آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
منصور جهانی - «نیچیروان بارزانی» رئیس اقلیم کُردستان عراق در دیدار با «سرجیو ماتارلا» رئیس جمهور ایتالیا تحولات اخیر در خاورمیانه را مورد بررسی و تبادلنظر قرار دادند و هر دو طرف بر اهمیت حفظ صلح و ثبات تأکید کردند.
«نیچیروان ادریس بارزانی» رئیس اقلیم کُردستان عراق، در کاخ ریاست جمهوری در شهر رُم، مورد استقبال رسمی «سرجیو ماتارلا» Sergio Mattarella رئیس جمهور ایتالیا قرار گرفت و در دیداری راههای تقویت همکاریهای دوجانبه بین عراق، اقلیم کُردستان و ایتالیا را مورد بررسی قرار دادند و بر تعهد خود برای گسترش همکاری در بخشهای مختلف تأکید کردند. در ادامه این دیدار، «نیچیروان بارزانی»، از حمایتهای مستمر ایتالیا از اقلیم کُردستان و عراق، بهویژه در زمینههای سیاسی، کمکهای بشردوستانه و توسعه، قدردانی و همچنین از حمایت ارتش ایتالیا از اقلیم کُردستان و عراق در مبارزه با تروریسم تمجید کرد.
در ادامه این نشست، رئیس جمهور ایتالیا ضمن ابراز خرسندی از سفر رئیس اقلیم کُردستان و انجام این دیدار؛ بر تعهد کشورش به ارتقای صلح، ثبات و توسعه در عراق و اقلیم کُردستان تأکید مجدد نمود. او همچنین نقشِ اقلیم کُردستان را به عنوان ستونِ همزیستی میان جوامع مختلف در منطقه مورد تقدیر قرار داد. در این دیدار، همچنین تحولات اخیر در خاورمیانه مورد بررسی و تبادلنظر قرار گرفت و هر دو طرف بر اهمیت حفظ صلح و ثبات تأکید کردند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این دیدار و ابعاد دیپلماتیک آن را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
ابعاد دیپلماتیک سفر بارزانی به ایتالیا
سفر نیچیروان بارزانی به ایتالیا و دیدار با رئیسجمهور این کشور، از چند جهت حائز اهمیت است:
- نخست، «ارتقای جایگاه بینالمللی اقلیم کردستان» را نشان میدهد. اگرچه اقلیم کردستان بخشی از عراق است، اما عملاً دارای دولت، پارلمان، نیروهای مسلح (پیشمرگه) و سیاست خارجی نسبتاً مستقلی است. سفر بارزانی به رم و دیدار با رئیسجمهور ایتالیا (به عنوان یک بازیگر مهم اروپایی) به عنوان یک «به رسمیت شناختن غیرمستقیم» جایگاه اقلیم کردستان تلقی میشود. پیش از این، بارزانی با پاپ لئو چهاردهم در واتیکان نیز دیدار کرده بود که نشان از فعالیت دیپلماتیک فشرده اقلیم کردستان در اروپا دارد.
- دوم، «تقویت روابط با ایتالیا به عنوان شریک استراتژیک». ایتالیا یکی از کشورهای اروپایی است که همواره روابط خوبی با عراق و اقلیم کردستان داشته است. ایتالیا در ائتلاف جهانی علیه داعش (که توسط آمریکا رهبری میشد) شرکت داشت و نیروهای نظامی خود را برای آموزش پیشمرگهها به اقلیم کردستان اعزام کرده بود. پس از شکست داعش، ایتالیا به حمایتهای بشردوستانه (ساخت مدارس، بیمارستان، اردوگاههای آوارگان) و توسعه اقتصادی (سرمایهگذاری در بخش انرژی، کشاورزی، و زیرساخت) در اقلیم کردستان ادامه داد.
- سوم، «هماهنگی در مورد تحولات منطقهای». با توجه به جنگ منطقه ای(میان جمهوری اسلامی از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر) و همچنین بحران سیاسی اخیر در اسرائیل (انحلال کنست و انتخابات زودهنگام)، کشورهای اروپایی نگران گسترش بیثباتی در خاورمیانه هستند. ایتالیا نیز به عنوان یک کشور مدیترانهای (نزدیک به خاورمیانه)، نگران موج جدید پناهندگان و همچنین افزایش قیمت انرژی (نفت و گاز) است. بارزانی در این دیدار، تحلیل خود از وضعیت منطقه را ارائه کرده و احتمالاً تضمینهایی برای حفظ ثبات در اقلیم کردستان (و جلوگیری از سرایت جنگ به این منطقه) به ایتالیا داده است.
نقش ایتالیا در عراق و اقلیم کردستان
ایتالیا از زمان سقوط صدام حسین (۲۰۰۳) تاکنون، نقش فعالی در بازسازی عراق ایفا کرده است. این مشارکت در سه حوزه اصلی خلاصه میشود:
۱. حوزه نظامی و امنیتی
ایتالیا یکی از اعضای اصلی ائتلاف بینالمللی ضد داعش بود و در عملیات «عزم راسخ» (Inherent Resolve) شرکت داشت. نیروهای ویژه ایتالیایی (هنگ دوم تیپ «آلپینی» و تکاوران «گروه مداخله سریع») در پایگاههای نظامی اربیل و بعشیقه (نزدیک موصل) مستقر بودند و به پیشمرگهها و نیروهای عراقی آموزش میدادند. همچنین ایتالیا در تأمین تجهیزات نظامی (خودروهای زرهی، مهمات، سلاحهای سبک) به پیشمرگهها کمک کرده است. پس از سرنگونی داعش، بخشی از نیروهای ایتالیایی در اقلیم کردستان باقی ماندند تا به آموزش نیروهای محلی ادامه دهند.
۲. حوزه بشردوستانه و بازسازی
ایتالیا از طریق آژانس همکاری توسعه ایتالیا (AICS) میلیونها یورو برای بازسازی مناطق آزاد شده از داعش (به ویژه دشت نینوا، موصل، و رمادی) هزینه کرده است. در اقلیم کردستان، ایتالیا بیمارستانهای صحرایی (در اربیل و دهوک)، مدارس، و مراکز توانبخشی برای ایزدیهای قربانی داعش ساخته است. همچنین به آوارگان و پناهندگان (سوری، ایزدی، مسیحی) کمکهای غذایی و دارویی ارائه میدهد.
۳. حوزه اقتصادی و انرژی
ایتالیا خواهان سرمایهگذاری در میادین نفتی و گازی اقلیم کردستان است. شرکتهای ایتالیایی مانند «انی» (ENI) و «سایپم» (Saipem) در بخش انرژی عراق و اقلیم کردستان فعال هستند. همچنین ایتالیا علاقه مند به واردات گاز طبیعی از اقلیم کردستان از طریق خط لوله «ترکیه-اروپا» (جهت کاهش وابستگی به گاز روسیه پس از جنگ اوکراین) است. بارزانی در این دیدار، احتمالاً در مورد تسهیل سرمایهگذاری ایتالیا در بخش انرژی گفتگو کرده است.
تقدیر از اقلیم کردستان به عنوان «ستون همزیستی»
یکی از نکات قابل توجه در دیدار بارزانی و ماتارلا، اظهارات رئیسجمهور ایتالیا در مورد «نقش اقلیم کردستان به عنوان ستون همزیستی میان جوامع مختلف در منطقه» بود. این اظهارات بسیار حائز اهمیت است، زیرا در خاورمیانه، به ویژه عراق، جوامع مختلف (اعراب سنی، اعراب شیعه، کردها، ترکمنها، ایزدیها، مسیحیان، صابئین، شبکها، و...) به دلیل تبعیض و خشونت فرقهای، همواره در حال مهاجرت و انزوای اجباری بودهاند. اقلیم کردستان به عنوان منطقهای که در آن قانون اساسی به همه اقوام و ادیان حقوق مساوی داده است، یک الگوی موفق از «همزیستی مسالمتآمیز» محسوب میشود.
در اقلیم کردستان، مسیحیان (کاتولیک، ارتدوکس، آشوری، کلدانی) دارای نماینده در پارلمان هستند (۵ کرسی از ۱۱۱ کرسی). کلیساها آزادانه فعالیت میکنند، مدارس مسیحی به زبان سریانی (آرامی) تدریس میکنند، و حتی مراسم مذهبی (مانند کریسمس و عید پاک) تعطیل رسمی هستند. ایزدیها نیز پس از نسلکشی داعش (۲۰۱۴) در منطقه سنجار، به اقلیم کردستان پناهنده شده و در اربیل و دهوک ساکن شدند. دولت اقلیم کردستان به آنها کمک میکند تا به زندگی عادی بازگردند. ماتارلا با تقدیر از این الگو، عملاً از رویکرد «غیر تبعیض آمیز» اقلیم کردستان حمایت کرده است. این حمایت میتواند به جذب سرمایهگذاری خارجی (به ویژه از کشورهای اروپایی که به حقوق بشر و حقوق اقلیتها حساس هستند) کمک کند. همچنین پیامی به دولت مرکزی عراق (بغداد) است که «اگر میخواهید حمایت بینالمللی داشته باشید، باید با اقلیتها بهتر رفتار کنید.»
بررسی تحولات خاورمیانه؛ جنگ ایران و بحران اسرائیل
در بخش دیگری از این دیدار، بارزانی و ماتارلا «تحولات اخیر در خاورمیانه» را مورد بررسی قرار دادند. بدون شک، مهمترین تحولات عبارتند از:
۱. جنگ بین ایران و آمریکا-اسرائیل
ایتالیا (و اتحادیه اروپا) رسماً از آتشبس و راهحل دیپلماتیک حمایت میکند و از تشدید بیشتر جنگ (که میتواند به بسته شدن تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت (به بالای ۲۰۰ دلار)، و موج جدید پناهندگان به اروپا منجر شود) ابراز نگرانی کرده است. بارزانی به ماتارلا توضیح داده است که «اقلیم کردستان به دنبال بیطرفی در این جنگ است و اجازه نمیدهد خاک آن علیه ایران استفاده شود». ایران نیز (با وجود تنشهای تاریخی با اقلیم کردستان) تأیید کرده است که به این منطقه حمله نخواهد کرد (به شرط عدم استفاده از خاک آن علیه ایران).
۲. بحران سیاسی در اسرائیل (انحلال کنست و انتخابات زودهنگام)
ایتالیا (مانند سایر کشورهای اروپایی) روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارد و نگران بیثباتی در این کشور است، زیرا هرگونه جنگ داخلی (یا تغییر دولت) میتواند روند آتشبس با فلسطینیان (حماس و جهاد اسلامی در غزه) و حزب الله لبنان را مختل کند. بارزانی روابط گرمی با اسرائیل ندارد (اگرچه برخی از مقامات اقلیم کردستان به طور غیررسمی با اسرائیل تماس دارند) و احتمالاً طرف ایتالیا را در جریان «وضعیت اقلیم کردستان در قبال جنگ اسرائیل-ایران» قرار داده است.
۳. اوضاع سوریه و تداوم حضور ترکیه در شمال عراق
ایتالیا (به عنوان عضو ناتو) روابط نزدیکی با ترکیه دارد، اما از عملیات نظامی ترکیه علیه حزب کارگران کردستان (پ ک ک) در خاک عراق (منطقه سنجار و قندیل) ابراز نگرانی کرده است، زیرا این عملیات به غیرنظامیان آسیب میزند و بیثباتی منطقه را افزایش میدهد. بارزانی از ماتارلا خواسته است که از ترکیه بخواهد «به حاکميت عراق و اقلیم کردستان احترام بگذارد و عملیات نظامی خود را محدود کند».
چشمانداز روابط اقلیم کردستان و ایتالیا
با توجه به دیدار مثبت بارزانی و ماتارلا، انتظار میرود که روابط اقلیم کردستان و ایتالیا در سالهای آینده گسترش یابد. زمینههای همکاری بالقوه عبارتند از:
-
انرژی
ایتالیا میتواند در اکتشاف و تولید نفت و گاز در میادین اقلیم کردستان (مانند میدان خورمور، میدان چمچمال، میدان سارقالا) سرمایهگذاری کند. همچنین ایتالیا میتواند در ساخت خط لوله جدید (از اربیل به مرز ترکیه، و از آنجا به اروپا) مشارکت نماید.
-
کشاورزی و مدیریت آب
اقلیم کردستان با کمبود شدید آب (به دلیل خشکسالی و کاهش بارش) مواجه است. ایتالیا در زمینه «آبیاری قطرهای»، «تصفیه آب» و «بازچرخانی آب» تخصص دارد و میتواند به دولت اقلیم کردستان کمک کند.
-
گردشگری
اقلیم کردستان دارای جاذبههای طبیعی (کوهستانهای سلیمانیه و اربیل، دریاچه دوکان) و تاریخی (ارگ اربیل (قدیمیترین شهر جهان)، قلعه شنگال، غار هزار مراد) است. ایتالیا (با تجربه موفق در گردشگری و هتلداری) میتواند در توسعه زیرساختهای گردشگری اقلیم کردستان سرمایهگذاری کند.
-
آموزش عالی و پژوهش
چندین دانشگاه ایتالیایی (دانشگاه لاساپینتسا رم، دانشگاه بولونیا، دانشگاه میلان) تفاهمنامه همکاری با دانشگاههای اربیل (دانشگاه صلاحالدین، دانشگاه کردستان-هولیر) امضا کردهاند. تبادل استاد و دانشجو، بورسیههای تحصیلی، و اجرای پروژههای تحقیقاتی مشترک از جمله زمینههای همکاری هستند.
در مجموع، سفر بارزانی به رم و دیدار با رئیسجمهور ایتالیا، یک گام مثبت در جهت تحکیم روابط اقلیم کردستان با اروپا و جذب سرمایهگذاری خارجی محسوب میشود. با توجه به خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از عراق (که ممکن است در سالهای آینده اتفاق بیفتد)، اقلیم کردستان به دنبال یافتن شرکای جدید امنیتی و اقتصادی است. ایتالیا (و به طور کلی اتحادیه اروپا) میتواند این نقش را ایفا کند.