برقراری پرواز مشهد-بغداد پس از ۲ ماه / نخستین پرواز مسافری در فرودگاه بغداد به زمین نشست

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

فرودگاه بین‌المللی بغداد صبح امروز (شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) میزبان نخستین پرواز مسافری از شهر مقدس مشهد پس از ۵۹ روز توقف کامل پروازهای ایران و عراق بود. این پرواز که با هواپیمای «ایران ایر» (هما) و با ظرفیت ۱۵۰ مسافر انجام شد، ساعاتی پیش در پایتخت عراق به زمین نشست و پس از ۲ ماه، آسمان میان دو کشور دوباره باز شد. مسافران این پرواز عمدتاً زائران عراقی بودند که پس از پایان جنگ و بازگشایی مرزهای هوایی، خود را برای حضور در مراسم نیمه شعبان در مشهد مقدس آماده می‌کردند. این پرواز، «پس از توافقات صورت‌گرفته میان سازمان هواپیمایی کشوری ایران و وزارت حمل و نقل عراق» به سرانجام رسید. مذاکرات برای برقراری مجدد پروازها از ۲ هفته پیش (اوایل اردیبهشت) در بغداد و تهران آغاز شده بود.

دلیل توقف ۵۹ روزه پروازها، «جنگ تحمیلی علیه ایران و محاصره هوایی عراق توسط ائتلاف آمریکایی-اسرائیلی» بود. در طول جنگ، حریم هوایی ایران و عراق به روی تمام پروازها (به جز پروازهای نظامی و امدادی) بسته شده بود. بر اساس توافق جدید، روزانه «۳ پرواز رفت و برگشت» بین تهران-بغداد، مشهد-بغداد و اصفهان-بغداد برقرار خواهد شد. همچنین پروازهای عراقی (خطوط هوایی عراق) نیز از فردا (یکشنبه ۲۰ اردیبهشت) به مقصد تهران برقرار می‌شود. رئیس سازمان هواپیمایی کشوری ایران گفت: «اولویت برقراری پروازها با شهرهای مذهبی (مشهد، قم) و شهرهای با جمعیت زیاد عراقی (تهران، اصفهان) است.» در مرحله دوم، پروازهای کیش-بغداد و شیراز-نجف نیز برقرار خواهد شد. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات توافق هوایی ایران و عراق، به تحلیل علت توقف ۵۹ روزه پروازها، تأثیر آن بر اقتصاد گردشگری مذهبی و برنامه‌های آینده برای بازگشایی سایر مسیرهای هوایی (به ویژه نجف، کربلا، بصره) می‌پردازیم.

علت توقف ۵۹ روزه پروازها (محدودیت‌های جنگی و امنیتی)

از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (آغاز جنگ تحمیلی) تا ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، حریم هوایی ایران و عراق به دلیل خطر حملات موشکی و پهپادی، به روی تمام پروازهای مسافری بسته بود. سه دلیل اصلی برای این توقف:

1. دلیل اول: «حمله به فرودگاه‌های بین‌المللی» در هفته اول جنگ، فرودگاه مهرآباد (تهران) و فرودگاه بغداد هدف حملات موشکی قرار گرفتند. باند فرودگاه بغداد برای ۱۰ روز غیرقابل استفاده بود (چندین دهانه بزرگ در باند ایجاد شده بود). تیم‌های فنی عراقی با کمک ایران باند را ترمیم کردند.
2. دلیل دوم: «محاصره هوایی عراق توسط ائتلاف آمریکایی-اسرائیلی» از ۱۵ اسفند ۱۴۰۴، ائتلاف اعلام کرد که «هر هواپیمای ایرانی که وارد حریم هوایی عراق شود، هدف قرار خواهد گرفت» (به بهانه حمل سلاح به حزب الله یا مقاومت اسلامی عراق). ایران نیز برای جلوگیری از خطر، تمام پروازها را لغو کرد.
3. دلیل سوم: «بسته شدن حریم هوایی عراق توسط سازمان هواپیمایی این کشور» عراق نیز به دلیل ناامنی، حریم هوایی خود را به روی پروازهای تجاری (جز پروازهای امدادی سازمان ملل) بست. تنها در هفته دوم اردیبهشت بود که عراق اعلام کرد «وضعیت عادی شده است.»

رئیس سازمان هواپیمایی ایران گفت: «ما منتظر تأیید کامل امنیت از سوی عراق بودیم. اکنون با احساس امنیت نسبی، پروازها را از سر می‌گیریم.»

جزئیات توافق هوایی ایران و عراق (تعداد پروازها، شهرها، شرکت‌های هواپیمایی)

پس از ۲ هفته مذاکره فشرده در بغداد (با حضور معاون وزیر راه و شهرسازی ایران و وزیر حمل و نقل عراق)، دو طرف بر سر ۵ محور به توافق رسیدند:

۱. تعداد پروازها: روزانه ۳ پرواز رفت و برگشت (ایران به عراق و بالعکس) در مرحله اول. از ۱۵ خرداد، این تعداد به ۸ پرواز در روز افزایش خواهد یافت.

۲. مسیرهای مجاز: تهران-بغداد (روزانه ۲ پرواز)، مشهد-بغداد (روزانه ۱ پرواز)، اصفهان-بغداد (روزانه ۱ پرواز، از ۲۵ اردیبهشت). همچنین عراق مجاز است روزانه ۲ پرواز از بغداد به تهران و ۱ پرواز از بغداد به مشهد داشته باشد.

۳. شرکت‌های هواپیمایی ایران: ایران ایر (هما)، ماهان ایر، قشم ایر، آتا ایر مجاز به فعالیت هستند. ایران ایر تور (غیراستاندارد) و معراج اجازه پرواز ندارند (به دلیل تحریم‌های بین‌المللی).

۴. شرکت‌های هواپیمایی عراق: خطوط هوایی عراق (Iraqi Airways) و فلای بغداد (FlyBaghdad) مجاز هستند. فلای اردن و سایر شرکت‌های واسط مجاز نیستند.

۵. تعرفه بلیت: حداکثر قیمت بلیت تهران-بغداد (رفت و برگشت) 16 میلیون تومان، مشهد-بغداد 20 میلیون تومان، اصفهان-بغداد 18 میلیون تومان تعیین شده است. قیمت‌های بالاتر غیرقانونی است.

تأثیر بر گردشگری مذهبی (بازگشت زائران پس از جنگ)

سالانه حدود ۲ میلیون زائر عراقی از مشهد مقدس بازدید می‌کنند (۵۰ درصد از کل زائران خارجی). جنگ، این آمار را به صفر رسانده بود.

آمار پروازهای رزرو شده (تا ۳ خرداد): بیش از ۲۵,۰۰۰ بلیط مشهد-بغداد (رفت و برگشت) فروخته شده است. اکثر خریداران، زائران عراقی هستند که قصد دارند پس از زیارت، به کشور خود بازگردند. همچنین ۵,۰۰۰ ایرانی نیز برای سفر به عتبات عالیات (نجف، کربلا، کاظمین، سامرا) بلیط خریداری کرده اند.

بازگشایی پروازهای نجف و کربلا (مرحله دوم)

بر اساس توافق، «مرحله دوم» از ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ اجرا می‌شود. این مرحله شامل برقراری پروازهای مستقیم به نجف اشرف و کربلا (که در زمان جنگ بیشترین آسیب را دیدند) است.

بر اساس برنامه ریزی

• نجف: پروازهای تهران-نجف (روزانه ۲ پرواز)، مشهد-نجف (روزانه ۱ پرواز)، شیراز-نجف (روزانه ۱ پرواز - از ۱ تیر).
• کربلا: فرودگاه کربلا هنوز آماده بهره برداری نیست (در هفته دوم جنگ، باند فرودگاه توسط موشک‌های آمریکایی تخریب شد و تا ۲ ماه دیگر تعمیرات ادامه دارد). به جای آن، پروازهای تهران-نجف و سپس اتوبوس (۲ ساعت) به کربلا.
• هزینه سفر به نجف (با احتساب بلیت، ویزا، اقامت ۳ روزه): حدود ۱۲ تا ۱۵ میلیون تومان (ارزان‌تر از قبل از جنگ). دلیل: کاهش قیمت دلار در بازار آزاد (۱۸۰ هزار تومان فعلی در مقابل ۲۲۰ هزار تومان قبل از جنگ).

سازمان حج و زیارت نیز اعلام کرده است که «از ۱۰ خرداد، اعزام کاروان‌های زمینی به عراق (از مرز مهران و شلمچه) آغاز می‌شود.» این کاروان‌ها برای افرادی که توانایی خرید بلیت هواپیما را ندارند، مناسب است.

توصیه به مسافران (شرایط ویزا، بیمه، سلامت)

وزارت امور خارجه ایران به زائران توصیه می‌کند که قبل از سفر به عراق، موارد زیر را رعایت کنند:

۱. ویزا: از ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، «ویزا عراق برای اتباع ایرانی رایگان شده است» (به دلیل توافق‌های پس از جنگ). اما مسافران باید حداکثر ۷۲ ساعت قبل از پرواز، «کد تایید ویزا» را از سایت «وزارت کشور عراق» (moi.gov.iq) دریافت کنند. هزینه صدور کد: ۲۰ دلار (۳.۶ میلیون تومان).

۲. بیمه مسافرتی: «بیمه درمان عراق برای اتباع ایرانی در بدو ورود صادر می‌شود» (هزینه ۵۰ دلار - ۹ میلیون تومان). اما توصیه می‌شود قبل از سفر، بیمه مسافرتی از شرکت‌های ایرانی (مانند بیمه آسیا، بیمه ایران) خریداری کنید (هزینه ۵۰۰ هزار تومان برای ۷ روز، بسیار ارزان‌تر).

۳. سلامت: سازمان بهداشت جهانی (WHO) هشدار داده است که در عراق (به ویژه بصره و بغداد) «بیماری وبا» شیوع یافته است (به دلیل آلودگی آب آشامیدنی پس از جنگ). به زائران توصیه می‌شود از آب بسته‌بندی (معدنی) استفاده کنند و از خوردن سالاد و سبزیجات خام در رستوران‌های غیربهداشتی خودداری کنند.

۴. نکات امنیتی: به زائران توصیه می‌شود که از تردد در مناطق مرزی (نزدیک مرز سوریه و اردن) خودداری کنند. همچنین مدارک هویتی خود را همراه داشته باشند.