آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
بعد از چند سال وقفه، بازگشت «تغییر ساعت رسمی کشور» دوباره بر سر زبانها افتاده است و دولت بهصورت جدی در حال پیگیری آن است. به ادعای خبرگزاری فارس، اخبار رسیده حاکی از آن است که دولت قصد دارد با بازگرداندن تغییر ساعت رسمی، مصرف برق را مدیریت کند. اگرچه در حال حاضر دولت ساعت کاری ادارات را جلو کشیده است (۷ تا ۱۳)، اما وزارت نیرو میگوید این اقدام بهتنهایی کافی نیست. به گفته وزارت نیرو، در صورت بازگشت تغییر ساعت رسمی، «صرفهجویی برق میتواند به حدود ۲۰۰۰ مگاوات برسد» که معادل دو نیروگاه بزرگ اتمی است.
این در حالیست که مجلس شورای اسلامی در سال ۱۴۰۱ قانون تغییر ساعت رسمی را لغو کرده بود. قانون تغییر ساعت رسمی (جلو کشیدن ساعت در اول فروردین و عقب کشیدن در اول مهر) از سال ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۱ اجرا میشد، اما مجلس در اردیبهشت ۱۴۰۱ آن را لغو کرد. حالا پس از ۴ سال، دولت به دلیل بحران شدید انرژی (کمبود برق و گاز در زمستان و کمبود برق در تابستان) به دنبال احیای این قانون است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این طرح، دلایل موافقت و مخالفت و تأثیر آن بر زندگی روزمره مردم را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
قانون تغییر ساعت رسمی؛ تاریخچه و نحوه اجرا
قانون تغییر ساعت رسمی (Daylight Saving Time) در ایران برای اولین بار در سال ۱۳۷۰ (در دوره ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی) تصویب و اجرا شد. نحوه اجرا:
-
اول فروردین (ساعت ۲۴)
ساعت رسمی کشور به میزان «یک ساعت جلو» کشیده میشود (مثلاً از ساعت ۲۴ به ۱ بامداد). مردم باید ساعتهای خود را یک ساعت به جلو تنظیم کنند. نتیجه: روزها یک ساعت طولانیتر و شبها یک ساعت کوتاهتر میشوند. این کار باعث میشود که مردم یک ساعت زودتر از خواب بیدار شوند و یک ساعت دیرتر به رختخواب بروند. در نتیجه، مصرف برق در ساعات اوج (هنگام شب که چراغها روشن است) کاهش مییابد.
-
اول مهر (ساعت ۲۴)
ساعت رسمی کشور به حالت اول برمیگردد (یک ساعت عقب کشیده میشود). مردم باید ساعتهای خود را یک ساعت به عقب تنظیم کنند (مثلاً از ساعت ۲۴ به ۲۳ شب). هدف: بازگشت به وضعیت عادی (ساعت خورشیدی) برای فصل پاییز و زمستان.
این قانون در اروپا، آمریکا، کانادا، و بسیاری از کشورهای دیگر نیز اجرا میشود (با نام «ساعت تابستانی» یا (Summer Time)). در برخی کشورها (مانند روسیه، چین، ژاپن، و چند کشور دیگر) اجرا نمیشود.
دلایل لغو قانون در سال ۱۴۰۱ توسط مجلس
برخی نمایندگان معتقد بودند که «صرفهجویی برق» ناشی از تغییر ساعت، ناچیز است (حدود ۰.۵ تا ۱ درصد از کل مصرف کشور) و توجیهپذیر نیست. تغییر ساعت باعث «سردرگمی و اختلال در برنامهریزیها» میشد. مثلاً تاریخ جلسات، پرواز هواپیماها، و برنامههای تلویزیونی به هم میریخت. برخی گروههای مذهبی (مانند برخی مراجع تقلید) معتقد بودند که تغییر ساعت «برخلاف سنت» است و «اذان صبح و مغرب» را دچار اختلال میکند. با این حال، وزارت نیرو (در آن زمان) مخالف لغو این قانون بود و هشدار داده بود که قطعی برق در تابستان افزایش مییابد. پیشبینی آنها درست از آب درآمد و تابستان ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ شاهد خاموشیهای گسترده در بسیاری از استانها بودیم.
چرا دولت بازگشت تغییر ساعت را میخواهد؟ بحران انرژی!
ایران در سالهای اخیر با «ناترازی شدید انرژی» مواجه است. به زبان ساده، «تولید برق» از «مصرف برق» کمتر است. عوامل:
-
گرمایش زمین و افزایش دما
دمای هوا در تابستان به طور میانگین ۲ تا ۳ درجه افزایش یافته است. مردم بیشتر از کولر استفاده میکنند.
-
افزایش مصرف برق در صنایع و پتروشیمیها
به دلیل تحریمها، صنایع مجبور به استفاده از برق (به جای گاز طبیعی) شدهاند.
-
کاهش تولید برق در نیروگاههای برق آبی
به دلیل خشکسالی، سدها آب کافی ندارند.
-
تخریب نیروگاهها در جنگ
چندین نیروگاه (مانند نیروگاه رامین اهواز، نیروگاه شهید سلیمانی بندرعباس، و...) در حملات هوایی آسیب دیدهاند.
در نتیجه، وزارت نیرو مجبور شده است «خاموشیهای برنامهریزی شده» را در تابستان ۱۴۰۵ (تیر و مرداد) اعمال کند. برای کاهش خاموشیها، دو راهکار وجود دارد:
۱. کاهش مصرف برق در بخش خانگی و تجاری
با تغییر ساعت رسمی (جلو کشیدن ساعت)، مردم یک ساعت زودتر از خواب بیدار میشوند و یک ساعت دیرتر به رختخواب میروند. در نتیجه، «ساعات اوج مصرف» (۲۰ تا ۲۳ شب) کاهش مییابد و صرفهجویی حدود ۲۰۰۰ مگاوات (معادل ۲ نیروگاه اتمی) ایجاد میشود.
۲. کاهش مصرف برق در بخش اداری
با جلو کشیدن ساعت کاری ادارات (که قبلاً انجام شده)، صرفهجویی حدود ۵۰۰ مگاوات حاصل شده است. اما کافی نیست. بنابراین، دولت به این نتیجه رسیده است که «تغییر ساعت رسمی» یک «ضرورت اجتنابناپذیر» است.
مخالفان بازگشت تغییر ساعت؛ نمایندگان مجلس و برخی گروهها
با وجود تأکید وزارت نیرو بر ضرورت تغییر ساعت، برخی نمایندگان مجلس و گروههای مذهبی همچنان مخالف هستند. دلایل آنها:
۱. اختلال در برنامهریزیها و سردرگمی مردم
تغییر ساعت دو بار در سال، باعث میشود که افراد (به ویژه افراد مسن، بیماران، و همچنین کسانی که دارای شغلهای حساس مانند خلبانی، پزشک، و...) دچار اختلال در خواب و برنامه روزانه شوند. همچنین تاریخ جلسات، سفرها، و پروازها به هم میریزد.
۲. عدم صرفهجویی قابل توجه
مخالفان معتقدند که صرفهجویی ۲۰۰۰ مگاواتی وزارت نیرو «اغراقآمیز» است و رقم واقعی حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ مگاوات است. به گفته آنها، اگر دولت به جای تغییر ساعت، روی «بهینهسازی مصرف» و «تولید برق از انرژی خورشیدی» سرمایهگذاری کند، نتیجه بهتری حاصل میشود.
۳. مسائل شرعی
برخی مراجع تقلید در گذشته تغییر ساعت را «مشروع» ندانستهاند. دلیل: اذان صبح و مغرب بر اساس «ساعت شرعی» (طلوع و غروب خورشید) محاسبه میشود. تغییر ساعت (جلو و عقب کشیدن) باعث میشود که برخی نمازگزاران دچار اشتباه شوند (مثلاً نماز صبح را قبل از اذان بخوانند). اگرچه فتوای جدیدی در این مورد صادر نشده است، اما لابیهای مذهبی در مجلس همچنان فعال هستند. به نظر میرسد که مجلس یازدهم (که قانون لغو را تصویب کرد) با بازگشت آن مخالفت خواهد کرد. با این حال، دولت میتواند با استناد به «وضعیت اضطراری» (جنگ و ناترازی شدید انرژی)، از شورای عالی امنیت ملی بخواهد که تغییر ساعت را به صورت موقت (برای یک یا دو سال) تصویب کند.
تجربه سایر کشورها؛ صرفهجویی واقعی چقدر است؟
تغییر ساعت رسمی در بیش از ۷۰ کشور جهان اجرا میشود (از جمله آمریکا، کانادا، بیشتر کشورهای اروپایی، استرالیا، نیوزیلند، و...). بر اساس مطالعات بینالمللی:
-
صرفهجویی برق
معمولاً بین ۰.۵ تا ۲ درصد از کل مصرف برق کشور است. برای ایران، ۲۰۰۰ مگاوات حدود ۲ درصد از کل مصرف (حدود ۱۰۰,۰۰۰ مگاوات) است که رقم قابل قبولی است.
-
تأثیر بر سلامت
مطالعات نشان میدهد که در روزهای اول پس از تغییر ساعت، تعداد حملات قلبی و سکته مغزی ۵ تا ۱۰ درصد افزایش مییابد (به دلیل اختلال در ریتم شبانهروزی بدن). همچنین تصادفات جادهای در روزهای اول افزایش مییابد (به دلیل خوابآلودگی).
-
تأثیر بر محیط زیست
کاهش مصرف برق به معنای کاهش انتشار گازهای گلخانهای (CO2) است. صرفهجویی ۲۰۰۰ مگاوات برق معادل حذف ۳ میلیون خودروی سواری از خیابانهاست.
بنابراین، تصمیمگیری در مورد تغییر ساعت باید بر اساس «منفعت عمومی» (کاهش خاموشیها) در مقابل «هزینههای اجتماعی» (افزایش بیماری و تصادفات) سنجیده شود. به نظر میرسد که در شرایط فعلی (بحران برق)، «منفعت» بر «هزینه» غلبه دارد.
چه اتفاقی خواهد افتاد؟ بررسی سناریوهای محتمل
با توجه به اخبار منتشر شده، سه سناریو محتمل است:
-
سناریوی اول (احتمال ۶۰ درصد)
دولت با هماهنگی مجلس (و با استفاده از اختیارات اضطراری شورای عالی امنیت ملی)، تغییر ساعت رسمی را از «تابستان ۱۴۰۵» (حداکثر تا تیرماه) اجرا میکند. این تغییر به صورت «موقت» (برای یک سال) خواهد بود و سپس مجلس قانون جدیدی تصویب خواهد کرد (یا آن را تمدید خواهد کرد). در این سناریو، مصرف برق کاهش مییابد و شدت خاموشیها کم میشود.
-
سناریوی دوم (احتمال ۳۰ درصد)
مجلس با درخواست دولت مخالفت میکند و تغییر ساعت اجرا نمیشود. در این صورت، وزارت نیرو مجبور خواهد شد خاموشیهای بیشتری (تا ۸ ساعت در روز در برخی مناطق) اعمال کند. اعتراضات مردمی و خسارت به صنایع (به ویژه صنایع غذایی و دارویی که به برق پایدار وابسته هستند) افزایش خواهد یافت.
-
سناریوی سوم (احتمال ۱۰ درصد)
دولت و مجلس به یک «توافق میانی» میرسند: تغییر ساعت فقط در «ساعات اداری» (نه در کل کشور) اعمال شود. مثلاً ادارات موظف شوند که ساعت کاری خود را یک ساعت جلو بکشند (بدون تغییر ساعت رسمی). این کار پیچیدگی کمتری دارد، اما صرفهجویی برق نیز کمتر است (حدود ۵۰۰ مگاوات).
به هر حال، به نظر میرسد که ایران در آستانه یک تصمیم مهم قرار دارد. مردم باید خود را برای «تغییر دوباره ساعت» (احتمالاً از اواخر خرداد یا تیر ۱۴۰۵) آماده کنند. جزئیات دقیق متعاقباً از سوی وزارت نیرو و سازمان برنامه و بودجه اعلام خواهد شد.