زلزله ۴.۶ ریشتری درگهان در هرمزگان را لرزاند / کانون در ۳۰ کیلومتری بندرعباس

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

دقایقی پیش زمین لرزه‌ای نسبتاً شدید استان هرمزگان را لرزاند و ساکنان چندین شهر و روستا را راهی خیابان‌ها کرد. بر اساس گزارش مرکز لرزه‌نگاری کشور، این زمین لرزه به بزرگی ۴.۶ ریشتر در حوالی «درگهان» در استان هرمزگان به وقوع پیوست. این زلزله امروز (پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) ساعت ۱۳:۲۶:۲۸ (ظهر) رخ داده است. کانون این زمین لرزه در عمق ۲۰ کیلومتری زمین قرار داشته که عمقی نسبتاً کم محسوب می‌شود و لرزش‌های آن در مناطق وسیع‌تری احساس شده است. نزدیک‌ترین شهرها به کانون زلزله، «درگهان» در ۲۵ کیلومتری، «بندرعباس» در ۳۰ کیلومتری و «لافت» در ۳۷ کیلومتری اعلام شده است.

مرکز استان (بندرعباس) نیز در فاصله ۳۰ کیلومتری کانون زلزله قرار دارد. تاکنون گزارشی از میزان خسارت‌های جانی و مالی ناشی از این زلزله منتشر نشده است و تیم‌های ارزیابی به منطقه اعزام شده‌اند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این زمین لرزه، آخرین وضعیت مناطق زلزله‌زده و توصیه‌های ایمنی را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

جزئیات لرزه‌شناختی زلزله درگهان بندرعباس

زمین لرزه امروز در استان هرمزگان با مشخصات فنی زیر ثبت شده است:

• بزرگی: ۴.۶ در مقیاس ریشتر (Mw)
• عمق کانونی: ۲۰ کیلومتر
• طول جغرافیایی: ۵۵.۹۷ (شرقی)
• عرض جغرافیایی: ۲۷.۱۸ (شمالی)
• زمان وقوع: ۱۳:۲۶:۲۸ به وقت محلی

بزرگی ۴.۶ ریشتر یک زلزله «متوسط» محسوب می‌شود. این امواج به طور معمول باعث لرزش شدید اشیا، حرکت مبلمان، ترک خوردن دیوارهای غیرسازه‌ای، و در مناطق روستایی با ساختمان‌های خشتی و گلی ممکن است باعث فروریزش نسبی شود. با این حال، زلزله با این بزرگی بعید است که باعث تخریب گسترده ساختمان‌های بتنی استاندارد شود. نکته مهم، «عمق کم» این زلزله (۲۰ کیلومتر) است. زلزله‌های با عمق کمتر از ۳۰ کیلومتر «کم عمق» نامیده می‌شوند. در زلزله‌های کم عمق، انرژی لرزه‌ای با فاصله کمتری به سطح زمین می‌رسد و بنابراین «شدت لرزش» در سطح بیشتر از زلزله‌های با عمق زیاد (مثلاً ۵۰ یا ۶۰ کیلومتر) است.

کانون زلزله «حوالی درگهان» اعلام شده است. درگهان یک شهر کوچک اما مهم در جزیره قشم است. این منطقه (جنوب استان هرمزگان) از نظر زمین‌شناسی، بخشی از «کمربند چین‌خورده-رانده زاگرس» (Zagros Fold-and-Thrust Belt) محسوب می‌شود که یکی از لرزه‌خیزترین مناطق ایران و جهان است. گسل‌های اصلی مانند «گسل قشم»، «گسل بندرعباس»، «گسل میناب» و «گسل پل سفید» در این منطقه فعال هستند. وقوع زلزله ۴.۶ ریشتری، احتمالاً ناشی از آزاد شدن تدریجی تنش در پوسته زمین بر اثر فشار صفحات تکتونیکی (صفحه عربستان به صفحه اوراسیا) است. لرزه‌نگاران در حال بررسی داده‌های ثانویه هستند تا مشخص شود که آیا این زلزله اصلی بوده یا پیش‌لرزه زلزله بزرگ‌تری خواهد بود.

سابقه لرزه‌خیزی هرمزگان و بندرعباس

استان هرمزگان و به ویژه مناطق ساحلی و جزیره‌ای (قشم، هرمز، کیش، ابوموسی) و شهر بندرعباس در طول تاریخ، شاهد زمین لرزه‌های مخرب متعددی بوده است. مهم‌ترین زلزله تاریخی این منطقه:

• زلزله ۸.۱ ریشتری قشم (فروردین ۱۳۷۲)

  هرچند کانون این زلزله در شمال قشم، در خاک کشور امارات متحده عربی (نزدیک شهر راس الخیمه) بود، اما لرزش‌های شدید آن کل جزیره قشم و سواحل جنوبی ایران را لرزاند. خوشبختانه، جمعیت قشم در آن زمان کم بود و تلفات جانی زیادی (حدود ۲۰ کشته) نداشت، اما خسارت مالی زیادی به روستاهای قشم وارد کرد.

• زلزله ۶.۲ ریشتری بندرعباس (مهر ۱۳۸۵)

  این زلزله با ۷ کشته و ۴۰ مجروح، یکی از تلخ‌ترین حوادث طبیعی در تاریخ بندرعباس بود. بسیاری از ساختمان‌های قدیمی و روستاهای اطراف (به ویژه روستای گوران) تخریب شدند. پس از آن، مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در بندرعباس شدت گرفت.

• زلزله ۶.۱ ریشتری تنگه هرمز (آذر ۱۳۹۶)

  این زلزله با ۲ کشته و ۲۰ مجروح، خسارت نسبتاً محدودی داشت، اما به عنوان یک هشدار جدی برای ساکنان جزایر قشم و هرمز تلقی شد.

میانگین وقوع زلزله‌های بالای ۵ ریشتر در هرمزگان، حدود ۲ تا ۳ بار در سال است. این آمار نشان می‌دهد که فشارهای تکتونیکی در این منطقه بسیار بالاست و گسل‌های متعدد فعال، پتانسیل لرزه‌خیزی بالایی دارند. علت اصلی لرزه‌خیزی هرمزگان، «فشار ناشی از برخورد صفحه عربی به صفحه اوراسیا» است. صفحه عربی (که شبه جزیره عربستان بر روی آن قرار دارد) با سرعت حدود ۲ سانتی‌متر در سال به سمت شمال حرکت می‌کند و به صفحه اوراسیا (که ایران بر روی آن قرار دارد) برخورد می‌کند. این برخورد، کوه‌های زاگرس را ایجاد کرده و همچنان باعث انباشت تنش در پوسته می‌شود.

وضعیت قشم و بندرعباس پس از زلزله

جزیره قشم (و شهر درگهان) و بندرعباس در هفته اخیر برای دومین یا سومین بار شاهد حوادث طبیعی و امنیتی بوده‌اند که آرامش ساکنان و مسافران را بر هم زده است:

• ۲۸ اردیبهشت: صدای انفجار مهیب در قشم که توسط استانداری هرمزگان «فعال شدن سامانه‌های پدافندی و درگیری با ریزپرنده‌های دشمن» اعلام شد.
• ۳۰ اردیبهشت: زلزله ۴.۷ ریشتری حوالی بندر لافت (شمال قشم).
• ۳۱ اردیبهشت (امروز): زلزله ۴.۶ ریشتری حوالی درگهان.

اگرچه ارتباط مستقیم بین این حوادث وجود ندارد، اما تأثیر روانی آن بر ساکنان و مسافران بسیار زیاد است. مردم قشم و بندرعباس (که بسیاری از آن‌ها هنوز خاطره تلخ جنگ تحمیلی و حملات موشکی را در ذهن دارند) مضطرب و نگران هستند. فرماندار شهرستان قشم و شهردار بندرعباس ضمن صدور اطلاعیه‌های جداگانه، از مردم خواسته‌اند که «آرامش خود را حفظ کرده و به شایعات در فضای مجازی توجه نکنند.»

مدیریت بحران استان هرمزگان بلافاصله پس از وقوع زلزله، تیم‌های ارزیابی را به درگهان، روستاهای اطراف، و مناطق حومه بندرعباس (به ویژه محله‌های قدیمی و روستاهای آسیب‌پذیر) اعزام کرده است. این تیم‌ها از نیروهای هلال احمر، بنیاد مسکن و اورژانس تشکیل شده‌اند. تا لحظه تنظیم این گزارش، «هیچ گزارش رسمی از خسارت جانی یا تخریب جدی» منتشر نشده است. اما برخی منابع محلی از «ترک خوردگی دیوار چندین خانه خشتی و گلی در روستاهای اطراف درگهان» خبر داده‌اند. همچنین فرودگاه بین‌المللی بندرعباس هیچ گزارشی از خسارت نداشته و پروازها طبق روال عادی در حال انجام است.

واکنش نهادهای مسئول و توصیه‌های ایمنی

پس از وقوع زلزله، «ستاد مدیریت بحران استانداری هرمزگان» بلافاصله فعال شده است. استاندار هرمزگان در تماس تلفنی با فرماندار قشم، بخشدار درگهان و شهردار بندرعباس، خواستار گزارش دقیق از وضعیت مناطق مختلف شده است. همچنین «سامانه ۱۲۵ هلال احمر» (جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) در حالت آماده باش کامل قرار دارد. نیروهای امدادی هلال احمر (نجاتگران، امدادگران، تیم‌های واکنش سریع) تجهیزات خود را آماده کرده‌اند تا در صورت مشاهده هرگونه حادثه، سریعاً وارد عمل شوند.

علاوه بر هلال احمر، «اورژانس ۱۱۵» و «پلیس راهور» نیز در حالت آماده باش هستند. اورژانس، آمبولانس‌های خود را به بیمارستان‌های بندرعباس و قشم اعزام کرده است. پلیس راه نیز تردد در جاده‌های منتهی به مناطق زلزله‌زده را کنترل می‌کند. به شهروندان توصیه می‌شود: در صورت نیاز به خدمات درمانی فوری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. از تماس‌های غیرضروری (برای اطلاع از جزئیات زلزله یا شایعات) خودداری کنید تا خطوط برای امدادگران باز بماند. از نزدیک شدن به ساختمان‌های فرسوده، دارای ترک خوردگی، دیوارهای خشتی و گلی، و سازه‌های ناپایدار خودداری کنید. تا ۲۴ ساعت پس از زلزله اصلی، احتمال وقوع پس لرزه (aftershock) وجود دارد. پسلرزه‌ها ممکن است با بزرگی ۲ تا ۴ ریشتر باشند و می‌توانند ساختمان‌هایی که در زلزله اصلی تضعیف شده‌اند را فرو بریزند. گاز، برق و آب منزل خود را (در صورت مشاهده نشتی یا ترکیدگی) قطع کنید. نشتی گاز یکی از خطرناک‌ترین عواقب پس از زلزله است (خطر انفجار). برای قطع گاز، شیر اصلی (مشترک) را ببندید. برای قطع برق، فیوز اصلی را پایین بیاورید. از شایعات در شبکه‌های اجتماعی خودداری کنید. فقط به اطلاعیه‌های رسمی (استانداری هرمزگان، فرمانداری قشم، مدیریت بحران استان، هلال احمر) توجه کنید. خبرهای مربوط به «زلزله بزرگ‌تر در راه است» یا «سقوط ساختمان در ...» را اگر منبع رسمی تأیید نکرد، باور نکنید.

اگر در مناطق ساحلی هستید، از نزدیک شدن به دریا خودداری کنید. زلزله‌های دریایی (زیر آب) می‌توانند باعث ایجاد سونامی شوند. هرچند زلزله امروز در خشکی (هرمزگان) رخ داده، اما به عنوان احتیاط، ساکنان سواحل و جزایر حداقل ۲ ساعت از ساحل دور بمانند و چشمانشان به دریا باشد. (در صورت وقوع سونامی، دریا با سرعت عقب‌نشینی می‌کند که یک نشانه واضح است.)

چشم‌انداز لرزه‌خیزی منطقه و آمادگی برای آینده

با توجه به موقعیت جغرافیایی هرمزگان بر روی گسل‌های فعال (کمربند زاگرس)، وقوع زلزله در این منطقه «یک مسئله تکراری» خواهد بود، نه یک استثنا. بنابراین، بهترین راهکار «آمادگی همیشگی» است نه «واکنش لحظه‌ای». مردم هرمزگان باید خود را برای زلزله‌های احتمالی بزرگ‌تر (بالای ۶ ریشتر) آماده کنند. برخی توصیه‌های بلندمدت:

• مقاوم‌سازی ساختمان‌ها

  بنیاد مسکن انقلاب اسلامی باید با جدیت بیشتری به مقاوم‌سازی ساختمان‌های خشتی و گلی در روستاها (به ویژه روستاهای شمال قشم، درگهان، بندر لافت و مناطق کوهستانی) بپردازد. استفاده از آجر و سیمان و همچنین اتصالات مناسب (اسکلت بتنی یا فلزی) می‌تواند خسارت زلزله را به شدت کاهش دهد.

• آموزش عمومی

  مدارس، ادارات و مساجد باید مانورهای زلزله را به صورت منظم (دست کم سالی یک بار) برگزار کنند. آموزش پناهگیری صحیح («زیر میز، چمباتمه، گرفتن پایه میز») و تخلیه ایمن ساختمان، می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد.

• کیسه اضطراری

  هر خانواده (به ویژه در مناطق زلزله‌خیز) باید یک «کیسه اضطراری» شامل آب آشامیدنی (۲ لیتر به ازای هر نفر)، غذای کنسروی، چراغ قوه، رادیوی باتری خور، مدارک شناسایی، داروهای ضروری، پتو، و یک جفت کفش و لباس گرم (در مناطق کوهستانی) در مکانی قابل دسترس (نزدیک درب خروجی) نگهداری کند.

• آمادگی روانی

  والدین باید با کودکان خود (بدون ایجاد ترس و وحشت) درباره زلزله صحبت کنند و به آن‌ها بیاموزند که در زمان زلزله چه کار کنند. دعا و توسل به خداوند (با حفظ تلاش عملی) نیز آرامش روانی ایجاد می‌کند.

• نقشه گسل‌ها

  سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور باید نقشه گسل‌های فعال هرمزگان را به روز کرده و در اختیار شهرداری‌ها و بنیاد مسکن قرار دهد تا از ساخت و ساز بر روی گسل‌ها (که حریم ۵۰ تا ۱۰۰ متری دارد) جلوگیری شود.

با همکاری مردم و مسئولان، می‌توان خطرات ناشی از زمین لرزه را به حداقل رساند. زلزله خبر نمی‌کند، اما می‌توان برای آن آماده بود.