آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
اگر شما هم جزو آن دسته از خانوادههایی هستید که هر روز صبح با یک لیوان شیر و یک تکه پنیر روز خود را آغاز میکنید، این خبر شما را شوکه خواهد کرد. دبیر انجمن صنایع لبنی از افزایش قیمت ۴ قلم لبنیات پرمصرف خبر داد؛ افزایشی که سفره مردم را تحت تأثیر قرار خواهد داد. بر اساس اعلام این انجمن، «شیر نایلونی» یک لیتری به قیمت ۸۴ هزار تومان رسیده است. «شیر بطری» نیز با افزایش قیمت همراه بوده و هر بطری ۹۸ هزار تومان قیمت خورده است.
«پنیر UF - با وزن 400 گرم» به ۲۰۳ هزار تومان افزایش یافته است. «ماست دبهای ۲ کیلویی» نیز با قیمت ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان به فروش میرسد. گفتنی است هفته گذشته نیز قیمت «شیر خام» با افزایش ۲۹ درصدی به کیلویی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسید که عامل اصلی این افزایش قیمتها محسوب میشود. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این افزایش قیمت، علل آن و تأثیر آن بر سبد مصرفی خانوارها را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات افزایش قیمت و مقایسه با سال قبل
بر اساس اعلام دبیر انجمن صنایع لبنی، افزایش قیمت لبنیات به صورت پلکانی (نه یکباره) اعمال شده است. جدول زیر افزایش قیمت هر قلم را نسبت به سال قبل (۱۴۰۴) نشان میدهد:
این ارقام نشان میدهد که قیمت شیر نایلونی (که پرمصرفترین نوع شیر در بین خانوادههای کمدرآمد است) تقریباً دو برابر شده است (۸۷ درصد افزایش). شیر بطری نیز ۷۸ درصد افزایش یافته است. پنیر و ماست نیز حدود ۷۰ درصد گران شدهاند.
نکته جالب: افزایش قیمت شیر خام (ماده اولیه) فقط ۲۹ درصد بوده است، در حالی که محصول نهایی (شیر نایلونی) ۸۷ درصد افزایش یافته است. این نشان میدهد که «هزینههای جانبی» (بستهبندی، حمل و نقل، تبلیغات، سود توزیعکنندگان، و...) سهم بیشتری در افزایش قیمت نهایی داشتهاند. به عبارت دیگر، دامداران کمترین سود را بردهاند و واسطهها (توزیعکنندگان و فروشندگان) بیشترین سود را.
علل اصلی افزایش قیمت لبنیات
سه عامل اصلی در این افزایش قیمت نقش داشتهاند:
۱. گرانی شیر خام (افزایش ۲۹ درصدی)
شیر خام (مواد اولیه اصلی) به دلیل خشکسالیهای اخیر و کاهش تولید علوفه (جو، یونجه، ذرت) گران شده است. بسیاری از دامداران به دلیل نبود آب و خوراک، تعداد گاوهای خود را کاهش دادهاند یا از این صنعت خارج شدهاند. کاهش عرضه، قیمت را افزایش میدهد. همچنین هزینه خوراک دام (که عمدتاً وارداتی است) به دلیل تحریمها و نوسانات ارزی افزایش یافته است.
۲. افزایش نرخ ارز و هزینه واردات
صنایع لبنی ایران به شدت به واردات وابسته است: مواد اولیه (شیرخشک صنعتی، آنزیمها، بستهبندیهای خاص، افزودنیهای مجاز)، ماشینآلات (خطوط تولید پاستوریزاسیون، دستگاههای بستهبندی) و حتی برخی محصولات (کره، پنیرهای خاص). افزایش نرخ ارز (دلار از ۱۲۰ هزار تومان به ۱۷۸ هزار تومان در بازار آزاد) هزینه تمام شده این واردات را به شدت افزایش داده است.
۳. افزایش هزینههای حمل و نقل و انرژی
قیمت بنزین و گازوئیل در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته بود (با اجرای طرح نرخ سوم بنزین در برخی استانها). همچنین نرخ برق صنعتی و دستمزد کارگران نیز افزایش یافته است. این هزینهها به عنوان «هزینه سربار» در قیمت نهایی لبنیات لحاظ میشوند.
تأثیر بر سبد مصرفی خانوار و اقشار کمدرآمد
گروه تغذیه و مواد غذایی (خوراک، نوشیدنی، لبنیات، گوشت، و...) حدود ۳۰ درصد از سبد هزینهای یک خانوار شهری را تشکیل میدهد. با این افزایش قیمت، سهم لبنیات در این سبد از حدود ۸ درصد به ۱۲ درصد افزایش مییابد. به عبارت دیگر، یک خانواده ۴ نفره (با مصرف روزانه ۲ لیتر شیر، ۴۰۰ گرم پنیر در هفته، و ۲ کیلو ماست در هفته) باید ماهانه حدود ۳.۵ میلیون تومان فقط برای این سه قلم هزینه کند (در حالی که سال قبل حدود ۲ میلیون تومان بود). بر اساس آمار مرکز آمار ایران، حدود ۳۰ درصد خانوارهای ایرانی (دهکهای ۱ تا ۳) توانایی خرید «سبک زندگی سالم» (مصرف کافی لبنیات، گوشت، میوه، و سبزیجات) را ندارند. این افزایش قیمت، این خانوادهها را مجبور میکند که مصرف لبنیات را کاهش دهند (مثلاً به جای ۲ لیتر شیر در روز، ۱ لیتر یا کمتر مصرف کنند). کاهش مصرف لبنیات در کودکان میتواند منجر به «پوکی استخوان»، «کوتاهی قد»، و «مشکلات دندانی» در آینده شود.
سازمان بهداشت جهانی (WHO) مصرف روزانه ۲ تا ۳ واحد لبنیات (هر واحد معادل یک لیوان شیر، یک کاسه ماست، یا ۳۰-۴۰ گرم پنیر) را برای افراد بالغ توصیه میکند. با افزایش قیمت فعلی، دستیابی به این مقدار برای بسیاری از خانوادهها غیرممکن میشود. فعالان حقوق مصرفکننده خواستار «یارانه شیر برای کودکان و مادران باردار» شدهاند (مشابه طرح «شیر مدارس» که سالهاست تعطیل شده است).
واکنش سازمان حمایت و احتمال ابلاغ رسمی
گفته میشود که انجمن صنایع لبنی و «سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان» برای افزایش قیمتها بهصورت «لفظی» توافق کردهاند، اما هنوز «ابلاغ رسمی» صورت نگرفته است. این وضعیت مبهم باعث سردرگمی فروشندگان و مصرفکنندگان شده است. برخی فروشگاهها قیمتهای جدید را اعمال کردهاند، برخی دیگر همچنان قیمتهای قدیم را نگه داشتهاند (تا ابلاغ رسمی).
عوامل مؤثر بر تأخیر در ابلاغ رسمی
-
مخالفت برخی نمایندگان مجلس
برخی نمایندگان (به ویژه از کمیسیون کشاورزی و کمیسیون اجتماعی) با افزایش قیمت لبنیات مخالف هستند و آن را «فشار بر دهکهای پایین» میدانند. آنها خواستار «افزایش یارانه شیر و پنیر برای اقشار کمدرآمد» شدهاند.
-
نگرانی از تورم زنجیرهای
افزایش قیمت لبنیات میتواند منجر به افزایش قیمت سایر محصولات مرتبط (مانند کیک، کلوچه، بستنی، شیرینی، دوغ، و...) شود. همچنین فشار تقاضا به سمت پروتئینهای جایگزین (تخممرغ، گوشت مرغ) میرود و قیمت آنها را نیز افزایش میدهد.
-
بازرسیهای سازمان حمایت
سازمان حمایت در حال بررسی این است که آیا افزایش قیمت شیر خام (۲۹ درصد) واقعاً توجیهکننده افزایش ۸۷ درصدی شیر نایلونی است یا خیر. اگر ثابت شود که صنایع لبنی «سود اضافی» (استفاده از بهانه گرانی شیر خام برای افزایش بیش از حد قیمت) کسب کردهاند، سازمان حمایت با ابلاغ مخالفت خواهد کرد.
پیشبینی میشود که ظرف چند روز آینده، سازمان حمایت نرخهای جدید را به صورت رسمی ابلاغ کند و فروشندگان موظف به رعایت آن شوند.
راهکارهای مقابله با گرانی برای مصرفکنندگان
در شرایط فعلی، مصرفکنندگان (به ویژه خانوادههای کمدرآمد) میتوانند از راهکارهای زیر استفاده کنند:
۱. خرید مستقیم از دامداریها (در مناطق روستایی)
اگر به دامداری دسترسی دارید، شیر خام بخرید (کیلویی حدود ۶۰,۰۰۰ تومان) و خودتان آن را بجوشانید. ماست و پنیر را هم خودتان در خانه تهیه کنید. این کار میتواند تا ۴۰ درصد در هزینهها صرفهجویی کند. (فقط از شیر خام با تاریخ مصرف روز و از دامداریهای دارای مجوز بهداشت بخرید.)
۲. کاهش دورریز و استفاده از باقیمانده غذا
ماستی که به سر رسیدن (تاریخ انقضا نزدیک) تهیه کنید و از آن برای تهیه دوغ، سس، یا مزه ماهی استفاده کنید. شیر اضافی را به عنوان شیر قهوه یا شیر کاکائو مصرف کنید (نه دور بریزید).
۳. مقایسه قیمت در فروشگاههای زنجیرهای و محلی
فروشگاههای زنجیرهای (رفاه، افق کوروش، هایپراستار، و...) معمولاً قیمتهای پایینتری دارند (به دلیل خرید عمده). همچنین فروشگاههای کوپنی (تعاونیهای مصرف کارکنان دولت و کارخانجات) نیز ممکن است تخفیف داشته باشند.
۴. خرید برندهای اقتصادی (نه برندهای لوکس)
پنیرهای بستهبندی شده (با برندهای کمتر مطرح) معمولاً ۲۰ تا ۳۰ درصد ارزانتر از پنیرهای معروف (کاله، میهن، رامک، و...) هستند. کیفیت آن ها تفاوت چندانی ندارد (چون از همان شیر خام تهیه میشوند).
۵. مصرف لبنیات سنتی (فله ای) با احتیاط
لبنیات سنتی (ماست و پنیرهایی که در سوپرمارکتها به صورت فلهای فروخته میشوند) معمولاً ارزانتر از بستهبندی هستند، اما خطر آلودگی میکروبی (به دلیل عدم رعایت زنجیره سرد) بالاست. فقط از فروشندگان معتبر خرید کنید.
در مجموع، افزایش قیمت لبنیات یک «واقعیت تلخ» است که باز هم متاسفانه این خانوادههای ایرانی هستند که باید خود را با آن وفق دهند. دولت باید هرچه سریعتر «یارانه شیر» را برای کودکان، مادران باردار، و بیماران خاص بازگرداند تا از عواقب سوءتغذیه جلوگیری شود.