آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
صنعت لبنیات کشور در آستانه یک شوک قیمتی بیسابقه قرار گرفته است. افزایش قیمت شیر خام، زنجیرهای از گرانی را به راه انداخته که میتواند سفره بسیاری از خانوادهها را تحت تأثیر شدید قرار دهد. بر اساس هشدار دبیر اتحادیه لبنیات خراسان، افزایش قیمت شیر خام به ۴۶ هزار و ۵۰۰ تومان، تأثیر مستقیم و فوری بر قیمت تمام شده محصولات لبنی خواهد داشت. این افزایش به اندازهای است که قیمت شیر نایلونی را ۴۵ درصد، شیر بطری را ۵۳ درصد و قیمت ماست را حدود ۴۰ درصد بالا خواهد برد. این اعداد، نشان از یک جهش ناگهانی و بیسابقه در بازار لبنیات دارد. اما بحران تنها در افزایش قیمتها خلاصه نمیشود. به گفته فعالان این صنف، بازار داخلی کشش خرید چنین قیمتهایی را ندارد و همین حالا نیز محصولات با قیمت فعلی به خوبی به فروش نمیرسند.
شیر نایلونی با وجود قیمت فعلی، در حال برگشت خوردن از مغازههاست. این نشان میدهد که حتی قبل از اجرای افزایش قیمت جدید، مردم از خرید لبنیات ضروری خودداری میکنند. در چنین شرایطی، افزایش بیشتر قیمتها ممکن است منجر به رکود شدید در بازار لبنیات، کاهش مصرف سرانه شیر و در نهایت آسیب به سلامت جامعه شود. این وضعیت برای تولیدکنندگان نیز بحرانی است. آنها بین دو آتش افزایش هزینههای تولید و کاهش تقاضای مردم گیر کردهاند. صنعتی که نقش حیاتی در تأمین سلامت جامعه دارد، اکنون در معرض تهدید جدی قرار گرفته است. دبیر اتحادیه لبنیات خراسان به صراحت هشدار داده که اگر چارهاندیشی فوری صورت نگیرد، «همه چیز به هم ریخته میشود». این زنگ خطری است برای مسئولان تا قبل از فروپاشی بخشی از زنجیره تأمین مواد غذایی اساسی، مداخله کنند.
تحلیل دلایل افزایش قیمت شیر خام و اثرات زنجیرهای آن
افزایش قیمت شیر خام به ۴۶,۵۰۰ تومان، احتمالاً ریشه در افزایش هزینههای تولید دامداران دارد. هزینه خوراک دام (علوفه، کنجاله و...)، نهادههای دامی، انرژی و حملونقل، عوامل اصلی این افزایش هستند. از آنجایی که شیر ماده اولیه اصلی برای طیف وسیعی از محصولات لبنی است، این افزایش مستقیماً به تمام حلقههای بعدی زنجیره، از کارخانه تا خردهفروشی منتقل میشود. صنعت لبنیات به دلیل وابستگی زیاد به این نهاده، انعطاف کمی در جذب شوک قیمتی دارد.
تأثیر افزایش قیمت بر سبد خانوار و امنیت غذایی
لبنیات جزء ضروری سبد غذایی خانوارهای ایرانی و منبع مهم پروتئین، کلسیم و ویتامین است. افزایش ۴۰ تا ۵۳ درصدی قیمت محصولاتی مانند شیر و ماست، فشار شدیدی بر بودجه خانوادههای متوسط و کمدرآمد وارد میکند. این امر میتواند منجر به «فقر پنهان غذایی» شود، یعنی کاهش مصرف مواد مغذی ضروری به دلیل محدودیت مالی. کاهش مصرف سرانه شیر که همواره در ایران پایینتر از استاندارد جهانی است، میتواند پیامدهای بهداشتی بلندمدتی مانند پوکی استخوان و مشکلات رشد در کودکان را در پی داشته باشد.
بحران تقاضا و چرخه معیوب صنعت لبنیات
هشدار دبیر اتحادیه مبنی بر «برگشت خوردن شیر» نشان از شکاف عمیق بین قیمت عرضه و قدرت خرید مردم دارد. این وضعیت یک چرخه معیوب ایجاد میکند: افزایش قیمت → کاهش فروش → انباشت موجودی و فاسد شدن محصولات → ضرر تولیدکننده و خردهفروش → فشار بیشتر برای جبران ضرر از طریق قیمتگذاری یا کاهش کیفیت. در نهایت، این چرخه میتواند به ورشکستگی واحدهای کوچک و متوسط لبنی و تمرکز بازار در دستان معدودی بازیگر بزرگ منجر شود.
مقایسه با سایر کالاها و اثر تورمی سرریز
افزایش قیمت لبنیات، تنها محدود به این صنف نخواهد ماند. بسیاری از صنایع غذایی دیگر مانند شیرینیپزی، بستنیسازی و رستورانها نیز از لبنیات استفاده میکنند. بنابراین، این گرانی به صورت هزینههای بالاتر تولید به کسبوکارهای مرتبط نیز منتقل شده و در نهایت به صورت تورم عمومی در بخش خوراکیها ظاهر میشود. این پدیده «تورمی سرریز» ایجاد میکند که کنترل آن برای دولت دشوار خواهد بود.
راهحلهای پیشرو و نقش حمایتی دولت
برای جلوگیری از «به هم ریختگی» که دبیر اتحادیه هشدار داده، چند راهحل میتواند مطرح باشد: اول، هدفمندی یارانه شیر خام برای دامداران یا کارخانهها تا قیمت نهایی کنترل شود. دوم، ایجاد سیستم کوپن یا سبد حمایتی شیر برای خانوارهای نیازمند تا مصرف این کالای اساسی حفظ شود. سوم، نظارت بر قیمت نهادههای دامی برای کنترل هزینههای تولید در مبدأ. چهارم، حمایت از اصلاح نژاد دام و افزایش بهرهوری برای کاهش هزینههای تولید در بلندمدت. بدون مداخله هوشمندانه و فوری، این بحران میتواند هم به تولیدکننده و هم به مصرفکننده آسیب جدی وارد کند.