آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
رسانه قوه قضاییه روز یکشنبه از اعلام جرم دادستانی تهران علیه عباس عبدی، روزنامهنگار و فعال سیاسی، و صادق زیبا کلام، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل سیاسی، خبر داد. این اعلام جرم در پی انتشار یادداشتی از سوی عباس عبدی در روزنامه «اعتماد» و مصاحبه صادق زیبا کلام با خبرگزاری «آنا» صورت گرفته است. بر اساس اطلاعیه مرکز رسانه قوه قضاییه، دادستانی تهران علیه هر دو نفر و همچنین رسانههای منتشر کننده این اظهارات (روزنامه اعتماد و خبرگزاری آنا) اعلام جرم کرده است. در همین رابطه، افراد مذکور و مسئولان رسانههای مربوطه به دادسرا احضار شدهاند تا پرونده آنها مورد رسیدگی قرار گیرد.
عباس عبدی، فعال سیاسی اصلاحطلب و تحلیلگر مسائل روز، سابقه زندان و احضارهای متعدد به دادگاه را در کارنامه خود دارد. او که از چهرههای شاخص جریان موسوم به «اصلاحات» محسوب میشود، سالهاست که در روزنامه های مختلف قلم میزند. صادق زیبا کلام نیز از استادان دانشگاه تهران است که در سالهای اخیر به دلیل اظهارات تند علیه ساختارهای سیاسی و اقتصادی کشور، بارها مورد انتقاد دستگاه قضایی و اصولگرایان قرار گرفته است.
هنوز جزئیات دقیق محتوای یادداشت عبدی و مصاحبه زیبا کلام که منجر به این اعلام جرم شده است، از سوی مراجع قضایی منتشر نشده است. اما منابع نزدیک به پرونده از «انتشار مطالب خلاف واقع» و «تشویش اذهان عمومی» به عنوان اتهامات اولیه نام بردهاند. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات اعلام جرم، به پیشینه این دو چهره و سوابق احضارهای قبلی آنها و همچنین واکنشها به این رویداد میپردازیم.
جزئیات اعلام جرم و اتهامات احتمالی
مرکز رسانه قوه قضاییه در اطلاعیه خود به طور خلاصه اعلام کرده است: «هفته گذشته، در پی انتشار یادداشتی از سوی عباس عبدی در روزنامه اعتماد و مصاحبه صادق زیبا کلام با خبرگزاری آنا، دادستانی تهران علیه هر دو نفر و رسانههای منتشر کننده این اظهارات اعلام جرم کرد تا پرونده آنها مورد رسیدگی قرار گیرد.» هرچند متن کامل اتهامات منتشر نشده است، اما بر اساس قوانین مطبوعاتی و سابقه پروندههای مشابه، اتهاماتی مانند «نشر اکاذیب»، «تشویش اذهان عمومی»، «اهانت به مقامات» و «تبلیغ علیه نظام» از جمله مواردی است که معمولاً در چنین پروندههایی مطرح میشود. این اعلام جرم در حالی صورت میگیرد که هر دو روزنامه اعتماد و خبرگزاری آنا سابقه توقیف و برخوردهای قضایی داشتهاند. روزنامه اعتماد در سالهای گذشته چندین بار توقیف شده و خبرگزاری آنا نیز پیشتر با اخطارهای شورای نظارت بر مطبوعات مواجه بوده است.
پیشینه عباس عبدی و واکنش به یادداشت جنجالی
عباس عبدی از چهرههای شناخته شده جریان اصلاحطلب است که سابقه زندان و احضارهای مکرر به دادگاه را نیز در کارنامه دارد. عبدی در یادداشت اخیر خود در روزنامه اعتماد، ظاهراً به موضوعات سیاسی روز پرداخته که با واکنش تند برخی نهادها روبرو شده است. برخی منابع از جمله خبرگزاری تسنیم به نقل از حجتالاسلام رستمی (رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه ها) گزارش دادهاند که در یادداشت عبدی عباراتی به کار رفته که قابل تامل بوده است. عبدی در جوابیه خود به این انتقادات نوشت: «برداشت خلافی از این شده که گویی آنان که در خیابان هستند همه اقلیت و رانتی هستند. در حالی که معنای متن خلاف این است و کلمه یک پیش از اقلیت بیانگر این معناست. آنان که شعارهای افراطی در این جمعیت میدهند یک اقلیت رانتی هستند و الا این جمعیت بسیار متنوع و حتی منتقدان ساختار هم در آن فراوان هستند.» این جوابیه نشان میدهد که یادداشت عبدی ظاهراً به موضوع تجمعات خیابانی و تحلیل او از ترکیب معترضان پرداخته و این تحلیل، واکنش نهادهای حاکمیتی را در پی داشته است.
صادق زیبا کلام و سابقه اظهارات جنجالی
صادق زیبا کلام، استاد بازنشسته دانشگاه تهران، در سالهای اخیر به یکی از چهرههای پرحاشیه در فضای سیاسی کشور تبدیل شده است. او در مصاحبههای خود بارها مواضع تندی علیه ساختارهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی نظام اتخاذ کرده است. این استاد دانشگاه در برخی از اظهارات خود به صراحت برخی نهادهای حاکمیتی را به فساد متهم کرده و شعارهای جریانهای مخالف نظام را بازتاب داده است. همین اظهارات است که او را بارها در معرض انتقاد اصولگرایان و حتی برخی چهرههای اصلاحطلب قرار داده است. خبرگزاری آنا در گذشته نیز بابت انتشار برخی مطالب با تذکر مواجه شده بود.
واکنش رسانهها و فعالان سیاسی به اعلام جرم
خبر اعلام جرم علیه این دو چهره و رسانههای مربوطه، بازتاب گستردهای در رسانهها و فضای مجازی داشته است. برخی رسانههای اصولگرا از این اقدام دادستانی حمایت کرده و آن را «دفاع از امنیت روانی جامعه» و «برخورد با کسانی که در پی تشویش اذهان عمومی هستند» توصیف کردهاند. در مقابل، برخی فعالان سیاسی و رسانهای اصلاحطلب، اعلام جرم علیه عبدی و زیبا کلام را اقدامی «نمادین» و «توهین به آزادی بیان» ارزیابی کردهاند. آن ها معتقدند که در شرایط حساس کنونی، برخورد با منتقدان، نه تنها کمکی به حل مشکلات نمیکند، بلکه بر نارضایتیها میافزاید. برخی تحلیلگران سیاسی نیز یادآور شدهاند که این اعلام جرم در شرایطی صورت میگیرد که کشور با بحرانهای متعددی از جمله تورم، جنگ و نااطمینانیهای سیاسی دست و پنجه نرم میکند. آنها معتقدند که دستگاه قضایی باید به جای برخورد با منتقدان، بر پروندههای فساد کلان اقتصادی متمرکز شود.
چشم انداز حقوقی پرونده و احتمالات آتی
این پرونده اکنون در دادسرا در مرحله تحقیقات مقدماتی قرار دارد. عباس عبدی و صادق زیبا کلام و نیز مسئولان رسانههای مربوطه باید برای ارائه توضیحات به دادسرا حاضر شوند. بسته به محتوای اظهارات و دفاعیات آنها، ممکن است پرونده منجر به صدور کیفرخواست و ارسال به دادگاه شود یا با قرار منع پیگرد مختومه گردد. با توجه به سابقه پروندههای مشابه، احتمال صدور حکم محکومیت برای هر دو نفر وجود دارد. با این حال، در سالهای اخیر، برخی از این پروندهها با وساطت چهرههای سیاسی ارشد و یا با اعمال ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری (اعاده دادرسی)، به نتیجه متفاوتی رسیدهاند. اگر پرونده به دادگاه برود، هر متهم میتواند با بهرهمندی از وکیل، از خود دفاع کند. در صورت محکومیت، مجازاتها میتواند شامل حبس، جزای نقدی، تعلیق فعالیت رسانهای یا ترکیبی از اینها باشد. نتایج نهایی این پرونده حداقل چند ماه دیگر مشخص خواهد شد. با توجه به حساسیت موضوع، پیگیری تحولات این پرونده از اهمیت خاصی برخوردار است.