آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
رئیس دانشگاه صنعتی شریف امروز (دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) از فراهم شدن امکان حضور دانشجویان تحصیلات تکمیلی این دانشگاه در محیط دانشگاه خبر داد. دکتر محمود فتوحی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، با اعلام این خبر گفت: «از هفته گذشته دانشجویان دکتری امکان حضور در دانشگاه را پیدا کردهاند و از این هفته دانشجویان تحصیلات تکمیلی که فعالیتهای پژوهشی دارند نیز به دانشگاه بازمیگردند.» بر اساس این اعلام، از این هفته (هفته سوم اردیبهشت) دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری که نیاز به حضور در آزمایشگاهها، کارگاهها و مراکز تحقیقاتی دارند، میتوانند با رعایت پروتکلهای امنیتی به دانشگاه مراجعه کنند.
این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که بیش از ۷۰ روز از تعطیلی حضوری دانشگاهها به دلیل جنگ میگذرد. در این مدت، آموزشها به صورت مجازی (از طریق سامانههای آموزش الکترونیکی) دنبال میشد، اما فعالیتهای پژوهشی (آزمایشگاهی، میدانی و کارگاهی) عملاً متوقف بود. دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری (به ویژه در رشتههای فنی و مهندسی، علوم پایه و نانو) برای پیشبرد پایاننامه خود نیاز مبرم به حضور در آزمایشگاه و استفاده از تجهیزات دارند. تعطیلی طولانی مدت، پیشرفت تحقیقات آنها را با اختلال جدی مواجه کرده بود. رئیس دانشگاه شریف تأکید کرد که «دسترسی به آزمایشگاهها و کارگاهها فقط برای دانشجویانی که پروژه تحقیقاتی فعال دارند و با موافقت استاد راهنما، امکان پذیر است.» دانشجویان سال اول (که هنوز استاد راهنما انتخاب نکردهاند) همچنان به صورت مجازی آموزش میبینند. ساعت کاری آزمایشگاهها و کارگاهها به صورت «شیفتی» (صبح و عصر) و با ظرفیت حداکثر ۵۰ درصد طراحی شده است تا فاصله اجتماعی رعایت شود. همچنین تمام دانشجویان و اساتید موظف به استفاده از ماسک و دستکش هستند. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات بازگشایی تدریجی دانشگاه شریف، به تحلیل وضعیت سایر دانشگاههای کشور، چالشهای پیش روی آموزش حضوری و تأثیر آن بر کیفیت پژوهش میپردازیم.
جزئیات دستورالعمل حضور دانشجویان (چه کسانی، چه زمانی، با چه شرایطی؟)
بر اساس دستورالعمل ابلاغی ریاست دانشگاه صنعتی شریف، شرایط حضور دانشجویان به شرح زیر است:
چه کسانی میتوانند بیایند؟ دانشجویان دکتری (تمامی سنوات) و دانشجویان کارشناسی ارشد که «پایاننامه فعال» دارند (یعنی پروپوزال آن ها تصویب شده و در حال انجام آزمایشها یا کارهای میدانی هستند). دانشجویان کارشناسی ارشد سال اول (که هنوز پروپوزال تصویب نکردهاند) مشمول این قانون نیستند.
چه زمانی میتوانند بیایند؟ از روز شنبه ۱۹ اردیبهشت (دانشجویان دکتری) و از روز شنبه ۲۶ اردیبهشت (دانشجویان کارشناسی ارشد). ساعت کاری: ۸ صبح تا ۴ بعدازظهر (شیفت صبح) و ۴ تا ۱۰ شب (شیفت عصر). دانشجویان باید از طریق سامانه آموزش نوبت خود را رزرو کنند.
با چه شرایطی؟
ارائه «تأییدیه استاد راهنما» (که تأیید کند حضور دانشجو در دانشگاه برای پیشبرد پروژه ضروری است). تکمیل «فرم تعهدنامه» (که در آن دانشجو متعهد میشود پروتکلهای بهداشتی را رعایت کند). همراه داشتن ماسک و دستکش (در صورت نیاز). دانشجویان باید کارت ملی و کارت دانشجویی خود را به همراه داشته باشند.
نکته مهم: دانشجویانی که در مناطق جنگی (خوزستان، بوشهر، ایلام) سکونت دارند، یا منزل مسکونی آنها در اثر بمباران تخریب شده است، میتوانند «درخواست حضور مجازی» (از راه دور) بدهند. اساتید موظفند برای این دانشجویان، جلسات آنلاین مشاوره برگزار کنند.
وضعیت آزمایشگاهها و کارگاهها (ظرفیت، ایمنی، بهداشت)
آزمایشگاههای دانشگاه شریف که در حملات هوایی آسیب دیده بودند، در هفتههای اخیر ترمیم شدهاند. بر اساس گزارش معاونت پژوهشی دانشگاه:
-
آزمایشگاه مرکزی نانو
با ۵۰ درصد ظرفیت (به دلیل کمبود تجهیزات پیشرفته که تحریم هستند) فعال است.
-
آزمایشگاه مکانیک سیالات
کاملاً بازسازی شده است (هزینه ۳ میلیارد تومان از محل بودجه دانشگاه).
-
کارگاههای ساخت و تولید
با ۳۰ درصد ظرفیت فعال هستند (به دلیل کمبود مواد اولیه).
-
ایمنی و بهداشت
تمام دانشجویان و اساتید موظف به استفاده از ماسک «N95» (تأمین شده توسط دانشگاه) هستند. در ورودی هر آزمایشگاه، دستگاه «تبسنج» نصب شده است. فاصله بین میزهای کار (در آزمایشگاهها) حداقل ۱.۵ متر است.
چالش اصلی: کمبود مواد شیمیایی و تجهیزات وارداتی. به دلیل تحریمها و محاصره دریایی، بسیاری از مواد اولیه (مانند حلالهای آزمایشگاهی، کاتالیستها، و قطعات یدکی دستگاهها) به دست محققان نمیرسد. رئیس دانشگاه شریف از دولت خواسته است که «مجوز واردات اقلام آزمایشگاهی از طریق کشورهای ثالث (مثل چین و روسیه) را تسریع کند.»
مقایسه با سایر دانشگاههای تهران (تهران، امیرکبیر، شهید بهشتی)
بر اساس گزارش وزارت علوم، وضعیت سایر دانشگاههای بزرگ تهران به شرح زیر است:
-
دانشگاه تهران
از ۲۵ اردیبهشت، دانشجویان دکتری (تمامی رشتهها) و دانشجویان ارشد (فقط رشتههای فنی و مهندسی) اجازه حضور یافتهاند. سایر دانشجویان ارشد (علوم انسانی، علوم پایه) همچنان مجازی هستند.
-
دانشگاه صنعتی امیرکبیر
از ۲۰ اردیبهشت، دانشجویان دکتری و ارشد (سال آخر) اجازه حضور یافتهاند. آزمایشگاهها با ۴۰ درصد ظرفیت فعال هستند.
-
دانشگاه شهید بهشتی
هنوز تصمیم قطعی نگرفته است. پیشبینی میشود از خرداد ماه، امتحانات عملی (آزمایشگاهی) به صورت حضوری برگزار شود.
نکته جالب: دانشگاه شریف نسبت به سایر دانشگاهها «پیشگام» در بازگشایی بوده است. دلیل آن، تأکید ویژه این دانشگاه بر «پژوهشهای بنیادی و کاربردی» (به ویژه در حوزه دفاعی و هستهای) است که به حمایت دولت نیز پشتیبانی میشود. با این حال، برخی اساتید دانشگاه شریف به این تصمیم انتقاد کردهاند. آنها معتقدند که «بازگشایی عجولانه» ممکن است جان دانشجویان را به خطر بیندازد (در صورت تشدید جنگ). دانشگاه در پاسخ گفته است که «پناهگاههای زیرزمینی» در نزدیکی تمام آزمایشگاهها احداث شده و در صورت بروز حمله هوایی، دانشجویان باید فوراً به پناهگاه منتقل شوند.
تأثیر بر کیفیت پژوهش و پایاننامهها (درسآموخته از ۷۰ روز تعطیلی)
اکثر دانشجویان تحصیلات تکمیلی در طول ۷۰ روز تعطیلی، مجبور بودند پژوهش خود را «به تعویق» بیندازند. نتایج یک نظرسنجی داخلی از ۵۰۰ دانشجوی دکتری شریف نشان میدهد:
- ۶۵ درصد از دانشجویان اعلام کردهاند که «حداقل ۳ ماه به برنامه دفاع خود عقب افتادهاند»
- ۲۰ درصد (به ویژه در رشتههای تجربی) حتی قادر به شروع آزمایشهای خود نبودهاند (به دلیل عدم دسترسی به تجهیزات).
- ۱۵ درصد (بیشتر دانشجویان سال آخر) مجبور شدهاند «موضوع پایاننامه خود را تغییر دهند» (به موضوعات تئوری که به آزمایشگاه نیاز ندارد).
با بازگشایی دانشگاه، انتظار میرود که «سرعت پیشرفت پژوهشها» افزایش یابد. اما چالش اصلی، «تأمین منابع مالی» برای جبران عقبماندگی است. بسیاری از پروژههای تحقیقاتی (که توسط صنایع و نهادهای دولتی حمایت میشدند) به دلیل جنگ، بودجه خود را از دست دادهاند. رئیس دانشگاه شریف قول داده است که «صندوق حمایت از پایاننامههای معوق» (با بودجه ۵۰ میلیارد تومانی) راهاندازی کند. این صندوق به دانشجویانی که به دلیل جنگ دچار تأخیر شدهاند، «کمک هزینه» پرداخت میکند.
چشمانداز آینده (بازگشایی کامل دانشگاهها از مهر ۱۴۰۵؟)
وزارت علوم هنوز تاریخ دقیقی برای بازگشایی کامل دانشگاهها (برای همه مقاطع، از جمله کارشناسی) اعلام نکرده است. اما سه سناریو محتمل است:
-
سناریوی خوشبینانه (بازگشایی از مهر ۱۴۰۵)
در صورت عادی شدن کامل شرایط (پایان جنگ، عادی شدن اینترنت، و رفع محاصره دریایی)، احتمالاً دانشگاهها از ابتدای سال تحصیلی جدید (مهر ۱۴۰۵) به صورت کامل حضوری خواهند شد. در این سناریو، کلاسهای درسی نیز حضوری برگزار میشود.
-
سناریوی واقعبینانه (بازگشایی تدریجی)
احتمال دارد که نیمسال اول ۱۴۰۵-۱۴۰۶ (مهر تا بهمن) نیز به صورت «ترکیبی» (حضوری برای دروس عملی و آزمایشگاهی، و مجازی برای دروس نظری) برگزار شود. دلیل: نگرانی از تشدید ناگهانی جنگ.
-
سناریوی بدبینانه (ادامه وضعیت فعلی)
اگر جنگ دوباره تشدید شود و حملات هوایی افزایش یابد، ممکن است دانشگاهها مجدداً تعطیل شوند. در این صورت، وزارت علوم مجبور خواهد شد که امتحانات پایان ترم را مجازی برگزار کند و آموزش عملی را به سال بعد موکول نماید.
توصیه به دانشجویان: از همین الان برای حضور در دانشگاه برنامهریزی کنید. با استاد راهنمای خود هماهنگ شوید و آزمایشهای معوق خود را اولویتبندی کنید.