آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
از شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت کاری بانکها در سراسر کشور تغییر میکند. شورای هماهنگی بانکها با ابلاغ بخشنامهای به تمام شعب، اعلام کرد که فعالیت روزانه بانکها از ساعت ۷ صبح آغاز و در ساعت ۱۳ به پایان میرسد. این تغییر ساعت تا ۱۵ شهریورماه ادامه خواهد داشت و به دنبال ابلاغیه سازمان اداری و استخدامی کشور به تمام دستگاههای اجرایی انجام شده است. هدف اصلی از این تغییر ساعت، «مدیریت بهینه مصرف انرژی» و «حفظ پایداری شبکه سراسری برق» اعلام شده است. در فصل گرم سال، مصرف برق به ویژه در ساعات اوج (۱۲ تا ۱۶) به شدت افزایش مییابد. با اتمام کار بانکها و ادارات در ساعت ۱۳، فشار بر شبکه برق کاهش مییابد و احتمال خاموشیهای گسترده کمتر میشود. همچنین این تصمیم به «تأمین آسایش عمومی» و «استمرار خدماترسانی» نیز کمک میکند. بر اساس این بخشنامه، بانکها مانند سایر دستگاههای اجرایی ملزم هستند که یک ساعت پیش از پایان وقت اداری (یعنی ساعت ۱۲)، سامانههای سرمایشی خود را خاموش کنند. این اقدام به این معناست که در گرمترین ساعات روز (۱۲ تا ۱۳)، بانکها بدون کولر به مشتریان خدمات میدهند. شورای هماهنگی بانکها تأکید کرده است که این تصمیم برای کاهش پیک مصرف برق و جلوگیری از خاموشیهای ناخواسته اتخاذ شده است.
این تغییر ساعت کاری در حالی اعمال میشود که در سالهای گذشته نیز طرح مشابهی با عنوان «ساعت کاری ۷ تا ۱۳» در فصل تابستان اجرا میشد. اما امسال به دلیل افزایش دمای هوا و پیشبینی پیک مصرف بالاتر (ناشی از رشد مصرف خانگی و صنعتی)، این طرح از اواخر اردیبهشت (به جای خرداد یا تیر) آغاز میشود. همچنین تأکید بیشتری بر «خاموشی سامانههای سرمایشی یک ساعت پیش از پایان وقت» شده است که در سالهای قبل چندان جدی گرفته نمیشد. بانکها به عنوان یکی از پرمصرفترین ساختمانهای اداری (به دلیل ساعات کاری طولانی، استفاده از کامپیوترها، سرورها، روشنایی و سیستمهای سرمایشی) نقش مهمی در پیک مصرف برق دارند. طبق آمار، بخش اداری (شامل بانکها، ادارات، سازمانها) حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل مصرف برق کشور در ساعات اوج را به خود اختصاص میدهد. با کاهش ساعت کاری بانکها به ۶ ساعت (و خاموشی یک ساعته کولرها)، انتظار میرود حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از بار مصرفی این بخش کاسته شود.
مشتریان بانکها باید توجه داشته باشند که از شنبه ۲۶ اردیبهشت، پنجرههای خدمات بانکی (شامل دریافت و واریز وجه، افتتاح حساب، اعطای تسهیلات، و سایر خدمات حضوری) فقط در ساعات ۷ تا ۱۳ در دسترس خواهد بود. برای جلوگیری از ازدحام و صفهای طولانی، توصیه میشود که مشتریان در ساعات ابتدایی صبح (۷ تا ۹) به شعب مراجعه کنند یا تا حد امکان از خدمات غیرحضوری (اینترنت بانک، موبایل بانک، خودپردازها و دفاتر پیشخوان) استفاده نمایند. برخی استثناها نیز در این بخشنامه وجود دارد. بانکهای واقع در مراکز درمانی، فرودگاهها، و پایانههای مرزی (که خدمات ۲۴ ساعته ارائه میدهند) مستثنی هستند. همچنین خودپردازها (ATM) و سامانههای الکترونیک بانکی (شامل کارتخوانها و درگاههای پرداخت) به صورت ۲۴ ساعته فعال خواهند بود. شعب منتخب بانکها در مناطق شلوغ و پرتردد (مثل بازار تهران) ممکن است با هماهنگی شورای هماهنگی بانکها، ساعات کاری متفاوتی داشته باشند (مثلاً ۸ تا ۱۳:۳۰)، اما این موضوع استثناست و باید جداگانه اطلاعرسانی شود. به کارمندان بانکها نیز توصیه میشود که با برنامه جدید هماهنگ شوند. ساعت کاری ۷ تا ۱۳ به معنای شروع کار از اول وقت و پایان کار پیش از گرمای ظهر است. این میتواند مزیتهایی مانند کاهش ترافیک ساعات اوج عصر (چون کارمندان زودتر به خانه میرسند) و فرصت بیشتر برای استراحت و رسیدگی به امور شخصی در بعدازظهر داشته باشد. با این حال، کارمندان باید عادت خواب خود را تنظیم کنند و صبحانه کامل بخورند تا در طول ۶ ساعت کاری پرانرژی باشند.
تحلیل دلایل تغییر ساعت کاری بانکها و تأثیر آن بر مدیریت مصرف برق
تغییر ساعت کاری بانکها به ۷ تا ۱۳، ریشه در «ناترازی تولید و مصرف برق» در کشور دارد. در سالهای اخیر، به دلیل کمبود سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای جدید و همچنین کاهش ذخایر گاز طبیعی (سوخت اصلی نیروگاهها در تابستان)، همواره در تابستان با کسری ۵ تا ۱۰ هزار مگاواتی (۱۰ تا ۲۰ درصد کل تولید) مواجه بودهایم. بخش اداری (شامل بانکها، ادارات، سازمانها) حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از مصرف برق در ساعات اوج (۱۲ تا ۱۶) را به خود اختصاص میدهد.
با کاهش ساعت کاری بانکها از ۸ ساعت به ۶ ساعت، و همچنین خاموش کردن سیستمهای سرمایشی از ساعت ۱۲ (قبل از تعطیلی)، عملاً مصرف برق این بخش در بحرانیترین ساعات (۱۲ تا ۱۶) به شدت کاهش مییابد. طبق محاسبات کارشناسی، اگر تمام دستگاههای اجرایی (از جمله بانکها) ساعت کاری خود را به ۷-۱۳ تغییر دهند و یک ساعت قبل از تعطیلی، کولرها را خاموش کنند، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از بار مصرفی در ساعات اوج کاسته میشود. این میزان برای جبران کامل کسری ۵ تا ۱۰ هزار مگاواتی کافی نیست، اما میتواند از خاموشیهای گسترده و طولانیمدت جلوگیری کند. به عبارت دیگر، خاموشیهای برنامهریزی شده (مثلاً ۲ ساعت در روز) به جای خاموشیهای سرگردان و طولانی (۶ تا ۸ ساعت) خواهد بود. بانکها به دلیل تجهیزات حساس (سرورها، کامپیوترها، سیستمهای تهویه) مصرف بالایی دارند و این تصمیم بسیار مؤثر است.
نکته مهم، تأکید بر «خاموشی سامانههای سرمایشی یک ساعت پیش از پایان وقت» است. در سالهای گذشته، بسیاری از ادارات و بانکها این بخشنامه را رعایت نمیکردند و کولرها را تا آخرین لحظه روشن نگه میداشتند. امسال، سازمان اداری و استخدامی و وزارت نیرو تأکید کردهاند که نظارت بر اجرای این بند تشدید میشود و متخلفان (ادارات و بانکها) جریمه خواهند شد. همچنین پاداش صرفهجویی به بانکهایی که در کاهش مصرف موفق عمل کنند، تعلق میگیرد. این مشوقها میتواند انگیزه لازم برای اجرای دقیق طرح را ایجاد کند.
تأثیر تغییر ساعت کاری بر مشتریان و کارمندان بانکها
برای مشتریان بانکها، مهمترین پیامد این تغییر، «کاهش پنجره زمانی خدمات حضوری» است. به جای ۸ ساعت (معمولاً ۸ تا ۱۶ یا ۸:۳۰ تا ۱۵:۳۰)، اکنون فقط ۶ ساعت (۷ تا ۱۳) فرصت برای انجام کارهای بانکی به صورت حضوری وجود دارد. این موضوع میتواند منجر به ازدحام و صفهای طولانی در ساعات ۱۰ تا ۱۳ شود. برای پیشگیری از این مشکل، شورای هماهنگی بانکها توصیه کرده است که مشتریان در ساعات ابتدایی صبح (۷ تا ۹) به شعب مراجعه کنند، زیرا در این ساعات تراکم کمتر است. همچنین استفاده از خودپردازها (برای برداشت وجه، واریز، پرداخت قبوض) و اینترنت بانک (برای انتقال وجه، مشاهده حساب، صدور چک، و...) بهترین راهکار برای کاهش نیاز به مراجعه حضوری است.
برای کارمندان بانکها، تغییر ساعت کاری مزایا و معایبی دارد.
مزایا
- اتمام کار پیش از گرمای ظهر و رسیدن به خانه در ساعت ۱۳:۳۰ تا ۱۴، فرصت استراحت و چرت نیمروزی
- کاهش ترافیک عصر (چون از موج ترافیک ساعت ۱۶ تا ۱۹ خارج میشوند)،
- امکان رسیدگی به امور شخصی در بعدازظهر.
معایب
- نیاز به بیدار شدن زودتر (حداکثر ۵:۳۰ صبح) و صبحانه خوردن در ساعات اولیه
- احتمال فشار کاری بیشتر در ۶ ساعت (چون باید همان حجم کار ۸ ساعته را در ۶ ساعت انجام دهند)
- خاموشی کولر از ساعت ۱۲ که در روزهای بسیار گرم (دمای بالای ۳۵ درجه) میتواند آزاردهنده باشد.
بانکها موظفاند برای جبران این فشار، امکانات رفاهی (مانند سرویس رفتوآمد مناسب، میان وعده، و...) را فراهم کنند.
شورای هماهنگی بانکها همچنین اعلام کرده است که خودپردازها و سامانههای الکترونیک بانکی (شامل کارتخوانها، درگاههای پرداخت، و سامانه ساتنا و پایا) به صورت ۲۴ ساعته فعال خواهند بود. بنابراین، مشتریان میتوانند در هر ساعت از شبانهروز، عملیات غیرحضوری خود را انجام دهند. همچنین بانکهای مستقر در مراکز درمانی، فرودگاهها و پایانههای مرزی (که خدمات ۲۴ ساعته ارائه میدهند) از شمول این بخشنامه مستثنی هستند. به طور کلی، با کمی برنامهریزی و استفاده حداکثری از خدمات الکترونیک، میتوان تأثیر منفی این تغییر را به حداقل رساند.
الزامات و استثناهای بخشنامه و پیشبینی آینده
بخشنامه شورای هماهنگی بانکها، پیرو ابلاغیه سازمان اداری و استخدامی به تمام دستگاههای اجرایی است. بنابراین، بانکها از این قاعده مستثنی نیستند و موظف به اجرای آن هستند. با این حال، سه دسته استثنا وجود دارد:
- بانکهای واقع در مراکز درمانی، فرودگاهها و پایانههای مرزی (که خدمات ۲۴ ساعته ارائه میدهند) میتوانند با تأیید شورای هماهنگی بانکها، ساعات کاری متفاوتی داشته باشند. اما در این بانکها نیز سیستمهای سرمایشی باید یک ساعت قبل از پایان هر شیفت خاموش شوند.
- شعب منتخب بانکها در مناطق شلوغ (مثل بازار تهران، خیابان ولیعصر، و مراکز خرید بزرگ) ممکن است با هماهنگی قبلی، ساعات کاری کشیده (مثلاً ۸ تا ۱۳:۳۰ یا ۷:۳۰ تا ۱۳:۳۰) داشته باشند، اما این موضوع باید به صورت شفاف به مشتریان اعلام شود. در غیر این صورت، بانک متخلف محسوب میشود.
- بانکهای آنلاین (که شعبه فیزیکی ندارند و فقط خدمات اینترنتی ارائه میدهند) اساساً مشمول این بخشنامه نیستند، زیرا مصرف برق آنها در سطح دیتاسنترها مدیریت میشود و نه در سطح ساختمانهای اداری. با این حال، دیتاسنترهای بانکی نیز به صورت ۲۴ ساعته فعال هستند و مصرف برق آنها با استفاده از سیستمهای خنککننده کارآمد (مثل چیلرهای جذبی) مدیریت میشود.
پیشبینی میشود که این طرح در تابستان امسال با جدیت بیشتری نسبت به سالهای گذشته اجرا شود. زیرا:
- الف) امسال زودتر (از ۲۶ اردیبهشت به جای خرداد) آغاز میشود.
- ب) نظارت بر خاموشی کولرها از ساعت ۱۲ تشدید شده است.
- ج) پاداش صرفهجویی به بانکهای کممصرف تعلق میگیرد.
- د) جریمه بانکهای متخلف نیز افزایش یافته است.
با این حال، کارشناسان معتقدند که تغییر ساعت کاری بانکها به تنهایی کافی نیست و باید فرهنگ مصرف برق در بین کارمندان و مشتریان نیز تغییر کند (مثلاً خاموش کردن مانیتورهای کامپیوتر در زمان عدم استفاده، تنظیم کولر روی ۲۴ درجه، و استفاده از نور طبیعی به جای لامپ). همچنین وزارت نیرو باید سرمایهگذاری بیشتری در احداث نیروگاههای تجدیدپذیر (خورشیدی و بادی) انجام دهد تا در سالهای آینده وابستگی به ساعت کاری ۷-۱۳ کاهش یابد. تا آن زمان، اجرای این طرح یک ضرورت اجتنابناپذیر است.