لیزر). ترمیم کتابخانهها (جبران کتابهای سوخته).
وزیر علوم تأکید کرد که «هیچ دانشکدهای بدون بازسازی مناسب بازگشایی نخواهد شد» و ایمنی دانشجویان اولویت اول است.
چالشهای پیش روی بازگشایی حضوری (کمبود خوابگاه، حمل و نقل، و مسائل روانی)
حتی اگر شرایط جنگی عادی شود، بازگشت به آموزش حضوری با چالشهای زیر روبروست:
-
چالش اول: «کمبود خوابگاه»
حدود ۲۰ خوابگاه تخریب شده و دانشجویان ساکن در آنها (حدود ۱۰ هزار نفر) باید در خوابگاههای دیگر (که ظرفیت محدودی دارند) اسکان داده شوند. وزارت علوم در حال رایزنی با وزارت دفاع برای استفاده از «پادگانهای خالی» به عنوان خوابگاه موقت است.
-
چالش دوم: «مسائل حمل و نقل»
اگر دانشگاهها حضوری شوند، حدود ۳ میلیون دانشجو در سراسر کشور روزانه به حمل و نقل عمومی نیاز دارند. مترو و اتوبوسهاي تهران (که هم اکنون با ۷۰ درصد ظرفیت کار میکنند) توانایی جذب این حجم را ندارند. استانداری تهران قول داده است که تا مهر ۱۴۰۵، ۱۰۰۰ دستگاه اتوبوس جدید به ناوگان اضافه کند.
-
چالش سوم: «مسائل روانی»
بسیاری از دانشجویان و اساتید به دلیل استرس پس از سانحه (PTSD) ناشی از جنگ، تمایلی به حضور در محیطهای شلوغ (مثل کلاس درس) ندارند. مراکز مشاوره دانشگاهها باید «جلسات روانشناسی اجباری» برای این افراد برگزار کنند.
توصیه وزیر علوم به دانشجویان: «صبر کنید و پیگیر اخبار رسمی باشید. سلامت شما اولویت ماست.»