آسیانیوز ایران / یزد ؛
روز عرفه، روزی است که در آن زمزمههای عاشقانه حضرت اباعبدالله حسین (ع) در صحرای عرفات، عرش را به لرزه در میآورد؛ دعایی که سراسر معرفت است و درسِ خداشناسی. اما عرفه تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه تلنگری است برای آنکه بدانیم «خدا» در کنار انسانهای دردمند حضور دارد.
همزمانی این روز با «نسیم مهر» (روز حمایت از خانواده زندانیان)، پیامی عمیق دارد: دستگیری از بندگانِ در بند، زیباترین تجلی عبادت است.
خانواده زندانی، بیگناهانی هستند که در آتشِ خطای نکرده میسوزند. آنان نه تنها از سایه سرپرست محروماند، بلکه بار سنگین نگاههای قضاوتگر جامعه را نیز بر دوش میکشند.
در فرهنگ اسلامی، خیرخواهی فراتر از یک عمل اخلاقی، یک ضرورت ایمانی است. وقتی ما در اوج مناجات، از خداوند طلب بخشش داریم، آیا میتوانیم نسبت به سرنوشت همنوعانِ خود که در گرداب مشکلات معیشتی گرفتارند، بیتفاوت باشیم؟
در این میان، نقش ستاد دیه استان در مسیر رهایی زندانیان جرایم غیرعمد، فراتر از یک نهاد اداری است. ستاد دیه، مرهمی بر زخمهای کهنه و نمادِ عینیِ نوعدوستی ایرانیان است.
عملکرد درخشان این ستاد در سالهای اخیر، نشان داد که با تقویت مشارکتهای مردمی و خیرین نیکاندیش، میتوان دیوارهای بلند زندان را برای کسانی که از سرِ جبر و ناتوانی در بند شدهاند، فرو ریخت.
آزادی یک زندانی، تنها بازگشت یک فرد به خانه نیست، بلکه احیای یک خانواده و سلامتِ دوباره یک پیکره اجتماعی است.
پیوند عرفان و مسئولیت اجتماعی:
عرفه، مکتبِ انسانسازی است که فرد را از خودمحوری به خدامحوری سوق میدهد. در این مسیر، آگاهیِ عرفانی مستلزم توجه به خلق است. کسی که در اوج مناجاتِ عرفه، لذتِ قرب الهی را میچشد، ناگزیر باید دردمندیِ همنوع را نیز درک کند.
نیایشهای حسینی، درسِ ایثار است. حسینبنعلی (ع) در عرفه، درس عبودیت را در بستر خدمت به بشریت معنا کرد. بنابراین، نسیم مهر فرصتی است تا عبادتهای خود را به میدان عمل بیاوریم. بیتفاوتی نسبت به خانواده زندانی، با روح دعای عرفه در تضاد است.
ارتباطِ میان این دو مناسبت، در «عدالتِ مهربانانه» نهفته است. یعنی همانگونه که خدا با ما رحیم است، ما نیز باید با دردمندانِ جامعه رحیم باشیم. این پیوند، حلقه مفقودهای است که جامعه امروز ما برای کاهش آسیبهای اجتماعی به آن نیازمند است.
تابآوری خانوادههای زندانیان:
خانواده زندانی با بحرانِ هویت و اقتصاد روبروست. این افراد بدون آنکه مرتکب جرمی شوند، دچار محرومیتهای اجتماعی میشوند. تابآوری در برابر این طوفان، نیازمند حمایتهای روانی و معیشتی مداوم است تا از فروپاشی کانون خانواده جلوگیری شود.
حمایت اجتماعی از این عزیزان، در واقع یک سرمایهگذاری برای آینده است. اگر جامعه به خانواده زندانی بیتوجه باشد، این بیتوجهی میتواند زمینهساز بروز آسیبهای بیشتر شود. بنابراین، توجه به آنان نوعی پیشگیری از جرم در نسل آینده محسوب میشود.
ضرورت دارد که این خانوادهها در اولویت طرحهای حمایتی قرار بگیرند. نگاهِ جامعه به خانواده زندانی باید از «انگزنی» به «همدلی» تغییر کند. این تغییر نگاه، گام اول در مسیر توانمندسازی آنان و بازگشت عزتنفس به این افراد است.
ستاد دیه و تحقق عدالت ترمیمی:
ستاد دیه به عنوان یک نهاد پیشرو، نقشی حیاتی در تحقق عدالت ترمیمی دارد. هدف عدالت ترمیمی، نه تنها مجازات مجرم، بلکه ترمیم آسیبهای ناشی از جرم است. وقتی فردی به دلیل دیون مالی آزاد میشود، این دستگاه قضایی و خیریه است که برای سلامتِ دوباره جامعه تلاش میکنند.
عملکرد ستاد دیه استان، الگویی موفق از همافزایی مردم و حاکمیت است. شفافیت در عملکرد و جلب اعتماد عمومی، توانسته است حجم گستردهای از کمکهای مردمی را برای آزادسازی زندانیان جرایم غیرعمد بسیج کند. این مدل مشارکت، بینظیر است.
آزادی زندانیان جرایم غیرعمد، بار مالی و روانی را از دوش جامعه برمیدارد. این اقدام ستاد دیه، در واقع بازگشتِ سرمایههای انسانی است. هر فردی که آزاد میشود، پتانسیلی است که میتواند دوباره به چرخه تولید و خدمت به خانواده بازگردد.
جایگاه احسان در فرهنگ ایرانیاسلامی:
نوعدوستی در رگ و ریشه مردم ایران جریان دارد. سنتهای حسنه مانند گلریزان، میراثی گرانبهاست که باید در بستر مدرن احیا شود. کمک به خانواده زندانیان، تنها پرداخت وجه نقد نیست؛ بلکه حضورِ اجتماعی و معنوی در کنار آنان است.
آموزههای دینی ما مملو از توصیههای اخلاقی درباره دستگیری از گرفتاران است. در روز عرفه، که روز استجابت دعاست، یاد کردن از کسانی که از نعمتِ آزادی محروماند، بهترین راه برای تقرب به خداوند است. احسان، جادهای دوطرفه است که هم به بخشنده آرامش میدهد و هم به گیرنده امید.
این فرهنگ باید در مدارس و دانشگاهها ترویج شود. جوانان باید بیاموزند که در کنارِ موفقیتهای فردی، نسبت به دردهای جامعه نیز حساس باشند. ستاد دیه استان با برگزاری پویشهای خیرخواهانه، بستری عالی برای تمرین این نوعدوستی فراهم کرده است.
تحلیل روانیِ کمک به همنوع:
کمک کردن به دیگران، ترشح هورمونهای شادیبخش را در انسان افزایش میدهد. خیرخواهی، نوعی شفای روانی برای فرد خیر است. در روز عرفه، زمانی که ما برای رفع حوائج دیگران دعا میکنیم، در حقیقت روح خود را از وابستگیهای دنیوی رها میسازیم.
آرامشی که از دیدن لبخند یک خانواده زندانی پس از آزادی سرپرستشان حاصل میشود، با هیچ لذتی قابل مقایسه نیست. این لذتِ معنوی، بخشی از حقیقتِ عرفان است. ستاد دیه با فراهم کردنِ این فرصت، به مردم کمک میکند تا به این سطح از رضایت درونی برسند.
تحلیلهای روانشناختی نشان میدهد افرادی که در فعالیتهای خیرخواهانه مشارکت دارند، از سلامت روانِ بالاتری برخوردارند. بنابراین، حمایت از خانواده زندانیان، راهی برای ارتقای سلامت عمومی جامعه است. این یک بازیِ برد-برد برای جامعه و فرد است.
نقش رسانه در آگاهیبخشی اجتماعی:
رسانهها پل ارتباطی میان خیرین و خانوادههای نیازمند هستند. روایتِ درست از زندگی زندانیانِ جرایم غیرعمد، میتواند از سوءبرداشتها جلوگیری کند. رسانه باید بتواند بین «مجرمِ حرفهای» و «زندانیِ بدهکارِ غیرعمد» تفکیک قائل شود.
در روز نسیم مهر، رسانهها مسئولیت دارند که ستاد دیه را به عنوان بازوی اجراییِ خیرخواهی معرفی کنند. گزارشهای میدانی از آزادسازیها، اثرگذاری عمیقی بر افکار عمومی دارد و اعتماد جامعه را برای کمکهای بعدی جلب میکند.
استفاده از ظرفیت فضای مجازی برای پویشهای آزادی زندانیان، یک ضرورت است. با تولید محتوای جذاب و عاطفی، میتوان موجی از همدلی را ایجاد کرد که مرزهای جغرافیایی را بشکند و به آزادی زندانیان بیشتری منجر شود.
چالشهای پیشروی حمایت از خانوادهها:
مشکلات معیشتی و تورم، بزرگترین تهدید برای خانوادههای زندانیان است. هنگامی که نانآور خانواده در بند است، این خانوادهها اولین قربانیان بحرانهای اقتصادی هستند. سیستمهای حمایتی باید به گونهای طراحی شوند که از این عزیزان در برابر فقر مطلق حفاظت کنند.
یکی دیگر از چالشها، آسیبهای اجتماعیِ ناشی از نبودِ پدر یا سرپرست در خانواده است. فرزندان این زندانیان، در معرض خطرِ بزهکاری قرار دارند. آموزش و حمایت تحصیلی از این فرزندان، باید بخشی از برنامههای حمایتی در روز نسیم مهر باشد.
ارتباطِ ضعیف بین سازمانهای حمایتی نیز مانعی در مسیر خدمترسانی است. برای بهبود وضعیت، نیاز به یک بانک اطلاعاتی دقیق و همکاری بیندستگاهی است. ستاد دیه با مدیریتِ متمرکز، توانسته است تا حد زیادی این چالشها را مرتفع کند.
افقهای روشن و چشمانداز آینده:
آیندهای را تصور کنید که در آن هیچ زندانیِ جرایم غیرعمدی به دلیلِ بدهی در بند نباشد. این هدف، آرمانی است که با تداومِ فعالیتهای خیرخواهانه ستاد دیه و حمایتهای دولت قابل دسترسی است. هر گام کوچک ما، قدمی برای رسیدن به این افق است.
ترویج فرهنگِ صلح و سازش در جامعه، میتواند از ورودِ پروندههای جدید به زندانها جلوگیری کند. میانجیگری و صلحِ قبل از شکایت، بهترین راهکار برای کاهش جمعیت کیفری است. این همان مسیرِ درستی است که باید بیش از پیش تقویت شود.
روز نسیم مهر و عرفه، یادآور آن است که قدرتِ عشق و بخشش، بیش از هر قوه قهریهای کارآمد است. با این دیدگاه، میتوان جامعهای ساخت که در آن، عدالت با عطوفت همراه باشد و هیچ فردی به خاطر فقر، از زندگی محروم نماند.
جمع بندی
همزمانی روز نسیم مهر با عرفه، ما را به یک حقیقت روشن رهنمون میکند؛ اینکه نیایش راستین، تنها در زمزمههای لب و اشک چشم خلاصه نمیشود، بلکه در دستهای گرهگشایی معنا پیدا میکند که به سوی خانوادههای در تنگنا دراز میشود. دعای عرفه، مکتب معرفت و محبت است و روز نسیم مهر، میدان عمل برای ترجمه همین معرفت به رفتار اجتماعی؛ این دو مناسبت، دو روی یک سکهاند: سکهای که بر روی یک طرف آن «خداجویی» و بر روی طرف دیگر آن «انساندوستی» حک شده است.
در این میان، تلاشهای ستاد دیه استان، نمونهای عینی از پیوند عبادت و اقدام مسئولانه است؛ جایی که اشک توبه و دعا، در قامت کمکهای مردمی و گلریزانهای عاشقانه، به آزادی زندانیان جرایم غیرعمد و احیای خانوادههای آسیبدیده تبدیل میشود. هر زندانی که با همت خیرین و همراهی ستاد دیه آزاد میشود، یک «داستان رهایی» است؛ داستانی که قفلهای زندان را باز میکند و درِ تازهای به روی امید، عزت و زندگی آبرومندانه میگشاید.
اکنون نوبت ماست؛ هرکدام از ما میتوانیم به اندازه توان خود، بخشی از این زنجیره نور و مهربانی باشیم. شاید سهم ما تنها مبلغی اندک، یک اطلاعرسانی ساده، یا حتی تغییر نگاهمان به خانوادههای زندانیان باشد، اما مجموع همین گامهای کوچک است که به یک حرکت بزرگ اجتماعی تبدیل میشود. چه زیباست که در غروب عرفه، هنگامی که دلها به آسمان گره خورده است، نام ما نیز در صف کسانی نوشته شود که اشک چشم نیازمندی را پاک کردهاند؛ اینگونه، نسیم مهر نه فقط یک روز در تقویم، بلکه سبکی از زندگی در تمام سال خواهد بود.