آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
دانشگاه تهران به عنوان بزرگترین و قدیمیترین دانشگاه ایران، نحوه برگزاری کلاسهای مقطع کارشناسی را در نیمسال جاری اعلام کرد. معاونت آموزشی دانشگاه تهران اعلام کرد که کلاسهای مقطع کارشناسی همچنان به صورت «برخط» (آنلاین) و از طریق سامانه یادگیری الکترونیکی دانشگاه ادامه خواهد یافت. این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که پیش از این وزارت علوم اعلام کرده بود که کلاسهای تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) باید به صورت حضوری برگزار شود. با این حال، دانشگاه تهران برای مقطع کارشناسی (که جمعیت بیشتری دارد) رویکرد محتاطانهتری را در پیش گرفته است.
در خصوص دروس عملی و کارگاهی مقطع کارشناسی نیز اعلام شده است که «تا حد امکان» به صورت برخط (مجازی) تداوم خواهد یافت. در صورت نیاز (ماهیت درس به گونهای که مجازی امکانپذیر نباشد)، این قبیل کلاسها با هماهنگی استاد درس مربوطه به صورت «فشرده» در ایام باقیمانده از نیمسال تحصیلی جاری به صورت حضوری برگزار خواهد شد. معاونت آموزشی دانشگاه تهران تأکید کرده است که تمامی پروتکلهای بهداشتی و امنیتی برای برگزاری کلاسهای حضوری (در صورت لزوم) رعایت خواهد شد. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این تصمیم، نحوه برگزاری کلاسهای مجازی و عملی و تکلیف دانشجویان کارشناسی را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
علت تداوم مجازی بودن کلاسهای کارشناسی
دانشگاه تهران برخلاف دانشگاههای دیگر (مانند دانشگاه پیام نور که امتحانات را مجازی کرد، اما کلاسها؟ - پیام نور کلاس حضوری نداشت!) و برخلاف مصوبه وزارت علوم (که برای تحصیلات تکمیلی حضوری اعلام کرده بود)، تصمیم گرفته است که کلاسهای کارشناسی را همچنان مجازی نگه دارد. دلایل این تصمیم:
-
جمعیت بالای دانشجویان کارشناسی
مقطع کارشناسی دانشگاه تهران حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار دانشجو دارد (در مقایسه با ۱۰ تا ۱۵ هزار دانشجوی تحصیلات تکمیلی). برگزاری کلاسهای حضوری برای این جمعیت، نیازمند فضای فیزیکی گسترده (کلاسها، آمفیتئاترها، آزمایشگاهها) و رعایت فاصلهگذاری اجتماعی است که عملاً غیرممکن است (به دلیل کمبود زیرساخت).
-
تعدد دانشجویان غیربومی
درصد بالایی از دانشجویان کارشناسی دانشگاه تهران غیربومی هستند (از شهرستانها). این دانشجویان برای حضور در کلاسهای حضوری باید به تهران سفر کنند و هزینه خوابگاه، خورد و خوراک، و رفت و آمد را تقبل کنند. در شرایط جنگ و تورم، این هزینهها بسیار سنگین است. دانشگاه تهران با مجازی نگه داشتن کلاسها، به این دانشجویان کمک میکند.
-
شرایط جنگ و ناامنی
تهران به عنوان پایتخت، یکی از اهداف اصلی حملات هوایی و موشکی دشمن در جنگ است. برگزاری کلاسهای حضوری با جمعیت بالا، خطر تلفات انسانی را در صورت وقوع حمله افزایش میدهد. دانشگاه تهران با استناد به «اصل احتیاط» و «حفظ سلامت دانشجویان»، تصمیم به مجازی ماندن گرفته است.
-
کمبود اساتید برای تدریس حضوری
برخی از اساتید دانشگاه تهران (به ویژه اساتید مسن یا اساتیدی که در مناطق جنگی ساکن هستند) تمایلی به تدریس حضوری ندارند. برگزاری مجازی کلاسها، به این اساتید امکان میدهد که از راه دور به وظیفه خود ادامه دهند.
نحوه برگزاری کلاسهای مجازی در دانشگاه تهران
دانشگاه تهران از سامانه «یادگیری الکترونیکی» (e-learning.ut.ac.ir) برای برگزاری کلاسهای مجازی استفاده میکند. این سامانه مبتنی بر نرمافزار «بیگ بلو باتن» (BigBlueButton) است که قابلیتهای زیر را دارد:
-
کلاس زنده (Live Class)
استاد و دانشجو میتوانند به صورت همزمان (زنده) در کلاس حضور یابند. استاد میتواند اسلاید نمایش دهد، فیلم پخش کند، از تخته سفید (whiteboard) استفاده کند، و از دانشجویان سوال بپرسد. دانشجویان نیز میتوانند با استفاده از میکروفن (صدا) یا چت (متن) سوال خود را مطرح کنند.
-
ضبط جلسات
تمام جلسات کلاس ضبط میشود و دانشجویانی که موفق به حضور در کلاس زنده نشدهاند (به دلیل قطعی اینترنت یا اختلاف ساعت) میتوانند بعداً از «بایگانی» (آرشیو) استفاده کرده و جلسه را مشاهده کنند.
-
بارگذاری محتوا
استاد میتواند جزوه، اسلاید، فیلم، لینکهای مفید، و تکالیف را در سامانه بارگذاری کند.
-
ارسال تکلیف
دانشجویان میتوانند تکالیف خود را (به صورت فایل PDF، عکس، ویدئو) در سامانه بارگذاری کنند و استاد پس از تصحیح، نمره را اعلام کند.
-
آزمون آنلاین
امکان برگزاری آزمونهای تستی و تشریحی با زمان محدود و نظارت (از طریق وبکم) وجود دارد (اگرچه دانشگاه تهران برای امتحانات پایان ترم احتمالاً از روشهای دیگری استفاده خواهد کرد).
دانشجویان برای استفاده از این سامانه باید یک لپتاپ یا کامپیوتر با اینترنت پرسرعت (حداقل ۲ مگابیت بر ثانیه) و یک مرورگر به روز (کروم، فایرفاکس) داشته باشند. استفاده از تلفن همراه نیز امکانپذیر است، اما تجربه کاربری (به دلیل صفحه کوچک) مطلوب نیست.
دروس عملی و کارگاهی؛ استثنا بر قاعده
مهمترین استثنا در این تصمیم، مربوط به «دروس عملی و کارگاهی» است. این دروس (مانند آزمایشگاه شیمی، فیزیک، زیست، الکترونیک، نرمافزار، نقشه کشی، کارگاه چوب و فلز، و...) به دلیل ماهیت عملی خود، به سختی به صورت مجازی قابل ارائه هستند. دانشگاه تهران سه راهکار برای این دروس ارائه کرده است:
-
راهکار اول (اولویت اول)
ارائه مجازی (تا حد امکان). اگر امکان برگزاری مجازی وجود داشته باشد (مثلاً آزمایشگاه مجازی (شبیهساز)، شبیهسازی با نرمافزار (مانند MATLAB، Proteus، AutoCAD)، تماشای فیلمهای آموزشی از نحوه انجام آزمایش، و سپس تحویل گزارش کار)، استاد باید از همین روش استفاده کند. این روش برای دروسی که نیاز به تجهیزات گرانقیمت یا مواد شیمیایی خطرناک ندارند، مناسب است.
-
راهکار دوم
برگزاری حضوری به صورت فشرده (در صورت نیاز). اگر مجازی مطلقاً غیرممکن باشد (مثلاً آزمایشگاه شیمی که نیاز به مواد شیمیایی و تجهیزات خاص دارد و شبیهسازی آن دقت کافی ندارد)، استاد میتواند درخواست برگزاری حضوری بدهد. این کلاسها به صورت «فشرده» (مثلاً یک درس ۳ واحدی که به صورت هفتگی ۳ ساعت برگزار میشد، به صورت ۲ روز کامل (هر روز ۸ ساعت) در پایان ترم برگزار شود). زمان و مکان برگزاری توسط استاد و با هماهنگی معاونت آموزشی تعیین میشود.
-
راهکار سوم: جایگزینی پروژه
برای برخی دروس (مانند کارگاه نرمافزار)، استاد میتواند به جای برگزاری کلاس عملی حضوری، یک «پروژه نهایی» (Final Project) تعریف کند. دانشجو باید در منزل، با استفاده از نرمافزارهای آزاد (Open Source) یا دمو، پروژه را انجام دهد و خروجی را تحویل دهد. این روش خلاقانه است و نیاز به حضور فیزیکی را کاهش میدهد. دانشجویان باید با استاد خود تماس بگیرند و از روش ارزشیابی هر درس عملی مطلع شوند. در صورت برگزاری حضوری (که کم اتفاق میافتد)، پروتکلهای بهداشتی و امنیتی به شدت رعایت خواهد شد.
واکنش دانشجویان کارشناسی
تصمیم دانشگاه تهران برای مجازی ماندن کلاسهای کارشناسی، با واکنشهای متفاوتی از سوی دانشجویان مواجه شده است:
-
واکنش مثبت (اکثریت دانشجویان)
اکثر دانشجویان (به ویژه دانشجویان غیربومی، شاغل، ساکن در شهرستانها، و دارای مشکلات مالی) از این تصمیم استقبال کردهاند. آنها معتقدند که مجازی بودن کلاسها باعث صرفهجویی در وقت و هزینه (حدود ۵ تا ۱۰ میلیون تومان در هر ترم) میشود و خطرات ناشی از تردد در شهر (تصادف، آلودگی هوا، بیماری) را کاهش میدهد. یک دانشجوی کارشناسی دانشگاه تهران در شبکههای اجتماعی نوشته است: «بالاخره دانشگاه به حرف دانشجویان گوش کرد. ما توان پرداخت هزینه خوابگاه و رفت و آمد را نداریم. خداحافظ استرس!»
-
واکنش منفی (اقلیت دانشجویان)
برخی دانشجویان (به ویژه دانشجویان رشتههای عملی (مانند مهندسی، پزشکی، علوم پایه) که نیاز به کار در آزمایشگاه دارند) از این تصمیم ناراضی هستند. آنها معتقدند که آموزش مجازی برای دروس عملی کافی نیست و کیفیت آموزشی را پایین میآورد. یک دانشجوی مهندسی برق نوشته است: «من برای یادگیری مدارهای الکترونیکی، نیاز به کار عملی با اسیلوسکوپ و مولتی متر دارم. شبیهسازی با نرمافزار، جای تجربه واقعی را نمیگیرد. اگر دانشگاه نتواند کلاسهای عملی را به صورت حضوری برگزار کند، من یک ترم را باختهام.»
-
نقد وارد بر دانشگاه
برخی کارشناسان آموزشی به دانشگاه تهران نقد وارد کردهاند که «چرا برای دروس عملی، تصمیم قطعی اتخاذ نمیکنید و آن را به «هماهنگی با استاد» واگذار کردهاید؟» این عدم قطعیت، باعث سردرگمی دانشجویان میشود. یک دانشجو نمیداند که باید در تهران بماند (برای احتمال برگزاری حضوری) یا به شهرستان خود برگردد. دانشگاه باید هرچه سریعتر فهرست دروسی را که احتمال برگزاری حضوری دارند، اعلام کند.
چشمانداز ترم آینده و توصیهها به دانشجویان
با توجه به شرایط نامشخص جنگ و عدم قطعیتهای سیاسی، پیشبینی وضعیت ترم آینده (پاییز ۱۴۰۵) دشوار است. با این حال، چند سناریو محتمل است:
-
سناریوی اول (خوشبینانه)
جنگ تا پایان تابستان تمام میشود و دانشگاه تهران میتواند از مهر ۱۴۰۵ کلاسها را (حداقل برای دروس عملی) به صورت حضوری برگزار کند. کلاسهای تئوری ممکن است همچنان ترکیبی (حضوری-مجازی) باشند.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
جنگ ادامه مییابد، اما به دلیل کاهش تنشها (آتشبس موقت)، دانشگاه تهران تصمیم میگیرد که کلاسهای عملی را به صورت حضوری (با رعایت پروتکلها) برگزار کند، اما کلاسهای تئوری را مجازی نگه دارد.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
جنگ تشدید میشود و دانشگاه تهران مجبور میشود تمام کلاسها (حتی دروس عملی) را به صورت مجازی (با تأکید بر شبیهسازی و پروژه) برگزار کند.
توصیه به دانشجویان کارشناسی دانشگاه تهران
۱. سامانه «گلستان» و «یادگیری الکترونیکی» را هر روز چک کنید. آخرین اخبار و اطلاعیههای آموزشی در این سامانهها منتشر میشود.
۲. با اساتید خود در ارتباط باشید. ایمیل استاد را داشته باشید و در صورت ابهام، از ایشان سوال کنید. برای دروس عملی، حتماً از روش ارزشیابی مطلع شوید.
۳. خود را برای هر دو حالت (حضوری و مجازی) آماده کنید. اگر استاد اعلام کرد که درس عملی حضوری برگزار میشود، تجهیزات لازم (روپوش آزمایشگاه، ماسک، دستکش، و...) را آماده کنید.
۴. از فرصت مجازی بودن کلاسها برای یادگیری بیشتر استفاده کنید. کلاسهای ضبط شده را مرور کنید. از کتابخانه آنلاین دانشگاه (با بیش از ۲۰۰۰۰۰ منبع دیجیتال) استفاده کنید. در گروههای مجازی (تلگرام، واتساپ) با همکلاسیهای خود تبادل نظر کنید.
۵. مراقب سلامت روان خود باشید. انزوای اجتماعی (به دلیل عدم حضور در دانشگاه) میتواند باعث افسردگی و اضطراب شود. با دوستان خود (حتی مجازی) در ارتباط باشید. ورزش کنید، مدیتیشن کنید، و اگر احساس نیاز کردید، از مرکز مشاوره دانشگاه تهران (تلفن ۰۲۱-۶۶۴۸۳۰۰۰) کمک بگیرید. این دوران سخت، اما گذراست. با صبر و پشتکار، از آن عبور خواهیم کرد.