شیوع مجدد ابولا در کنگو؛ ۶۵ کشته و ۲۴۶ مورد مشکوک

آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:

سازمان‌های بهداشتی بین‌المللی هشدار داده‌اند که شیوع جدید ویروس ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو تاکنون ۶۵ قربانی گرفته است. این ویروس مرگبار که در منطقه «ایتوری» در شرق این کشور ظاهر شده، با توجه به حضور گروه‌های مسلح و ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل، نگرانی‌ها را درباره احتمال گسترش فرامرزی افزایش داده است. مرکز کنترل بیماری‌های آفریقا (Africa CDC) اعلام کرده که تاکنون ۲۴۶ مورد مشکوک به ابتلا به این ویروس در منطقه شناسایی شده است. این آمار نگران‌کننده نشان می‌دهد که شیوع فعلی ابولا می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین اپیدمی‌های سال‌های اخیر در آفریقا باشد، به ویژه اگر اقدامات کنترلی به موقع انجام نشود. منطقه ایتوری در شرق کنگو، منطقه‌ای است که سال‌هاست درگیر جنگ‌های داخلی و حضور گروه‌های مسلح متعدد است. این ناآرامی‌ها، کار تیم‌های بهداشتی را برای شناسایی مبتلایان، قرنطینه کردن تماس‌ها و دفن ایمن اجساد (که یکی از مهم‌ترین راه‌های انتقال ویروس است) با دشواری زیادی مواجه کرده است.

ابولا یکی از کشنده‌ترین ویروس‌های شناخته شده برای بشر است که میزان مرگ و میر آن در برخی سویه‌ها به ۹۰ درصد می‌رسد. این ویروس از طریق تماس مستقیم با خون، ترشحات، اندام‌ها یا سایر مایعات بدن افراد آلوده (چه زنده و چه مرده) منتقل می‌شود. علائم اولیه شامل تب ناگهانی، ضعف شدید، درد عضلانی، سردرد و گلودرد است که به تدریج به استفراغ، اسهال، اختلال عملکرد کلیه و کبد، و در برخی موارد خونریزی داخلی و خارجی پیشرفت می‌کند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) تیم‌های واکنش سریع را به منطقه اعزام کرده است. این تیم‌ها مسئول ردیابی تماس‌ها (شناسایی افرادی که با بیماران مبتلا در تماس بوده‌اند)، راه‌اندازی مراکز درمانی ایزوله، و توزیع واکسن (rVSV-ZEBOV) هستند. واکسن ابولا اگرچه در مرحله آزمایشی است، اما در اپیدمی‌های قبلی اثربخشی بالایی (بیش از ۹۵ درصد) نشان داده است. با این حال، کمبود دوزهای کافی و دشواری حمل و نگهداری آن در دمای منفی ۶۰ تا منفی ۸۰ درجه، از چالش‌های اصلی است.

همسایگان کنگو (از جمله اوگاندا، رواندا، بوروندی، و جنوب سودان) در حالت آماده باش قرار گرفته‌اند. مرزهای زمینی با کنگو به شدت کنترل می‌شود و مسافران ورودی از نظر علائم ابولا غربالگری می‌شوند. با این حال، به دلیل مرزهای طولانی و غیرقابل کنترل (جنگل‌ها و کوهستان‌ها)، احتمال نفوذ ویروس به کشورهای همسایه وجود دارد. اوگاندا قبلاً تجربه تلخی از شیوع ابولا در سال ۲۰۲۲ داشته است و اکنون تیم‌های بهداشتی خود را در مناطق مرزی مستقر کرده است. یکی از چالش‌های اصلی مهار ابولا، باورهای غلط و مقاومت فرهنگی در جوامع محلی است. برخی از ساکنان منطقه ایتوری به تیم‌های بهداشتی اعتماد ندارند و تصور می‌کنند که این تیم‌ها خود باعث شیوع بیماری می‌شوند (شایعاتی که در اپیدمی قبلی نیز وجود داشت). همچنین رسوم سنتی شستشوی اجساد قبل از دفن، یکی از مهم‌ترین راه‌های انتقال ویروس است. آگاه‌سازی جوامع محلی و جلب اعتماد آنها، یکی از اولویت‌های سازمان جهانی بهداشت است. در مجموع، شیوع فعلی ابولا در کنگو زنگ خطری برای سیستم بهداشت جهانی است. اگر جامعه بین‌المللی کمک‌های مالی و لجستیکی خود را افزایش ندهد، این اپیدمی ممکن است از کنترل خارج شود و به یک بحران منطقه‌ای تبدیل گردد. مسافران بین‌المللی که قصد سفر به آفریقا (به ویژه شرق و مرکز) را دارند، باید پیش از سفر از آخرین وضعیت اپیدمیولوژیک مطلع شوند و از سفر به مناطق آلوده خودداری کنند. کشورهای دیگر نیز باید نظارت مرزی خود را تشدید کنند. ابولا یک تهدید جهانی است و مهار آن نیازمند همکاری همه کشورهاست.

تحلیل اپیدمیولوژیک شیوع ابولا در کنگو (منطقه ایتوری)

جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) یکی از کشورهایی است که بیشترین سابقه شیوع ابولا را دارد (بیش از ۱۰ اپیدمی از زمان کشف ویروس در سال ۱۹۷۶). منطقه ایتوری در شرق DRC به دلیل جنگل‌های انبوه، زیستگاه خفاش‌های میوه‌خوار (مخزن طبیعی ویروس ابولا) و همچنین تماس نزدیک انسان‌ها با حیوانات وحشی (شکار و مصرف گوشت حیوانات آلوده) به یک کانون دائمی ابولا تبدیل شده است. سویه فعلی ابولا احتمالاً «سویه زئیر» (Zaire ebolavirus) است که کشنده‌ترین سویه با نرخ مرگ و میر ۶۰ تا ۹۰ درصد می‌باشد. نرخ کشندگی (CFR) در شیوع فعلی حدود ۲۶ درصد (۶۵ مرگ از ۲۴۶ مورد مشکوک) است که نسبت به سویه زئیر (که معمولاً CFR بالای ۵۰ درصد دارد) پایین‌تر به نظر می‌رسد. با این حال، این رقم ممکن است با شناسایی موارد بیشتر و تأیید آزمایشگاهی (PCR) تغییر کند. همچنین در مناطق جنگی، آمار مرگ و میر اغلب کمتر از واقعیت گزارش می‌شود (چون بسیاری از مرگ‌ها در خانه رخ می‌دهد و ثبت نمی‌شود). نکته نگران‌کننده، نسبت بالای موارد مشکوک به تأیید شده (احتمالاً تأیید آزمایشگاهی حدود ۵۰ درصد) است که نشان از سرعت بالای انتشار ویروس دارد. عامل دیگری که اپیدمی را تشدید می‌کند، جابه‌جایی جمعیت در اثر جنگ است. هزاران نفر به دلیل درگیری‌های مسلحانه در شرق کنگو آواره شده‌اند و در اردوگاه‌های شلوغ و غیربهداشتی زندگی می‌کنند. در این اردوگاه‌ها، فاصله اجتماعی غیرممکن است و دسترسی به آب تمیز و امکانات بهداشتی محدود است. این شرایط ایده‌آل برای انتقال سریع ویروس ابولا (از طریق تماس با مایعات بدن) است. اگر ویروس وارد یک اردوگاه آوارگان شود، فاجعه‌بار خواهد بود.

چالش‌های مهار ابولا در مناطق جنگی و نقش جامعه بین‌المللی

منطقه ایتوری صحنه درگیری بین ارتش کنگو و گروه‌های مسلح مختلف (از جمله نیروهای دموکراتیک متفقین – ADF) است. این گروه‌ها اغلب به تیم‌های بهداشتی حمله می‌کنند، تجهیزات پزشکی را غارت می‌کنند، و به دلیل بی‌اعتمادی، تیم‌های واکسیناسیون را از منطقه بیرون می‌رانند. در اپیدمی قبلی ابولا در کنگو (۲۰۱۸-۲۰۲۰)، بیش از ۴۰۰ حمله به مراکز درمانی ثبت شد و دست کم ۷ کارمند بهداشتی کشته شدند. این خشونت‌ها عملاً مانع از مهار اپیدمی می‌شود. سازمان ملل باید با نظارت شورای امنیت، نیروهای حافظ صلح را برای محافظت از تیم‌های بهداشتی در منطقه مستقر کند، اما تاکنون چنین اقدامی صورت نگرفته است. واکسن rVSV-ZEBOV (که توسط مرک آلمان ساخته شده) یک ابزار قدرتمند است. این واکسن در اپیدمی قبلی اثربخشی ۹۷.۵ درصد نشان داد. اما چالش‌ها: اول، دوزهای کافی در آفریقا موجود نیست (بیشتر واکسن‌ها در انبارهای آمریکا و اروپا ذخیره شده‌اند).

دوم، واکسن نیاز به نگهداری در دمای منفی ۶۰ تا منفی ۸۰ درجه دارد (زنجیره فوق‌العاده سرد). در مناطق بدون برق و جاده مناسب، حمل و نگهداری این واکسن تقریباً غیرممکن است. سازمان جهانی بهداشت در حال استفاده از ظروف مخصوص حمل (ARKTEK) است که می‌توانند دما را تا یک هفته حفظ کنند، اما تعداد آنها محدود است. بدون کمک مالی فوری کشورهای ثروتمند، واکسیناسیون گسترده امکان‌پذیر نخواهد بود. جامعه بین‌المللی باید سه اقدام فوری انجام دهد:

1. اول، کمک مالی ۱۰۰ میلیون دلاری به سازمان جهانی بهداشت و Africa CDC برای خرید واکسن و تجهیزات.
2. دوم، اعزام تیم‌های نظامی-بهداشتی (به عنوان محافظ) به منطقه ایتوری تا تیم‌های بهداشتی بتوانند با خیال راحت کار کنند.
3. سوم، کنترل مرزهای هوایی و زمینی با کشورهای همسایه. اوگاندا قبلاً با بستن مدارس و قرنطینه مناطق مرزی به اپیدمی قبلی پاسخ داد و موفق بود. کنگو نیز باید همین کار را انجام دهد. ابولا یک تهدید جهانی است و هیچ کشوری نمی‌تواند خود را در برابر آن ایمن بداند. همکاری فوری الزامی است.