آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در پی اعلام رفع محاصره دریایی ایران از سوی دونالد ترامپ، قیمت نفت برنت برای اولین بار پس از حدود ۵۰ روز به زیر ۹۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد و بازارهای جهانی نفس راحتی کشیدند. اگر شما دنبالکننده اخبار اقتصادی و سیاسی جهان هستید و تأثیر تحولات خاورمیانه بر قیمت نفت و وضعیت منطقه برایتان اهمیت دارد، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات توافق شفاهی، پیشنهاد قزاقستان و چشمانداز آتشبس لبنان در ادامه آمده است.
رسانه آکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد که ایالات متحده از ایران درباره مواد هستهای «تعهدات شفاهی» دریافت کرده و مهمترین موضوع آن چیزی است که در مذاکرات بر سرش توافق میشود. شبکه ۱۵ اسرائیل نیز ادعا کرده است که به نظر میرسد دونالد ترامپ میخواهد با یادداشت تفاهم با ایران موافقت کند؛ یادداشتی که به گفته منابع آگاه، مبنای گامبهگام پیشرفت مذاکرات خواهد بود. علیهاشم، خبرنگار الجزیره، به نقل از یک منبع مطلع نوشت که پست ترامپ درباره لغو محاصره بنادر ایران، در واقع اولین شرط پیش از برداشتن گامهای بعدی در مسیر تفاهم بوده و تهران بر اعلام رسمی و عمومی این موضوع پافشاری کرده است.
در تازهترین تحول، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشنهاد داد که قزاقستان (که هماکنون میزبان بانک بینالمللی اورانیوم با غنای پایین است) ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را نگهداری کند؛ پیشنهادی که به گفته گروسی، هم ایران و هم آمریکا میتوانند آن را بپذیرند. همزمان، منابع خبری از گنجانده شدن آتشبس لبنان در بسته توافق ایران و آمریکا خبر میدهند. رئیسجمهور لبنان نیز تأکید کرده است که آتشبس مقدمه و دروازه ورود به هر اقدام دیگری است. وزارت خارجه ایران در بیانیهای اعلام کرد که تبادل پیام با ایالات متحده ادامه دارد و یادداشت تفاهم هنوز نهایی نشده است، اما یک مقام ایرانی به رویترز گفته است: «ما در واقع با آمریکا به تفاهم سیاسی رسیدهایم، اما کارهای نهایی باقی مانده است.»
سقوط قیمت نفت؛ واکنش بازار به رفع محاصره و توافق احتمالی
قیمت نفت برنت پس از حدود ۵۰ روز مقاومت در بالای مرز ۹۰ دلار، سرانجام با اعلام رفع محاصره دریایی ایران از سوی ترامپ، به زیر این سطح سقوط کرد. تحلیلگران اقتصادی سه دلیل اصلی برای این کاهش قیمت ذکر میکنند.
- دلیل اول: کاهش ریسک ژئوپلیتیک. تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، با اعلام رفع محاصره، دیگر یک نقطه بحرانزا محسوب نمیشود و بیم اختلال در عرضه نفت از بین رفته است.
- دلیل دوم: احتمال بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی. اگر توافق هستهای یا یادداشت تفاهم نهایی شود، انتظار میرود صادرات نفت ایران (که در حال حاضر حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز است) به ۲.۵ تا ۳ میلیون بشکه افزایش یابد که این امر فشار نزولی بیشتری بر قیمتها وارد خواهد کرد.
- دلیل سوم: انتظار برای کاهش تقاضا در ماههای آینده به دلیل رکود اقتصادی در اروپا و چین. کارشناسان پیشبینی میکنند اگر توافق به طور رسمی اعلام شود، قیمت نفت میتواند تا ۸۰ دلار نیز کاهش یابد.
تعهدات شفاهی ایران؛ از یادداشت تفاهم تا نگهداری اورانیوم در قزاقستان
رسانه آکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده است که ایران تعهدات شفاهی درباره مواد هستهای به آمریکا داده است. اما تعهدات شفاهی در برابر تعهدات کتبی چه جایگاهی دارد؟ کارشناسان حقوق بینالملل میگویند تعهدات شفاهی در صورتی معتبر هستند که در قالب یک یادداشت تفاهم (MOU) ثبت شوند و توسط مقامات ارشد دو کشور تأیید گردند.
پیشنهاد رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، برای نگهداری اورانیوم غنیشده ایران در قزاقستان، یک راهحل میانی هوشمندانه است. قزاقستان هماکنون میزبان بانک بینالمللی اورانیوم با غنای پایین (کمتر از ۵ درصد) است که زیر نظر آژانس اداره میشود. اگر اورانیوم غنیشده ایران (تا سقف ۶۰ درصد) نیز به همین بانک منتقل شود، دو هدف تأمین میشود:
- اول، اطمینان غرب از عدم دسترسی ایران به مواد با غنای بالا برای ساخت بمب.
- دوم، تضمین ایران برای بازپسگیری اورانیوم در صورت لزوم (مثلاً برای سوخت راکتورهای تحقیقاتی).
این پیشنهاد میتواند سنگ بنای توافق نهایی باشد.
آتشبس لبنان؛ بخشی از بسته توافق منطقهای
منابع خبری متعددی از جمله العربیه، آکسیوس و الجزیره گزارش دادهاند که توافق ایران و آمریکا صرفاً محدود به پرونده هستهای نیست، بلکه یک «بسته جامع منطقهای» است که آتشبس در لبنان (بین حزبالله و اسرائیل) را نیز شامل میشود. رئیسجمهور لبنان، جوزف عون، در گفتوگو با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بر ضرورت هر تلاش ممکن برای دستیابی به آتشبس تأکید کرده است.
اما چرا آتشبس لبنان به توافق ایران و آمریکا گره خورده است؟
پاسخ در نفوذ سیاسی و نظامی ایران بر حزبالله نهفته است. آمریکا از ایران میخواهد که از حزبالله بخواهد حملات خود به شمال اسرائیل را متوقف کند و به سمت جنوب رودخانه لیتانی عقبنشینی نماید. در مقابل، ایران خواهان توقف حملات هوایی اسرائیل به زیرساختهای لبنان و خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از مناطق مرزی خواهد بود. کانال ۱۲ اسرائیل به نقل از منابع نظامی گزارش داده است که ارتش اسرائیل نگران است آمریکا به زودی این کشور را برای توقف عملیات در لبنان تحت فشار قرار دهد.
اختلافات باقیمانده؛ از نحوه اجرا تا زمانبندی
با وجود گزارشها از حصول تفاهم سیاسی، هنوز اختلافات جدی بین تهران و واشنگتن باقی است. نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران، به نقل از منابع آگاه نوشته است که «مشکل اساسی در نحوه اجراییکردن توافق باقی مانده است، بهویژه اینکه این توافق، توافقی پس از جنگ خواهد بود نه توافقی در زمان صلح.» این عبارت کلیدی است؛ یعنی توافق در شرایطی حاصل میشود که ایران و آمریکا هنوز در حالت خصومت نظامی و امنیتی (تحریمها، حضور نظامی، مسائل منطقهای) به سر میبرند و قرار نیست همه اختلافات حل شود، بلکه صرفاً یک تفاهم حداقلی برای کاهش تنش و جلوگیری از تشدید جنگ.
اختلاف دیگر، بر سر «مواد هستهای» است. آمریکا خواهان خروج تمام اورانیوم غنیشده از خاک ایران است (مثل چیزی که در توافق ۲۰۱۵ انجام شد)، اما ایران احتمالاً اصرار دارد که تنها بخشی از آن به قزاقستان منتقل شود و مابقی برای مصارف صلحآمیز (تولید رادیوداروها) باقی بماند. همچنین بر سر زمانبندی لغو تحریمها نیز اختلاف هست؛ ایران خواستار لغو فوری و آمریکا خواستار لغو پلکانی همگام با اجرای تعهدات هستهای است.
چشم انداز نهایی؛ آیا توافق تا هفته آینده اعلام میشود؟
پاسخ به این سؤال به سه عامل بستگی دارد:
- عامل اول: تصمیم سیاسی ترامپ. دونالد ترامپ که خود را «پادشاه مذاکره» معرفی میکند، ممکن است ترجیح دهد توافق را تا نزدیک انتخابات میاندورهای یا انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸ به تأخیر بیندازد تا از آن به عنوان برگ برنده استفاده کند.
- عامل دوم: فشار اسرائیل. نخستوزیر اسرائیل (بنیامین نتانیاهو یا هر فرد دیگری) به شدت با هرگونه توافقی با ایران مخالف است و ممکن است لابی قدرتمندی در کنگره آمریکا برای سنگاندازی ایجاد کند.
- عامل سوم: موضع ایران. مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که «توافق خوب» را میپذیرند، اما تحت فشار و تهدید تن نخواهند داد. اگر ترامپ در اظهارات خود لحن توهینآمیز (مانند پست اخیر در تروثسوشال) را ادامه دهد، احتمال دارد ایران میز مذاکره را ترک کند. اما با توجه به اظهارات مثبت گروسی («توافق خبر فوقالعادهای خواهد بود») و گزارش وزارت خارجه ایران مبنی بر ادامه تبادل پیام، به نظر میرسد که دو طرف به نقطهای رسیدهاند که نمیتوانند برگردند. پیشبینی میشود در صورت نبود مانع خارجی، یادداشت تفاهم ظرف دو تا سه هفته آینده (حدود اواخر خرداد ۱۴۰۵) اعلام شود.