آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
این روزها بحث اینترنت و نحوه دسترسی به فضای مجازی، به یکی از داغترین موضوعات کشور تبدیل شده است؛ از «اینترنت پرو» تا گشایش بینالملل. در اولین جلسه فرآیند اجرای طرح اینترنت پرو به میزبانی وزارت ارتباطات، تصمیمات مهمی گرفته شد که مسیر آینده این سرویس را مشخص میکند. مهمترین مصوبه این جلسه: ارائه اینترنت سازمانی (اینترنت پرو) باید صرفاً در چارچوب زمان بحران انجام شود و بنا نیست این طرح در شرایط عادی کشور ادامه پیدا کند. در ادامه این جلسه، هرگونه تبلیغات توسط اپراتورها و دستگاهها در زمینه فروش اینترنت پرو ممنوع اعلام شد.
در سوی دیگر، حضرتی رئیس شورای اطلاعرسانی دولت تأکید کرد: «فیلترینگ امنیت سایبری کشور را به مخاطره انداخته است» و گشایش اینترنت بینالملل سیاست قطعی دولت است. وزیر ارتباطات نیز با قاطعیت گفت: اینترنت تنها در قالب دو یا چند پیامرسان خلاصه نمیشود و دسترسی آزاد به فضای جهانی، یک ضرورت انکارناپذیر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی است. معاون اجرایی رئیسجمهور با استناد به نظرسنجی مرکز ریاستجمهوری اعلام کرد: ۷۰ درصد مردم نسبت به محدودیت اینترنت ناراضی هستند. وزیر ارتباطات نیز با بیان اینکه اینترنت تنها در قالب دو یا چند پیامرسان خلاصه نمیشود، دسترسی آزاد به فضای جهانی را یک ضرورت انکارناپذیر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی دانست و تأکید کرد صحبت از قطع شبکه هرگز از سوی قوه عاقله یا دولت مطرح نشده است. معاون اجرایی رئیسجمهور نیز با استناد به نظرسنجی مرکز ریاستجمهوری اعلام کرد ۷۰ درصد مردم نسبت به محدودیت اینترنت ناراضی هستند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل مصوبات جلسه اینترنت پرو، مواضع جدید دولت درباره فیلترینگ و آمارهای رسمی از نارضایتی مردم را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات مصوبات جلسه اینترنت پرو و محدودیتهای جدید
اولین جلسه فرآیند اجرای طرح اینترنت پرو، نقطه عطفی در تعیین تکلیف این سرویس جنجالی بود.
- مهمترین مصوبه این جلسه، محدود کردن ارائه اینترنت سازمانی (اینترنت پرو) به «شرایط بحران» است. این یعنی در شرایط عادی کشور، این سرویس نباید ارائه شود و اساساً این طرح برای استفاده روزمره و عمومی طراحی نشده است. این تصمیم، ضربه محکمی به اپراتورهایی است که در ماههای اخیر با تبلیغات گسترده، سعی در فروش این سرویس به عنوان یک راهکار دائمی برای کسبوکارها داشتند.
- دومین مصوبه مهم، ممنوعیت هرگونه تبلیغات توسط اپراتورها و دستگاهها در زمینه فروش اینترنت پرو است. این بند نشان میدهد که نهادهای نظارتی (از جمله وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی) نگران «بازارسازی» و «تبعیض» در ارائه این سرویس هستند. اپراتورها دیگر نمیتوانند با تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی و رسانهها، اینترنت پرو را به عنوان یک محصول عادی و در دسترس برای همه معرفی کنند.
- سومین مصوبه، ساماندهی فرآیند پذیرش شمارههای اقشار خاص است. با هدف جلوگیری از تبعیض و بازارسازی توسط اپراتورها، قرار شد فرآیند پذیرش شمارههای اقشار با همکاری وزارت ارتباطات و از طریق یک سامانه رسمی انجام شود. این یعنی دیگر اپراتورها نمیتوانند به صورت سلیقهای و خارج از ضابطه، به برخی مشترکان خاص اینترنت پرو اختصاص دهند. تمام فرآیند باید شفاف، رسمی و قابل نظارت باشد.
مواضع جدید دولت؛ پایان فیلترینگ و گشایش بینالملل
در چند روز اخیر، شاهد یک تغییر گفتمان قابل توجه در مواضع مقامات دولتی درباره اینترنت و فیلترینگ هستیم. حضرتی رئیس شورای اطلاعرسانی دولت با صراحت اعلام کرد: «فیلترینگ امنیت سایبری کشور را به مخاطره انداخته است.» این جمله بسیار مهم است؛ چراکه برای سالها، استدلال اصلی موافقان فیلترینگ دقیقاً «تأمین امنیت سایبری» بود. حالا یکی از مقامات ارشد دولت میگوید فیلترینگ نه تنها امنیت ایجاد نمیکند، بلکه خود به یک تهدید امنیتی تبدیل شده است. حضرتی همچنین تأکید کرد که «گشایش اینترنت بینالملل و رفع فیلترینگ» سیاست قطعی و بدون عقبنشینی دولت است. استفاده از عبارت «بدون عقبنشینی» نشان میدهد که دولت اراده جدی برای اجرای این سیاست دارد و قرار نیست تحت فشار برخی جریانهای مخالف، از موضع خود کوتاه بیاید. وی همچنین از برگزاری سه جلسه از سوی شورای راهبردی و سیاستگذاری اینترنت کشور توسط معاون اول رئیسجمهور خبر داد که نشان از پیگیری جدی در بالاترین سطوح دارد. وزیر ارتباطات نیز با بیانی قاطع تر گفت: «اینترنت تنها در قالب دو یا چند پیامرسان خلاصه نمیشود و دسترسی آزاد به فضای جهانی، یک ضرورت انکارناپذیر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی است.» او همچنین هرگونه بحث درباره قطع شبکه را رد کرد و گفت چنین چیزی «هرگز از سوی قوه عاقله یا دولت مطرح نشده است.» این اظهارات نشان میدهد که دولت نه تنها قصد تعمیق محدودیتها را ندارد، بلکه مصمم به رفع محدودیتهای موجود است.
نظرسنجی ۷۰ درصدی؛ پشتوانه مردمی برای تغییر سیاستها
معاون اجرایی رئیسجمهور با استناد به نظرسنجی مرکز ریاستجمهوری اعلام کرد که ۷۰ درصد مردم نسبت به محدودیت اینترنت ناراضی هستند. این آمار از چند جهت اهمیت دارد.
- نخست، منبع آن «مرکز ریاستجمهوری» است، نه یک نهاد غیررسمی یا رسانه خارجی. این یعنی دولت با تکیه بر دادههای دقیق و میدانی، به این نتیجه رسیده که سیاستهای فعلی فیلترینگ با خواست اکثریت قاطع مردم همخوانی ندارد.
- دوم، این نظرسنجی نشان میدهد که نارضایتی از محدودیت اینترنت، یک پدیده جناحی یا گروهی خاص نیست. ۷۰ درصد یک عدد بسیار بالاست که از مرز اکثریت ساده (۵۰ درصد) و حتی اکثریت مطلق (۶۶ درصد) عبور کرده و به اجماعی نزدیک میشود. این یعنی در میان تمام طیفهای سیاسی و اجتماعی، خواهان اصلی رفع فیلترینگ هستند. این پشتوانه مردمی قوی، برگ برنده مهمی برای دولت در مقابل مخالفان تغییر است.
- سوم، معاون اجرایی رئیسجمهور اشاره کرد که اینترنت و ارتباطات دیجیتال امروز نه فقط بر اقتصاد و آموزش، بلکه بر سلامت مردم نیز اثر مستقیم دارند. این رویکرد جامع به موضوع اینترنت، نشان میدهد که دولت دیگر به اینترنت صرفاً به عنوان یک موضوع امنیتی یا فرهنگی نگاه نمیکند، بلکه آن را یک «حق اساسی» در ابعاد مختلف زندگی میداند. از آموزش آنلاین گرفته تا مشاوره پزشکی از راه دور و کسب درآمد دیجیتال، همه به اینترنت آزاد و پایدار وابسته هستند.
اینترنت پرو بر بستر ثابت؛ راهکار اصلی برای کسبوکارها
مدیرعامل شرکت مخابرات ایران در اظهارات خود به یک نکته فنی مهم اشاره کرده است: اینترنت پرو ویژه کسبوکارها باید بر بستر ارتباطات ثابت، به ویژه فیبرنوری، ارائه شود. این در حالی است که هماکنون بیشتر اپراتورها این سرویس را بر بستر همراه (موبایل) عرضه میکنند. اما چرا بستر ثابت برای کسبوکارها مناسبتر است؟ پاسخ در پایداری، سرعت متقارن (همان سرعت دانلود و آپلود) و تأخیر پایین (پینگ) شبکه ثابت است که برای فعالیتهای حرفهای مانند ویدئوکنفرانس، سرورهای از راه دور، و انتقال دادههای حجیم حیاتی است.
شبکه همراه به دلیل ماهیت اشتراکی و تداخل فرکانسی، هرگز نمیتواند پایداری و کیفیت سرویس ثابت را ارائه دهد. به خصوص در ساعات پیک ترافیک، کیفیت اینترنت همراه به شدت کاهش مییابد که برای یک کسبوکار آنلاین غیرقابل تحمل است. فیبر نوری (FTTH) میتواند سرعت تا ۱۰۰۰ مگابیت بر ثانیه و پایداری نزدیک به ۱۰۰ درصد را فراهم کند که برای هر کسبوکار دیجیتالی ایدهآل است. تأکید مدیرعامل مخابرات ایران بر این نکته، میتواند به عنوان یک جهتگیری راهبردی در نظر گرفته شود: توسعه فیبرنوری خانگی و کسبوکارها باید در اولویت قرار گیرد، نه فروش اینترنت گرانقیمت همراه با کیفیت نامناسب. این نگاه اگر با حمایت وزارت ارتباطات و تخصیص بودجه مناسب همراه شود، میتواند تحول بزرگی در زیرساخت دیجیتال کشور ایجاد کند. اما باید دید آیا دولت اراده کافی برای اجرایی کردن این چشمانداز را دارد یا نه.
جمعبندی؛ آیا اینترنت آزاد در راه است؟
با جمعبندی اظهارات مقامات دولتی در چند روز اخیر، یک تصویر نسبتاً روشن از آینده اینترنت در ایران ترسیم میشود. دولت ظاهراً مصمم است که سیاست «گشایش اینترنت بینالملل و رفع فیلترینگ» را اجرایی کند. سه جلسه شورای راهبردی توسط معاون اول رئیسجمهور، تأکید وزیر ارتباطات بر «ضرورت انکارناپذیر» دسترسی آزاد، و اعلام صریح حضرتی مبنی بر اینکه فیلترینگ امنیت را به مخاطره میاندازد، همگی نشانههای جدی بودن این اراده هستند. اما راه هموار نیست. مخالفان سرسخت رفع فیلترینگ در برخی نهادهای امنیتی و قضایی همچنان قدرتمند هستند و میتوانند مانعتراشی کنند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که اجماع میان نهادهای مختلف برای تغییر سیاستهای اینترنت بسیار دشوار و زمانبر است. با این حال، حمایت ۷۰ درصدی مردم (طبق نظرسنجی رسمی) و فشار افکار عمومی، میتواند برگ برنده مهمی برای دولت در این نبرد باشد.
در مورد اینترنت پرو، مشخص شد که این سرویس برای شرایط بحران طراحی شده و نباید در شرایط عادی به عنوان یک محصول معمولی فروخته شود. ممنوعیت تبلیغات و شفافسازی فرآیند پذیرش، گامهای مثبتی برای جلوگیری از بازارسازی و تبعیض است. اما پرسش اصلی این است: آیا زیرساخت ارتباطات ثابت کشور برای جایگزینی اینترنت پرو با فیبرنوری آماده است؟ پاسخ فعلاً منفی است، اما با عزم جدی دولت، طی چند سال آینده قابل تحقق است. به نظر میرسد که طلوع اینترنت آزاد در ایران، دیگر یک رویا نیست، اما هنوز تا رسیدن به آن، روزهای پر فراز و نشیبی در پیش است.