آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
پس از ۷ تلاش ناموفق، سرانجام سنای آمریکا طرحی را تصویب کرد که خشم رئیسجمهور این کشور را برانگیخته و معادلات جنگ در خاورمیانه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. سنای آمریکا با رأی ۵۰ به ۴۷، «قطعنامه اختیارات جنگ در ایران» را که توسط تیم کین، سناتور دموکرات ویرجینیا، ارائه شده بود، پیش برد. این قطعنامه، دونالد ترامپ را موظف میکند که «نیروهای مسلح ایالات متحده را از هرگونه مخاصمه در داخل یا علیه ایران خارج کند، مگر اینکه بهوضوح با اعلام جنگ یا مجوز مشخصی برای استفاده از نیروی نظامی مجاز شده باشد.» با این حال، این رأی فقط یک گام اولیه در سنا محسوب میشود و حتی اگر هر دو مجلس کنگره این قطعنامه را تصویب کنند، انتظار میرود که رئیسجمهور آن را وتو کند.
دموکراتها میگویند این اقدام با وجود عدم قطعیت نهایی، «حائز اهمیت خواهد بود و میتواند طرز فکر رئیسجمهور را در جنگ تغییر دهد». برای لغو وتوی رئیسجمهور آمریکا، سنا و مجلس نمایندگان هر دو به اکثریت دو سوم آرا نیاز دارند که به معنای جلب حمایت تعداد قابل توجهی از جمهوریخواهان است. این طرح باید بار دیگر در سنا به رأیگیری کامل گذاشته شود و در صورت تصویب نهایی، به مجلس نمایندگان فرستاده خواهد شد. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این قطعنامه، تحلیل پیامدهای آن بر جنگ تحمیلی سوم و سناریوهای پیش روی کاخ سفید و کنگره را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات قطعنامه اختیارات جنگ و پیشینه آن
قطعنامه «اختیارات جنگ در ایران» (War Powers Resolution) که با شماره S.J.Res. ۱۵ در سنا ثبت شده است، مستقیماً به قانون «اختیارات جنگ» سال ۱۹۷۳ (War Powers Act) اشاره دارد. این قانون که پس از جنگ ویتنام به تصویب رسید، اختیارات رئیسجمهور برای اعزام نیروهای آمریکایی به مخاصمات خارجی را بدون تأیید کنگره محدود میکند. بر اساس این قانون، رئیسجمهور میتواند نیروها را حداکثر به مدت ۶۰ روز (با ۳۰ روز تمدید) بدون مجوز کنگره به منطقه درگیری اعزام کند، اما پس از آن باید یا از کنگره مجوز بگیرد و یا نیروها را خارج کند.
قطعنامه پیشنهادی تیم کین، فراتر از قانون ۱۹۷۳ عمل میکند. این قطعنامه به طور خاص و مستقیم، ترامپ را موظف میکند که «نیروهای مسلح ایالات متحده را از هرگونه مخاصمه در داخل یا علیه ایران خارج کند.» عبارت «مخاصمه» (hostilities) بسیار گسترده است و میتواند شامل حملات هوایی، حملات موشکی، عملیات پهپادی، و حتی استقرار نیروهای ویژه در خاک ایران (در صورت اثبات) باشد. این قطعنامه همچنین استثناهایی قائل میشود: «مگر اینکه بهوضوح با اعلام جنگ یا مجوز مشخصی برای استفاده از نیروی نظامی مجاز شده باشد.» یعنی اگر ترامپ بخواهد جنگ را ادامه دهد، باید به کنگره برود و مجوز رسمی (AUMF) دریافت کند.
تیم کین، سناتور دموکرات ویرجینیا و یکی از منتقدان سرسخت سیاست خارجی ترامپ، از اکتبر 2025 (مهر 1404) یعنی حدود سه ماه پس از شروع جنگ، این قطعنامه را ارائه کرده بود. اما در ۷ بار رأیگیری قبلی، این قطعنامه نتوانسته بود رأی کافی را کسب کند (بیشتر به دلیل مخالفت جمهوریخواهان و برخی دموکراتهای میانهرو). رأی ۵۰ به ۴۷ امروز، اولین پیروزی مهم دموکراتها در این زمینه است.
تحلیل رأیگیری و موازنه قدرت در سنا
رأی ۵۰ به ۴۷ نشاندهنده یک پیروزی باریک اما مهم برای دموکراتها در سنا است. سنا دارای ۱۰۰ کرسی است (۵۰ دموکرات، ۴۹ جمهوریخواه و ۱ مستقل که معمولاً با دموکراتها رأی میدهد). برای تصویب یک قطعنامه ساده (غیرقابل وتو)، به ۵۱ رأی نیاز است (یا ۵۰ به علاوه رأی معاون رئیسجمهور). اما برای تصویب قطعنامهای که قابلیت وتو دارد و نیاز به دو سوم آرا برای لغو وتو است، فقط به اکثریت ساده (۵۰+۱) نیاز نیست؛ بلکه عبور از مرحله «کلاچر» (cloture) و رأی نهایی نیز نیازمند ائتلافهای پیچیده است. در این رأی، ظاهراً همه ۵۰ دموکرات (به علاوه برنی سندرز مستقل) به آن رأی مثبت دادند، و ۴۹ جمهوریخواه به آن رأی منفی دادند. اما برخی از منابع خبری گزارش دادهاند که حداقل ۲ یا ۳ جمهوریخواه نیز به این قطعنامه رأی مثبت دادهاند (هرچند تأیید نشده است).
نکته مهم این است که این رأی فقط «گام اولیه» در سنا بود. قطعنامه باید برای رأیگیری نهایی (final passage) دوباره در سنا مطرح شود. در صورت کسب اکثریت ساده در رأی نهایی (که با توجه به همین ۵۰-۴۷ محتمل است)، سپس به مجلس نمایندگان فرستاده میشود. در مجلس نمایندگان که دموکراتها (حداقل تا انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶) اکثریت دارند، احتمال تصویب قطعنامه بالاست. اما در نهایت، ترامپ قطعاً آن را وتو خواهد کرد. برای لغو وتو، به دو سوم آرا در هر دو مجلس (یعنی ۶۷ در سنا و ۲۹۰ در مجلس نمایندگان) نیاز است. در سنا، این یعنی حداقل ۱۷ سناتور جمهوریخواه باید به قطعنامه رأی مثبت دهند (علاوه بر ۵۰ دموکرات). با توجه به اتحاد جمهوریخواهان در پشت ترامپ، این اتفاق بسیار بعید است.
پیامدهای سیاسی و نظامی تصویب قطعنامه (حتی با وجود وتو)
حتی اگر قطعنامه نهایی وتو شود و به قانون تبدیل نشود، تصویب آن در سنا (و احتمالاً در مجلس نمایندگان) پیامدهای مهم سیاسی و نظامی خواهد داشت. از منظر سیاسی، این رأی یک «شکست سیاسی بزرگ» برای ترامپ و یک «پیروزی نمادین» برای دموکراتها است. این نشان میدهد که حتی در میان برخی جمهوریخواهان، نگرانی از جنگ نامحدود و بدون نظارت کنگره وجود دارد. این رأی میتواند ترامپ را در تصمیمگیریهای آینده محتاطتر کند (مثلاً از تشدید حملات برای جلوگیری از رویارویی بیشتر با کنگره خودداری کند).
از منظر نظامی، قطعنامه (حتی وتوشده) ممکن است به عنوان یک «هشدار» به فرماندهان نظامی آمریکا در منطقه تلقی شود. اگرچه فرماندهان تابع فرماندهی کل قوا (رئیسجمهور) هستند، اما ممکن است در هنگام برنامهریزی عملیات، «جو سیاسی» واشنگتن را نیز در نظر بگیرند. یک فرمانده میدانی که میداند کنگره (حتی به صورت نمادین) مخالف جنگ نامحدود است، ممکن است درخواست مجوز برای عملیاتهای پرریسک را به تعویق بیندازد یا آنها را محدودتر کند.
علاوه بر این، قطعنامه میتواند به عنوان یک «سند سیاسی» در مذاکرات آتشبس یا توافق هستهای مورد استفاده قرار گیرد. ایران ممکن است این رأی را به عنوان نشانهای از «ضعف سیاسی ترامپ و عدم حمایت کامل کنگره از جنگ» تفسیر کند و در مذاکرات موضع قاطعتری اتخاذ کند. همچنین کشورهای متحد آمریکا (مانند اسرائیل، عربستان، امارات) نیز این رأی را به عنوان یک «هشدار» در مورد محدودیتهای داخلی آمریکا تلقی خواهند کرد.
واکنش احتمالی ترامپ و سناریوی وتو
دونالد ترامپ به شدت با این قطعنامه مخالف است. او پیش از این در توییتها و سخنرانیهای خود، قانون اختیارات جنگ ۱۹۷۳ را «غیرقانونی» و «مغایر با قانون اساسی» خوانده است. تیم حقوقی کاخ سفید نیز استدلال میکند که رئیسجمهور به عنوان فرمانده کل قوا، اختیار تام برای حفاظت از منافع ملی و پاسخ به تهدیدات قریبالوقوع (مانند برنامه هستهای ایران) را دارد و نیازی به مجوز کنگره ندارد. ترامپ همچنین قطعنامه مشابهی را در سال ۲۰۲۰ (پس از ترور سردار سلیمانی) وتو کرده بود (که در آن زمان سنا قطعنامهای برای محدود کردن اختیارات او برای جنگ با ایران را تصویب کرده بود، اما نتوانست وتوی او را لغو کند). پیشبینی میشود که ترامپ بلافاصله پس از تصویب قطعنامه در مجلس نمایندگان (اگر چنین شود)، آن را وتو کند. در بیانیه وتوی خود، او بر موارد زیر تأکید خواهد کرد:
- «کنگره نمیتواند امنیت ملی آمریکا را به خطر بیندازد. من به عنوان رئیسجمهور سوگند یاد کردهام که از این کشور محافظت کنم و اجازه نخواهم داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.»
- «این قطعنامه یک شکست بزرگ برای دیپلماسی است و پیام ضعف را به دشمنان آمریکا مخابره میکند.»
- «نیروهای مسلح ما به دستور من و نه به دستور دموکراتهای ضعیف عمل میکنند.»
در صورت وتو، کنگره ۱۰ روز فرصت دارد (طبق قانون اساسی) برای لغو آن اقدام کند. با توجه به نیاز به دو سوم آرا در هر دو مجلس، عملاً لغو وتو غیرممکن به نظر میرسد. با این حال، دموکراتها ممکن است از این فرصت برای «شرمنده کردن» جمهوریخواهانی که به ترامپ وفادار ماندهاند، استفاده کنند. آنها رأیگیری را در آستانه انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ (که حدود یک سال دیگر برگزار میشود) برگزار خواهند کرد تا به رأی دهندگان نشان دهند که کدام نماینده از جنگ نامحدود حمایت میکند و کدام نماینده مخالف است.
تأثیر بر جنگ و چشمانداز نظامی
با وجود تمام این کشمکشهای سیاسی در واشنگتن، در کوتاهمدت تأثیر مستقیم این قطعنامه بر جنگ محدود خواهد بود. ترامپ تا زمان وتو، و حتی پس از آن، همچنان فرمانده کل قوا باقی میماند و میتواند حملات را ادامه دهد. با این حال، در میانمدت و بلندمدت، این قطعنامه میتواند «افق زمانی جنگ» را تحت تأثیر قرار دهد. ترامپ ممکن است برای جلوگیری از رویارویی با کنگره (و آسیب به کمپین انتخاباتی خود در سال ۲۰۲۸) سعی کند جنگ را قبل از اکتبر ۲۰۲۶ (انتخابات میاندورهای) به پایان برساند یا آن را محدودتر کند. از سوی دیگر، این قطعنامه به ایران یک «برگ برنده دیپلماتیک» میدهد. ایران میتواند به میانجیگران عربی (قطر، عمان، عربستان) بگوید: «ببینید، حتی در خود آمریکا نیز مخالفان جدی جنگ وجود دارند. شما اگر میخواهيد آتشبس برقرار شود، باید فشار بیشتری بر ترامپ وارد کنید.» این میتواند موضع ایران را در مذاکرات آتشبس تقویت کند و شاید به توافقی سریعتر منجر شود.
سناریوی نهایی و مهم
اگر پس از وتو، کنگره نتواند وتو را لغو کند (که محتمل است)، دموکراتها ممکن است به سراغ «ابزارهای دیگر» بروند. مثلاً از طریق «قانون بودجه سالانه دفاعی» (NDAA) اصلاحیههایی را اضافه کنند که بودجه جنگ با ایران را محدود کند. یا از طریق «قانون وضعیت اضطراری ملی» (National Emergencies Act) وضعیت اضطراری اعلامشده توسط ترامپ (که مبنای برخی از اقدامات نظامی است) را لغو کنند. هر یک از این ابزارها میتواند محدودیتهای عملی بیشتری نسبت به قطعنامه اختیارات جنگ ایجاد کند. بنابراین، نبرد میان کاخ سفید و کنگره بر سر جنگ ایران تازه شروع شده است و ماههای آینده شاهد تحولات بیشتری خواهیم بود.