آسیانیوز ایران، سرویس فرهنگی هنری:
اصغر فرهادی، کارگردان برنده اسکار و چهره شاخص سینمای ایران، با فیلم جدید خود «داستانهای موازی» راهی هفتاد و نهمین دوره جشنواره فیلم کن شده است. این ششمین حضور فرهادی در بخش مسابقه اصلی این جشنواره معتبر جهانی است؛ رکوردی که او را در زمره پرافتخارترین کارگردانان تاریخ سینمای ایران قرار میدهد. او پیش از این با فیلمهایی چون «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» در کن درخشیده بود. «داستانهای موازی» دهمین فیلم بلند فرهادی و دومین تجربه فیلمسازی او به زبان فرانسوی است. نخستین تجربه فرانسویزبان او، فیلم «همه میدانند» با بازی خاویر باردم و پنهلوپه کروز بود که در سال ۲۰۱۸ در کن به نمایش درآمد. حالا فرهادی با بازیگران مطرح فرانسوی، گامی فراتر برداشته و اثری درباره مرز میان خیال و واقعیت ساخته است.
فیلم قرار است روز پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۳۰ به وقت محلی در سالن لومیر کاخ جشنواره به نمایش درآید. سالن لومیر با ۲۳۰۰ صندلی، بزرگترین سالن نمایش کن محسوب میشود و نمایش در آن نشاندهنده جایگاه ویژه فیلم فرهادی در میان آثار جشنواره است. همزمان با اکران در کن، این فیلم در سینماهای سراسر فرانسه نیز روی پرده خواهد رفت. ترکیب بازیگران «داستانهای موازی» رویایی است. ایزابل هوپر (برنده دو بار جایزه بهترین بازیگر زن کن و نامزد اسکار)، کاترین دونو (نماد سینمای فرانسه و بازیگر فیلم اسطورهای «چترهای شربورگ»)، و ونسان کسل (بازیگر بینالمللی آثار تحسین شدهای چون «قابل تحقیر» و «دارکنایت») سه ستاره این فیلم هستند. حضور این چهرهها نشان از اعتبار بالای فرهادی در سینمای اروپا دارد.
فرهادی که پیش از این دو بار موفق به دریافت جایزه بهترین فیلمنامه (برای «درباره الی» و «جدایی نادر از سیمین») و یک بار جایزه بزرگ هیأت داوران (برای «فروشنده») در کن شده است، امسال برای کسب نخل طلا (بالاترین جایزه جشنواره) رقابت میکند. رقبای اصلی او در این دوره، پدرو آلمودوار (اسپانیا) با فیلم «اتاق مجاور» و هیروکازو کورئیدا (ژاپن) با فیلم «اسرار توکیو» هستند. سینمای فرهادی همواره با قصهگویی هوشمندانه، شخصیتپردازی عمیق و توجه به معضلات اجتماعی-اخلاقی شناخته شده است. «داستانهای موازی» نیز از این قاعده مستثنی نیست. به گفته عوامل فیلم، این اثر روایتگر زندگی چند شخصیت است که در موقعیتهای متفاوت اما متوازی، مرز میان خیال و واقعیت را تجربه میکنند. ژانر این فیلم درام روانشناختی توصیف شده است.
واکنش اولیه منتقدان بینالمللی به «داستانهای موازی» مثبت بوده است. مجله ورایتی در پیشنمایش این فیلم، آن را «بازگشت باشکوه فرهادی به فرم اوج» توصیف کرده و از بازی ایزابل هوپر به عنوان «یکی از بهترین اجراهای دوران حرفهای او» یاد کرده است. روزنامه لوموند فرانسه نیز نوشته: «فرهادی دوباره نشان داد که استاد بیبدیل روایتهای چندلایه است.» برای مخاطبان ایرانی، نمایش «داستانهای موازی» در کن، فرصتی برای افتخار به یک هنرمند موفق ایرانی است. فرهادی در مصاحبه پیش از جشنواره گفت: «سینما مرز نمیشناسد و من خوشحالم که میتوانم داستانهای انسانی را بدون توجه به زبان و جغرافیا روایت کنم.» امید است که این فیلم جوایز متعددی کسب کند و به زودی در ایران نیز به نمایش درآید. اطلاع از زمان اکران فیلم در ایران متعاقباً از طریق رسانههای رسمی اعلام خواهد شد. فرهادی پیش از این جوایز متعددی از جشنواره کن کسب کرده است، از جمله جایزه بهترین فیلمنامه برای «درباره الی» و «جدایی نادر از سیمین» و جایزه بزرگ هیأت داوران برای «فروشنده». منتقدان بینالمللی واکنش اولیه مثبتی به «داستانهای موازی» داشتهاند و آن را یکی از آثار مهم این دوره از جشنواره ارزیابی کردهاند.
کارنامه فرهادی در جشنواره کن و جایگاه «داستانهای موازی»
اصغر فرهادی با ۶ حضور در بخش مسابقه اصلی جشنواره کن، رکورددار حضور در میان کارگردانان ایرانی است. او اولین بار در سال ۲۰۰۹ با فیلم «درباره الی» به کن آمد و جایزه بهترین فیلمنامه را دریافت کرد. در سال ۲۰۱۳ با فیلم «گذشته» (با بازی برنیس بژو و طاهر رحیم) نیز موفق به کسب جایزه بهترین بازیگر زن (برای بژو) شد. اوج موفقیت فرهادی در کن، سال ۲۰۱۶ با فیلم «فروشنده» رقم خورد که علاوه بر جایزه بهترین فیلمنامه، جایزه بزرگ هیأت داوران (دومین جایزه مهم جشنواره) را نیز به دست آورد. سال ۲۰۱۸ با «همه میدانند» (نخستین فیلم فرانسوی زبانش) در کن حضور داشت، اما فیلم با واکنش سرد منتقدان مواجه شد و جایزهای کسب نکرد.
«داستانهای موازی» ششمین حضور فرهادی در کن است. این رکورد او را در ردیف کارگردانانی چون برادران داردن (بلژیک) و کن لوچ (انگلیس) قرار میدهد که هر کدام بیش از ۱۰ بار در کن حضور داشتهاند. اما در میان سینمای ایران، فرهادی بیرقابت است. حضور مداوم او در کن، نمادی از اعتبار بینالمللی سینمای ایران و توانایی فرهادی در تولید آثاری با کیفیت جهانی است. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که فرهادی پس از «فروشنده» نتوانسته به سطح قبلی خود بازگردد و «داستانهای موازی» میتواند یک «بازگشت به فرم» باشد.
رقابت فرهادی با آلمودوار و کورئیدا بسیار نفسگیر است. پدرو آلمودوار اسپانیایی، یکی از محبوبترین کارگردانان تاریخ کن است و فیلم جدیدش «اتاق مجاور» با بازی تیلدا سوئینتن و جولیان مور، از شانسهای اصلی نخل طلا محسوب میشود. هیروکازو کورئیدا ژاپنی نیز که با فیلم «دزدان فروشگاه» برنده نخل طلای ۲۰۱۸ شده، فیلم «اسرار توکیو» را به کن آورده است. برای فرهادی، حتی نامزدی برای نخل طلا (بدون بردن) یک موفقیت بزرگ است، چون هیأت داوران کن به ندرت به کارگردانهای غیراروپایی جایزه اول را میدهد. شانس فرهادی بیشتر در کسب جایزه بهترین فیلمنامه یا جایزه هیأت داوران (دوم) است.
تحلیل ترکیب بازیگران و معنای همکاری فرهادی با ستارگان فرانسوی
انتخاب ایزابل هوپر، کاترین دونو و ونسان کسل برای «داستانهای موازی»، یک رویداد مهم در سینمای فرانسه است. ایزابل هوپر (۶۸ ساله) یکی از بزرگترین بازیگران زنده جهان است که دو بار جایزه بهترین بازیگر زن کن (برای «ویولت» و «او») را برده و یک بار نیز نامزد اسکار شده است. کاترین دونو (۸۰ ساله) یک اسطوره زنده سینماست که با فیلمهای «چترهای شربورگ» و «روز و شب» شناخته میشود. ونسان کسل (۵۷ ساله) نیز یک ستاره بینالمللی است که در آثار هالیوودی (مثل «اقیانوس ۱۲») و فیلمهای فرانسوی (مثل «بوسههای از دست رفته») نقش آفرینی کرده است. حضور همزمان این سه بازیگر در یک فیلم، نشان از اعتماد صنعت سینمای فرانسه به فرهادی دارد.
همکاری فرهادی با بازیگران غیرایرانی، یک چالش زبانی و فرهنگی است. در فیلم «همه میدانند» (۲۰۱۸)، فرهادی با بازیگران اسپانیایی-آمریکایی (بخش اعظم فیلم به زبان اسپانیایی بود) کار کرد و نتیجه چندان رضایتبخش نبود (نمره ۶.۹ در IMDB). اما در «داستانهای موازی»، فرهادی تجربه خود را ارتقا داده و با بازیگران فرانسویزبان (که زبان فرانسوی را به خوبی میدانند) کار کرده است. فرهادی در مصاحبهای گفته که دیالوگهای فیلم را به فرانسوی نوشته و سپس با کمک بازیگران، آنها را برای طبیعیتر شدن اصلاح کرده است. این روش میتواند به فیلم کمک کند تا از ترجمهزدگی رهایی یابد.
نقشهای هوپر، دونو و کسل در «داستانهای موازی» چیست؟
جزئیات دقیقی منتشر نشده، اما طبق شایعات: هوپر نقش یک روانشناس را بازی میکند که با بیمارانی با اختلال مرز خیال و واقعیت مواجه است. دونو نقش یک مادر سالخورده را دارد که حافظه خود را از دست میدهد و کسل نقش یک نویسنده را ایفا میکند که دچار بحران خلاقیت شده است. این سه شخصیت به طور موازی و گاه متقاطع، داستان را پیش میبرند. اگر بازی این سه ستاره درخشان باشد، شانس فرهادی برای کسب جایزه بهترین بازیگر زن (برای هوپر یا دونو) نیز وجود دارد.
تحلیل سبک و ژانر فیلم و انتظارات از نقدها
«داستانهای موازی» یک «درام روانشناختی» با تم «خیال در مقابل واقعیت» است. این ژانر با سبک قبلی فرهادی (درام اجتماعی-واقعگرا) تفاوت دارد. فرهادی در فیلمهای پیشین خود (مثل «جدایی»، «فروشنده»، «درباره الی») همیشه بر واقعیت عینی (مسائل طبقاتی، اخلاقی، زناشویی) تمرکز داشت. اما این بار، او وارد قلمرو ذهنی و انتزاعی شده است. این تغییر ژانر، هم فرصت است و هم تهدید. فرصت: نشان از بلوغ و جسارت فرهادی در تجربه سبکهای جدید دارد. تهدید: ممکن است مخاطبان وفادار فرهادی (که منتظر یک درام واقعگرای دیگر بودند) را ناامید کند.
از نظر فرم، فیلم احتمالاً دارای «ساختار غیرخطی» و «چند روایت موازی» است. عنوان فیلم («داستانهای موازی») به این ساختار اشاره دارد. فرهادی قبلاً در فیلم «درباره الی» از فلشبک و عدم قطعیت روایی استفاده کرده بود، اما هرگز به پیچیدگی «داستانهای موازی» (که مرز خیال و واقعیت را محو میکند) نزدیک نشده بود. این فیلم میتواند یک «آزمایش روایی» جسورانه باشد که یا به یک شاهکار تبدیل میشود یا یک شکست هنری. نشریات تخصصی مثل «کایه دو سینما» احتمالاً نقدهای قطبی (بسیار مثبت یا منفی) به آن خواهند داد.
پیشبینی شانسهای فرهادی در کن ۲۰۲۶: با توجه به ترکیب هیأت داوران، اگر هیأت داوران به سینمای روشنفکرانه و داستانهای انسانی علاقه داشته باشد، فرهادی شانس بالایی برای کسب جایزه بهترین فیلمنامه (به خاطر ساختار پیچیده فیلم) دارد. همچنین ایزابل هوپر میتواند برای بازی در این فیلم نامزد بهترین بازیگر زن شود. اما برای نخل طلا، شانس فرهادی کمتر از آلمودوار و کورئیدا (که سبکهای آشناتری با سلیقه اروپایی دارند) است. با این حال، حتی حضور در جمع نامزدهای نخل طلا (که فقط ۵-۶ فیلم از ۲۰ فیلم بخش مسابقه به مرحله نهایی راه مییابند) برای فرهادی یک موفقیت بزرگ است. امیدواریم که «داستانهای موازی» تحسین منتقدان را برانگیزد و سربلندی دیگری برای سینمای ایران به ارمغان آورد.