آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
تنها یک روز پس از خبر خوش رایگان شدن مترو و اتوبوس برای ۸۰ درصد تهرانیها، حالا شورای شهر خبر ناگواری اعلام کرده است. سخنگوی شورای شهر تهران اعلام کرد: تا تصویب نهایی طرح رایگان شدن حمل و نقل عمومی تهران برای اقشار جامعه، استفاده از حمل و نقل عمومی به روال سابق بازگشت. این یعنی از فردا (چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت) دیگر خبری از سفر رایگان با مترو و اتوبوس نیست. بر اساس اعلام سخنگوی شورای شهر، بلیت مترو و اتوبوس از فردا با ۲۵ درصد افزایش نسبت به سال ۱۴۰۴ دریافت خواهد شد.
این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که طرح یکفوریتی «اصلاح نظام یکپارچه بلیت الکترونیک» در صحن شورا تصویب شده، اما هنوز به تصویب نهایی نرسیده است. به عبارت دیگر، اجرای طرح رایگان شدن حمل و نقل عمومی نیازمند طی کردن مراحل قانونی و تصویب در کمیسیونهای تخصصی است. شهروندان تهرانی که امیدوار بودند از این پس با هزینه کمتر تردد کنند، حالا باید منتظر بمانند تا طرح نهایی تصویب و ابلاغ شود. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این تصمیم موقت، علت لغو رایگان شدن و زمان احتمالی اجرای نهایی طرح را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات تصمیم لغو موقت رایگان شدن حمل و نقل عمومی
روز دوشنبه (۲۸ اردیبهشت) خبر خوشی در رسانهها منتشر شد: عضو شورای شهر تهران از تصویب طرح یکفوریتی «اصلاح نظام یکپارچه بلیت الکترونیک» خبر داد و گفت که بر اساس این طرح، بلیت مترو و اتوبوس برای حدود ۸۰ درصد مردم تهران بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد رایگان میشود. این خبر با استقبال گسترده شهروندان مواجه شد و بسیاری آن را یک اقدام انقلابی در جهت حمایت از اقشار کمدرآمد و کاهش ترافیک و آلودگی هوا دانستند. اما امروز (سهشنبه ۲۹ اردیبهشت)، سخنگوی شورای شهر تهران با صدور اطلاعیهای، این خوشبینی را تا حد زیادی خنثی کرد. او اعلام کرد که تا زمان «تصویب نهایی» طرح در کمیسیونهای تخصصی و صحن شورا، استفاده از حمل و نقل عمومی به روال سابق بازگشته است. به عبارت دیگر، طرح یکفوریتی که در صحن شورا تصویب شده، صرفاً یک «تصویب اولیه» است و برای اجرایی شدن، باید در کمیسیون مربوطه (احتمالاً کمیسیون عمران و حمل و نقل) بررسی و سپس مجدداً در صحن شورا برای «تصویب نهایی» رأی گیری شود.
نکته مهم این است که فرآیند تصویب نهایی ممکن است هفتهها یا حتی ماهها طول بکشد. در این فاصله، حمل و نقل عمومی تهران با نرخهای قبلی (با اعمال افزایش ۲۵ درصدی) به کار خود ادامه میدهد. این تصمیم موقت، نارضایتی بسیاری از شهروندان را برانگیخته است که احساس میکنند «وعده داده شد و پس گرفته شد.» با این حال، شورای شهر تأکید کرده است که این یک «تعویق فنی» است، نه «لغو قطعی» و به محض نهایی شدن طرح، رایگان شدن اجرایی خواهد شد.
علت افزایش ۲۵ درصدی قیمت بلیت
سخنگوی شورای شهر تهران همچنین اعلام کرده است که از فردا (چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت)، بلیت مترو و اتوبوس با «۲۵ درصد افزایش نسبت به سال ۱۴۰۴» دریافت خواهد شد. این افزایش قیمت، یک خبر بد دیگر برای شهروندان تهرانی است که در شرایط جنگ تحمیلی سوم و تورم بالا، با مشکلات معیشتی متعددی دست و پنجه نرم میکنند.
علت این افزایش قیمت چیست؟
شورای شهر و شهرداری تهران استدلال میکنند که هزینههای جاری حمل و نقل عمومی (شامل سوخت، حقوق کارکنان، تعمیر و نگهداری ناوگان، و...) در سال ۱۴۰۵ به شدت افزایش یافته است. نرخ تورم در ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد بود و انتظار میرود در سال ۱۴۰۵ نیز در همین حدود باقی بماند. اگر قیمت بلیت افزایش نمییافت، شهرداری با کسری بودجه سنگینی در این حوزه مواجه میشد. با این حال، برخی کارشناسان افزایش ۲۵ درصدی را «غیرمنطقی» و «ناعادلانه» میدانند. آنها معتقدند در شرایطی که حقوق و دستمزد مردم (به ویژه کارگران و کارمندان) به اندازه تورم افزایش نیافته است، افزایش ۲۵ درصدی بلیت، فشار بیشتری به دهکهای پایین درآمدی وارد میکند. به جای افزایش قیمت بلیت (که به ضرر مردم است)، شهرداری باید از محل افزایش بودجه دولتی، عوارض خودروها، یا فروش فضای تبلیغاتی، کسری بودجه خود را جبران کند. به هر حال، این تصمیم از فردا اجرایی خواهد شد و شهروندان ناچار به پرداخت بلیت گرانتر هستند.
واکنش شهروندان و فعالان اجتماعی
خبر لغو موقت رایگان شدن حمل و نقل عمومی و افزایش ۲۵ درصدی قیمت بلیت، واکنشهای تندی را در شبکههای اجتماعی و میان شهروندان تهرانی برانگیخته است. هشتگهایی مانند «وفای_به_وعده_شورا» و «بلیت_گران_تهران» در فضای مجازی ترند شده است. بسیاری از کاربران، شورای شهر را به «وعدههای پوپولیستی» و «بیمسئولیتی» متهم میکنند. یک کاربر نوشته است: «دیروز خوشحال شدیم که بالاخره تصمیمی به نفع مردم گرفته شد، امروز فهمیدیم که فقط یک تیتر خبری بود. ۲۵ درصد افزایش قیمت یعنی چه؟ مگر مردم پول دارند؟» برخی فعالان اجتماعی نیز با صدور بیانیههایی، خواستار «تسریع در فرآیند تصویب نهایی طرح رایگان شدن» و «لغو افزایش قیمت بلیت تا زمان تصویب» شدهاند. آنها استدلال میکنند که «در شرایط بحران جنگ، هرگونه افزایش قیمت خدمات عمومی (به ویژه حمل و نقل که یک نیاز ضروری است)، غیرانسانی و خلاف عدالت اجتماعی است.» همچنین برخی از اعضای شورای شهر (به ویژه مخالفان طرح یکفوریتی) از این تصمیم استقبال کرده و گفتهاند «رایگان شدن بلیت یک طرح عوامفریبانه بود و اجرای آن غیرممکن است. افزایش ۲۵ درصدی بلیت، واقعبینانه و ضروری است.»
در میانه این جنجال، شهرداری تهران هنوز اطلاعیه رسمی درباره نحوه اجرای افزایش قیمت (مبلغ دقیق بلیت مترو و اتوبوس، زمان اجرا، و نحوه دریافت مابهالتفاوت از مسافران) منتشر نکرده است. انتظار میرود این اطلاعیه تا ساعات آینده منتشر شود. شهروندان نگران هستند که مبلغ جدید بلیت، خارج از توان مالی آنها باشد و مجبور شوند از حمل و نقل عمومی استفاده نکنند (که این خود باعث افزایش ترافیک و آلودگی هوا میشود).
فرآیند قانونی تصویب نهایی طرح رایگان شدن
برای درک بهتر این ماجرا، باید با فرآیند قانونی تصویب طرحها در شورای شهر تهران آشنا شویم. یک طرح ابتدا توسط یکی از اعضای شورا (یا کمیسیون تخصصی) پیشنهاد میشود و در «صحن شورا» مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. در صورت کسب رأی موافق حداقل نیمی از اعضای حاضر، طرح به صورت «یکفوریتی» (یعنی با فوریت) تصویب میشود. این تصویب اولیه به معنای تأیید کلیت طرح است، اما برای نهایی شدن و اجرا، باید به «کمیسیون تخصصی مربوطه» ارجاع شود. کمیسیون تخصصی (در این مورد، کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر) جزئیات طرح را بررسی میکند. این بررسی شامل ابعاد فنی، مالی، حقوقی و اجرایی طرح است. به عنوان مثال، در طرح رایگان شدن بلیت، کمیسیون باید مشخص کند که منبع تأمین مالی چیست (شهرداری، دولت، هر دو؟)، مکانیسم شناسایی دهکهای هدف چگونه خواهد بود، و زیرساختهای فنی (کارت بلیت الکترونیک) چه تغییری باید کند. این فرآیند معمولاً چند هفته (یا چند ماه) طول میکشد. در برخی موارد، طرح توسط کمیسیون رد میشود یا با اصلاحات عمده بازمیگردد. پس از تأیید کمیسیون، طرح مجدداً به صحن شورا بازمیگردد برای «تصویب نهایی». در این مرحله، اعضا به تک تک بندهای طرح رأی میدهند. در صورت کسب رأی موافق حداقل دو سوم اعضا (در طرحهای مهم)، طرح نهایی شده و برای اجرا به شهرداری تهران ابلاغ میشود. تا آن زمان، هیچ طرحی اجرایی نیست. به همین دلیل، سخنگوی شورای شهر تأکید کرده است که «تا تصویب نهایی، استفاده از حمل و نقل عمومی به روال سابق بازگشته است.» این توضیح نشان میدهد که خبر دوشنبه مبنی بر «تصویب طرح یکفوریتی» اگرچه درست بوده، اما به معنای «اجرای فوری» نبوده است. متأسفانه در رسانهها، این تفاوت ظریف به درستی منعکس نشد و باعث ایجاد امید و سپس ناامیدی در مردم شد.
زمان احتمالی اجرای نهایی و توصیهها به شهروندان
با توجه به فرآیند قانونی که در محور چهارم توضیح داده شد، پیشبینی زمان دقیق اجرای نهایی طرح رایگان شدن حمل و نقل عمومی دشوار است. با این حال، چند سناریو قابل تصور است. سناریوی خوشبینانه (در صورت همکاری سریع کمیسیون و شورا): ظرف ۱ تا ۲ ماه آینده، طرح نهایی شده و اجرا میشود. سناریوی واقعبینانه (با توجه به پیچیدگی مالی و فنی طرح): ۳ تا ۶ ماه طول خواهد کشید. سناریوی بدبینانه (در صورت مخالفت جدی برخی اعضا یا مشکلات مالی لاینحل): ممکن است طرح به کلی متوقف شود یا با تغییرات اساسی (مثلاً رایگان شدن فقط برای دهکهای ۱ و ۲ و نه ۱ تا ۶) تصویب شود. تا آن زمان، شهروندان تهرانی ناچارند با قیمتهای جدید (افزایش ۲۵ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۴) از مترو و اتوبوس استفاده کنند.
یک توصیه مهم:
- اگر جزو دهکهای پایین درآمدی هستید، میتوانید از طریق سامانههای حمایتی (مانند کمیته امداد، بهزیستی، یا خود شهرداری) درخواست «کارت بلیت نیمبها یا رایگان» کنید. این کارتها قبلاً نیز برای افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی صادر میشد. بررسی کنید که آیا واجد شرایط دریافت این کارت هستید یا نه.
- دوم، اگر توانایی پرداخت افزایش قیمت را ندارید، میتوانید از روشهای جایگزین (مانند دوچرخه، اسنپ-تپسی اشتراکی با دوستان، یا تغییر ساعت کاری) استفاده کنید.
- سوم، اخبار را از منابع رسمی (سایت شورای شهر تهران، شهرداری تهران، خبرگزاریهای رسمی) دنبال کنید و به شایعات توجه نکنید.
- چهارم، به نماینده خود در شورای شهر فشار بیاورید تا فرآیند تصویب نهایی را تسریع کند. میتوانید از طریق ایمیل، تلفن، یا شبکههای اجتماعی با او تماس بگیرید. هرچه فشار عمومی بیشتر باشد، شورا سریعتر عمل میکند. در نهایت، صبور باشید. راه حل دائمی (رایگان شدن حمل و نقل برای ۸۰ درصد مردم) یک گام بزرگ به جلو است، اما اجرای آن نیازمند زمان و همکاری همه نهادهاست. ناامید نشوید و همچنان پیگیر باشید.