پراید یک میلیارد تومان شد! / افزایش نجومی قیمت خودروهای داخلی

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

پراید، خودرویی که روزگاری به عنوان یک خودروی اقتصادی و ارزان‌قیمت برای عموم مردم طراحی شده بود، این روزها با قیمت‌های عجیب و غریب و غیرقابل باور معامله می‌شود. در چند هفته اخیر و با افزایش نجومی نرخ دلار، قیمت همه کالاها از جمله خودرو سیر صعودی داشته است. حالا برخی کاربران پلتفرم‌های خرید و فروش خودرو از ثبت قیمت «یک میلیارد تومانی» برای پراید خبر می‌دهند. پراید که تا همین چند سال پیش (حدود سال ۱۴۰۰) با قیمت‌های کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان (حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان) دست به دست می‌شد، اکنون مرز یک میلیارد تومان را رد کرده است. یعنی افزایش قیمت بیش از ۱۰ برابر در عرض ۴ تا ۵ سال! این جهش قیمتی حتی از تورم عمومی (که حدود ۵۰۰ درصد در این مدت بوده) نیز فراتر رفته است.

اگر سری به سایت‌های انتشار آگهی فروش خودرو بزنید (مانند دیوار و شیپور)، با قیمت‌های فضایی برای انواع خودروها (از پراید و ۲۰۶ تا تارا و شاهین) مواجه می‌شوید. خودروهای لوکس خارجی (مثل مرسدس بنز، بی‌ام‌و، لکسوس) نیز با قیمت‌های چند ده میلیارد تومانی (مثلاً ۲۰ تا ۵۰ میلیارد تومان) آگهی می‌شوند. اما نکته شوک‌آور، قیمت خودروهای داخلی است. تا پیش از جنگ (سال ۱۴۰۳)، بسیاری از خودروهای تولید داخل (مثل پراید، ۲۰۶، دنا، سورن، پارس) را می‌شد با کمتر از یک میلیارد تومان خرید. اما حالا دیگر یک میلیارد تومان «پول نیست»! خودروهایی مثل تارا و شاهین (که توسط ایران خودرو و سایپا تولید می‌شوند) به قیمت ۲ تا ۳ میلیارد تومان رسیده‌اند. برخی مدل‌های خاص مثل هایما و چری نیز از ۳ میلیارد عبور کرده‌اند.

به پراید صفر کیلومتر مدل ۹۸ (سال ۱۳۹۸) حق بدهید که طلب یک میلیارد تومان کند! چرا که خودروهای دیگر (مثل ۲۰۶ و دنا) حتی از آن هم گران‌تر هستند. دور نیست روزهایی که با همین «کوچک‌ترین عدد ۱۰ رقمی (یک میلیارد تومان)» می‌شد یک خودروی لوکس خارجی خرید. برای مثال، در سال ۱۳۹۸، یک دستگاه مرسدس بنز C200 مدل ۲۰۱۵ حدود ۸۰۰ میلیون تومان قیمت داشت. اکنون همان خودرو (با ۱۰ سال سن) ممکن است ۵ میلیارد تومان قیمت داشته باشد!

دلایل اصلی این افزایش قیمت

• افزایش نرخ دلار

  خودروسازان داخلی برای تولید قطعات به مواد اولیه وارداتی (فولاد، آلومینیوم، پلاستیک، قطعات الکترونیک) وابسته هستند. با افزایش دلار از ۱۲۰ هزار تومان به ۱۸۰ هزار تومان (۵۰ درصد افزایش)، هزینه تولید خودرو نیز حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد افزایش یافته است.

• کمبود عرضه

  به دلیل تحریم‌ها و مشکلات تأمین مواد اولیه، تولید خودرو در ایران کاهش یافته است (از ۱.۲ میلیون دستگاه در سال ۱۴۰۰ به ۸۰۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴). تقاضا (به دلیل رشد جمعیت و نیاز به خودرو) ثابت مانده یا افزایش یافته، اما عرضه کاهش یافته است.

• سفته‌بازی و احتکار

  برخی دلالان و سوداگران خودرو را از بازار جمع می‌کنند و با قیمت بالاتر به فروش می‌رسانند. این کار باعث افزایش مصنوعی قیمت می‌شود.

پراید به دلیل مصرف سوخت پایین (۶ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر)، قطعات یدکی ارزان و فراوان، و هزینه نگهداری کم، هنوز هم در میان خانواده‌های کم‌درآمد محبوب است. اما با قیمت یک میلیارد تومانی، دیگر یک خودروی «اقتصادی» محسوب نمی‌شود. بسیاری از خانواده‌های طبقه متوسط نیز دیگر توانایی خرید پراید را ندارند. این یک فاجعه اجتماعی است، زیرا خودرو در ایران دیگر یک کالای لوکس نیست، بلکه یک نیاز ضروری (برای رفت و آمد به محل کار، مدرسه، بیمارستان) است.

راهکارهای کوتاه مدت و بلند مدت برای کنترل قیمت خودرو

• کوتاه مدت

  افزایش عرضه خودرو از طریق واردات (با تعرفه‌های ترجیحی) و جلوگیری از احتکار (با تشدید نظارت بر نمایشگاه‌ها و پلتفرم‌های فروش).

• بلند مدت

  افزایش تولید داخلی (با سرمایه‌گذاری در صنعت خودرو، انتقال فناوری، و تأمین مواد اولیه با ارز ترجیحی).

اما تا آن زمان، باید خود را با واقعیت «پراید یک میلیارد تومانی» وفق دهیم. این تلخ است، اما واقعیت بازار امروز ایران است.

عوامل افزایش قیمت پراید از ۱۰۰ میلیون به یک میلیارد تومان

قیمت پراید در سال ۱۴۰۰ حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان بود (برای مدل‌های ۹۸ و ۹۹). در سال ۱۴۰۵، همان خودروها (با ۴ سال سن) به یک میلیارد تومان رسیده اند. یعنی افزایش قیمت حدود ۱۲۰۰ درصدی در ۴ سال (تورم سالانه متوسط ۳۰۰ درصد!). این افزایش حیرت انگیز دلایل متعددی دارد:

۱. افزایش نرخ دلار

دلار آزاد از ۱۲۰ هزار تومان (اواخر ۱۴۰۳) به ۱۸۰ هزار تومان (اوایل ۱۴۰۵) رسیده است (۵۰ درصد افزایش). اما قیمت پراید ۱۲۰۰ درصد افزایش یافته است! بنابراین فقط دلار مقصر نیست. بلکه «انتظارات تورمی» و «رفتار گله ای» (Herd Behavior) در بازار خودرو نیز نقش دارد. یعنی وقتی مردم می‌بینند قیمت خودرو در حال افزایش است، برای اینکه از قطار جا نمانند، هر چه سریعتر خودرو می‌خرند (حتی با قیمت بالاتر). این کار تقاضا را بیشتر می‌کند و قیمت را باز هم بالا می‌برد (یک چرخه معیوب).

۲. توقف تولید پراید

در سال ۱۴۰۲، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) اعلام کرد که تولید پراید به دلیل آلایندگی بالا و مصرف سوخت غیر استاندارد (۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر) متوقف می‌شود. از آن زمان به بعد، عرضه پراید صفر کیلومتر در بازار قطع شد. در نتیجه، هر چه از تاریخ توقف تولید می‌گذرد، تعداد پرایدهای موجود در بازار کمتر می‌شود و قیمت آنها افزایش می‌یابد (قانون عرضه و تقاضا: عرضه کم، تقاضا ثابت یا زیاد -> قیمت بالا).

۳. هزینه بالای تولید خودروهای جدید (تارا و شاهین)

خودروهای جایگزین پراید (مانند تارا و شاهین) به دلیل استفاده از قطعات وارداتی (ایربگ، ای بی اس، گیربکس اتوماتیک، موتور توربو) قیمت تمام شده بالایی دارند (حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد تومان). در نتیجه، بسیاری از خریداران که توانایی خرید تارا و شاهین را ندارند، به سمت پراید دست دوم روی می‌آورند. این کار تقاضا برای پراید را افزایش می‌دهد و قیمت آن را بالا می‌برد.

مقایسه قدرت خرید مردم در سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۵ (آیا پراید واقعاً گران شده یا پول بی‌ارزش شده؟)

در سال ۱۴۰۰، میانگین حقوق یک کارمند دولت حدود ۵ میلیون تومان بود. قیمت پراید ۷۰ میلیون تومان بود. بنابراین، یک کارمند برای خرید پراید باید ۱۴ ماه حقوق خود را پس‌انداز می‌کرد (بدون هیچ هزینه دیگری). در سال ۱۴۰۵، میانگین حقوق یک کارمند دولت حدود ۱۵ میلیون تومان است (افزایش ۲۰۰ درصدی). قیمت پراید یک میلیارد تومان است. بنابراین، یک کارمند برای خرید پراید باید ۶۶ ماه (۵.۵ سال) حقوق خود را پس‌انداز کند! یعنی قدرت خرید مردم نسبت به خودرو، حدود ۵ برابر کاهش یافته است. این یک فاجعه اقتصادی است.

دلایل کاهش شدید قدرت خرید

1. تورم بالاتر از افزایش حقوق

   حقوق‌ها در ۴ سال اخیر حدود ۲۰۰ درصد افزایش یافته، اما قیمت خودرو ۱۲۰۰ درصد افزایش یافته است. پس حقوق قدرت خرید خود را در برابر خودرو از دست داده است.

2. افزایش هزینه‌های زندگی

   خانواده‌ها مجبورند بیشتر درآمد خود را صرف مسکن، خوراک، و درمان کنند. پسانداز برای خرید خودرو (که یک کالای بادوام است) بسیار دشوار شده است.

3. آینده بازار خودرو

   پیش‌بینی می‌شود که در ۶ ماه آینده، اگر نرخ دلار به ۲۰۰ هزار تومان برسد (افزایش ۱۱ درصدی دیگر)، قیمت پراید نیز به ۱.۲ تا ۱.۵ میلیارد تومان برسد. همچنین با توجه به توقف تولید پراید و کاهش تعداد این خودروها در بازار، قیمت مدل‌های کم‌کارکرد (زیر ۵۰,۰۰۰ کیلومتر) ممکن است از ۱.۵ میلیارد هم عبور کند.

راهکارهای پیشنهادی برای کاهش قیمت خودرو

• واردات خودروهای کارکرده (با سن کمتر از ۳ سال)

  این کار می‌تواند عرضه را افزایش دهد. اما با مخالفت خودروسازان داخلی (که نگران رقابت هستند) مواجه است.

• افزایش تولید داخلی با استفاده از ارز ترجیحی

  دولت به خودروسازان ارز ۴۲۰۰ تومانی برای واردات مواد اولیه اختصاص دهد. اما این کار مستلزم تخصیص بودجه سنگین است.

• مبارزه با احتکار و دلالی

  پلیس امنیت اقتصادی باید خودروهایی را که در پارکینگ‌ها انبار شده‌اند (بدون پلاک) کشف و ضبط کند و به بازار عرضه کند.

تا آن زمان، مردم مجبورند با این واقعیت تلخ کنار بیایند:

«پراید دیگر یک خودروی ارزان نیست

و شاید روزی برسد که خرید پراید هم به یک رویا تبدیل شود».