آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
پس از ماهها انتظار و پیگیریهای مستمر رسانه ها و مردم، سرانجام وعده بازگشایی اینترنت بینالملل عملی شد. با آغاز اتصال اینترنت بینالملل، ساعاتی است که «جیمیل» (سرویس ایمیل گوگل) در دسترس کاربران ایرانی قرار گرفته است. بر اساس گزارش خبرگزاری ایسنا، یک منبع مطلع اعلام کرده است که «با صدور دستور اتصال اینترنت از وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، پروسه اتصال در حال انجام است و طی ۲۴ ساعت آینده این امکان برای همه فراهم خواهد شد.»
پیگیریهای رسانه «سیتنا» نیز حاکی از آن است که «بازگشایی اینترنت بینالملل در حوزه ثابت (ADSL و فیبر نوری) انجام شده است.» این فرآیند «حسب دستور رئیسجمهور به وزیر ارتباطات» و در راستای مصوبه «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» در حال اجراست. بر اساس گزارشها، «تا ساعت ۱۵ امروز (سهشنبه ۵ خرداد) هیچ توقفی در اجرای حکم رئیسجمهور صورت نگرفته است.» با این حال، هنوز دسترسی به برخی پلتفرمهای دیگر (مانند اینستاگرام، واتساپ و تلگرام) به طور کامل بازگشایی نشده و کاربران برای دسترسی به آنها ممکن است مانند قبل همچنان نیاز به فیلترشکن داشته باشند! در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این خبر، مراحل بازگشایی و چشمانداز آینده اینترنت در ایران را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات فرآیند بازگشایی و وضعیت فعلی
بازگشایی اینترنت بینالملل به صورت «مرحلهای» و «از حوزه ثابت (Fixed Line) آغاز شده است. به عبارت دیگر، کاربرانی که از «اینترنت ADSL» یا «فیبر نوری» (که معمولاً در ادارات، شرکتها و منازل استفاده میشود) استفاده میکنند، زودتر از کاربران «اینترنت همراه (موبایل)» به اینترنت بینالملل متصل میشوند. دلیل این اولویت بندی: کنترل پذیری بیشتر: حوزه ثابت (ADSL) دارای آیپی ثابت و قابل ردیابی است. در صورت بروز مشکل امنیتی، دولت میتواند سریعاً دسترسی را قطع کند. کمتر بودن تعداد کاربران: تعداد کاربران اینترنت ثابت (حدود ۱۰ میلیون نفر) بسیار کمتر از کاربران اینترنت همراه (بیش از ۶۰ میلیون نفر) است. بازگشایی مرحلهای، فشار روی زیرساختها را کاهش میدهد. آمادگی فنی اپراتورها: اپراتورهای ارائه دهنده اینترنت ثابت (مانند مخابرات، آسیاتک، شاتل، و...) در دوران قطعی، زیرساختهای خود را برای اتصال مجدد آماده کرده بودند. تاکنون، دسترسی به «جیمیل» (Gmail) و برخی سرویسهای گوگل (مانند Google Search, Google Drive, YouTube (با محدودیت)) برای کاربران حوزه ثابت فراهم شده است. همچنین «سرویسهای ابری» (Cloud Services) مانند Dropbox، OneDrive، و iCloud نیز در حال بازگشایی هستند. با این حال، «پیامرسانهای خارجی» (واتساپ، تلگرام، سیگنال) و «شبکههای اجتماعی» (اینستاگرام، توییتر (X)) همچنان فیلتر هستند و کاربران برای دسترسی به آنها به فیلترشکن نیاز دارند. دلیل این تأخیر، «مخالفت نهادهای امنیتی» با بازگشایی کامل (رفع فیلترینگ) است.
نقش رئیسجمهور و وزیر ارتباطات در تسریع روند
«مسعود پزشکیان» (رئیسجمهور) از ابتدای مسئولیت خود بر «بازگشایی اینترنت» به عنوان یک «ضرورت ملی» تأکید داشت. او در طول مبارزات انتخاباتی و پس از آن، بارها گفته بود: «نمیتوان به خاطر چند فرد متخلف، کل کشور را از اینترنت محروم کرد.» تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» با ریاست «محمدرضا عارف» (معاون اول) و دستور مستقیم به وزیر ارتباطات برای بازگشایی، نشان از عزم جدی دولت دارد. «ستار هاشمی» (وزیر ارتباطات) نیز نقش کلیدی در اجرای این مصوبه ایفا کرده است. او با وجود فشار نهادهای امنیتی (که خواستار ادامه محدودیتها بودند)، موفق شد با ارائه گزارشهای مستند از «خسارتهای اقتصادی و اجتماعی قطعی اینترنت» (تعطیلی هزاران کسبوکار آنلاین، مهاجرت نخبگان، و کاهش اعتماد عمومی)، رأی مثبت ستاد را کسب کند. هاشمی در بیانیه خود تأکید کرد: «بازگشایی اینترنت به معنای پایان وضعیت فرسایشی گذشته و احیای اقتصاد دیجیتال است.»
وضعیت اینترنت همراه (موبایل) و زمان بازگشایی کامل
بر اساس گزارش ایسنا، «طی ۲۴ ساعت آینده، اتصال اینترنت بینالملل برای همه (اعم از ثابت و همراه) فراهم خواهد شد.» این یعنی حداکثر تا فردا (چهارشنبه ۶ خرداد)، کاربران «اینترنت همراه (موبایل)» نیز میتوانند به جیمیل و سایر سرویسهای بینالمللی دسترسی پیدا کنند. اپراتورهای همراه (همراه اول، ایرانسل، رایتل) باید زیرساختهای خود را برای مدیریت ترافیک جدید آماده کنند. پیشبینی میشود که در ۲۴ ساعت اول، سرعت اینترنت همراه کاهش یابد (به دلیل هجوم کاربران)، اما پس از ۴۸ ساعت به وضعیت عادی بازگردد.
نکته مهم: این بازگشایی شامل «رفع فیلترینگ» واتساپ و اینستاگرام نمیشود. برای دسترسی به این پلتفرمها، کاربران همچنان به «فیلترشکن» نیاز خواهند داشت. با این حال، برخی منابع از احتمال «آزادسازی تدریجی» واتساپ (به دلیل کاربردهای تجاری) در هفتههای آینده خبر میدهند.
تأثیر بازگشایی بر کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال
بازگشایی اینترنت بینالملل یک «خبر فوقالعاده خوب» برای اقتصاد دیجیتال ایران است. طی 87 روز قطعی:
- بیش از ۵۰ درصد استارتاپها و کسبوکارهای آنلاین تعطیل شدند (به دلیل عدم دسترسی به درگاههای پرداخت بینالمللی، سرورهای ابری، و مشتریان خارجی).
- بازار رمزارزها (ارزهای دیجیتال) به طور کامل فلج شد (زیرا معاملات رمزارز نیاز به اینترنت پایدار دارد).
- فریلنسرها در سایتهای بینالمللی مانند Upwork و Fiverr قادر به ادامه کار نبودند.
با بازگشایی اینترنت، انتظار میرود که:
- کسبوکارهای تعطیل شده دوباره فعالیت خود را از سر بگیرند (حداقل ۲ ماه طول میکشد تا به شرایط قبل بازگردند).
- شرکتهای دانشبنیان که به سرورهای ابری خارجی وابسته بودند، بتوانند به تحقیق و توسعه ادامه دهند.
- گردش مالی استارتاپها افزایش یابد و اشتغال در این حوزه رونق گیرد.
با این حال، «فیلترینگ» همچنان یک مانع جدی است. بسیاری از مشتریان خارجی، حاضر به همکاری با شرکتهای ایرانی (به دلیل تحریمها و محدودیتهای اینترنتی) نیستند. رفع کامل فیلترینگ، گام بعدی دولت خواهد بود.
چشمانداز آینده و واکنش کاربران
واکنش کاربران ایرانی به بازگشایی جیمیل و اینترنت بینالملل، عمدتاً «مثبت» و «امیدوارکننده» بوده است. هشتگ #بازگشایی_اینترنت در شبکههای اجتماعی (ایتا، تلگرام، توییتر) ترند شده است. بسیاری از کاربران نوشتهاند: «پس از ۹۰ روز، دوباره میتوانم ایمیلهای کاریام را چک کنم.» «فریلنسرها نفس راحتی کشیدند.» با این حال، برخی نیز انتقاد کردهاند: «چرا فقط جیمیل؟ اینستاگرام و واتساپ چی؟»
دولت وعده داده است که «رفع فیلترینگ» در دستور کار بعدی است. برای این کار، دو راهکار وجود دارد:
۱. تصویب در شورای عالی فضای مجازی: نیاز به رأی بالای ۲/۳ اعضا (که با توجه به حضور نهادهای امنیتی مخالف، دشوار است).
۲. تصویب در مجلس (قانون الزام به رفع فیلتر): طرحی که توسط برخی نمایندگان اصلاحطلب ارائه شده، اما هنوز در دست بررسی است.
به نظر میرسد که «فیلترینگ» حداقل تا پایان سال ۱۴۰۵ پابرجا بماند. اما بازگشایی اینترنت پایه (دسترسی به جیمیل، گوگل، یوتیوب (با محدودیت)) یک «پیروزی بزرگ» برای فعالان حقوق دیجیتال است. امیدواریم که این روند ادامه یابد و شاهد «اینترنت آزاد و بدون سانسور» در ایران باشیم.