آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش اعلام کرد که مدارس برای برگزاری آزمونهای غیرحضوری میتوانند از انواع پیامرسانهای ایرانی استفاده کنند و محدودیتی در این زمینه وجود ندارد. اگر شما معلم، دانشآموز یا اولیای مدرسه هستید و نگران برگزاری امتحانات مجازی در بسترهای مختلف هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات بخشنامه جدید، اولویتها و توصیههای فنی در ادامه آمده است. بر اساس اعلام این مقام مسئول، شبکه آموزشی شاد به عنوان اولویت اصلی برگزاری آزمونها در نظر گرفته شده است، اما مدارس مجاز هستند از سایر پیامرسانهای ایرانی مانند سروش، ایتا، بله، روبیکا، گپ و آیگپ نیز استفاده کنند.
این تصمیم در حالی اعلام میشود که بسیاری از مدارس در ماههای اخیر به دلیل محدودیتهای فنی شاد (از جمله کندی سرعت، کرش سامانه در ساعات اوج ترافیک و نبود امکانات پیشرفته ضدتقلب) مجبور به استفاده از پیامرسانهای جایگزین شده بودند. رئیس مرکز ارزشیابی تأکید کرده است که استفاده از پیامرسانهای خارجی (مانند واتساپ، تلگرام و ایتا خارجی) برای برگزاری آزمونها ممنوع است و تنها بسترهای داخلی که زیر نظر مرکز ملی فضای مجازی فعالیت میکنند، مجاز هستند. با این تصمیم، مدارس این اختیار را دارند که بر اساس امکانات و زیرساخت هر پیامرسان (از جمله قابلیت برگزاری آزمون زماندار، فایل ارسالی محافظت شده، عدم قابلیت کپی و ذخیره سوالات)، بهترین گزینه را انتخاب کنند. کارشناسان آموزشی معتقدند تنوع بسترها میتواند به کاهش فشار بر روی شبکه شاد و توزیع بار ترافیکی کمک کند، اما نیازمند هماهنگی بیشتر بین مدارس و دانشآموزان است تا سردرگمی ایجاد نشود.
چرا شاد اولویت دارد، اما اجباری نیست؟
شبکه آموزشی شاد با بیش از ۱۵ میلیون کاربر دانشآموز و معلم، بزرگترین و فراگیرترین بستر آموزش مجازی در ایران است. اولویت دادن به شاد به دو دلیل اصلی است.
- دلیل اول: یکپارچگی دادهها. تمام اطلاعات دانشآموزان (مدرسه، پایه تحصیلی، نمرات قبلی) در سامانه شاد موجود است و برگزاری آزمون در شاد امکان ثبت خودکار نمرات در کارنامه را فراهم میکند.
- دلیل دوم: امنیت و نظارت. شاد به صورت مستقیم زیر نظر وزارت آموزش و پرورش اداره میشود و امکان رصد تخلفات (تقلب، جابجایی اطلاعات) آسانتر است.
با این حال، اجباری نکردن شاد به دلیل مشکلات فنی این شبکه (به ویژه در زمان اوج ترافیک که سرعت افت میکند و گاهی سامانه از دسترس خارج میشود) تصمیم عاقلانهای است. مدارس میتوانند در صورت مواجهه با مشکل در شاد، به سرعت به پیامرسان دیگری سوئیچ کنند.
قابلیتهای فنی پیامرسانهای ایرانی برای برگزاری آزمون
هر یک از پیامرسانهای ایرانی قابلیتهای متفاوتی برای برگزاری آزمون ارائه میدهند. ایتا (با بیش از ۴۰ میلیون کاربر) دارای قابلیت «آزمونساز» است که به معلمان اجازه میدهد سوالات تایپی، تشریحی و چهارگزینهای طراحی کنند، زمان آزمون را محدود کنند و از خروج کاربر از صفحه آزمون جلوگیری کنند (مانیتورینگ). بله نیز قابلیت مشابهی با نام «کانال آزمون» دارد که امکان ارسال سوالات به صورت مرحلهای و دریافت پاسخ در قالب عکس یا فایل صوتی را فراهم میکند. سروش و روبیکا نیز ابزارهای اولیهتری برای آزمون دارند (عمدتاً ارسال فایل پیدیاف سوالات و دریافت پاسخ در قالب عکس). اما نکته مهم این است که هیچکدام از پیامرسانهای ایرانی به طور کامل از تقلب جلوگیری نمیکنند (دانشآموز میتواند با گوشی دوم یا تبلت به دنبال پاسخ بگردد!). بنابراین مدارس باید بر اساس نوع سوالات (تشریحی، تحلیلی، پروژهمحور) بستر مناسب را انتخاب کنند.
ممنوعیت استفاده از پیامرسانهای خارجی؛ دلایل امنیتی و حریم خصوصی
رئیس مرکز ارزشیابی به صراحت اعلام کرده است که استفاده از پیامرسانهای خارجی (واتساپ، تلگرام، سیگنال، و...) برای برگزاری آزمونها ممنوع است. دو دلیل اصلی برای این ممنوعیت وجود دارد.
- دلیل اول: حریم خصوصی اطلاعات دانشآموزان. پیامرسانهای خارجی سرورهایی خارج از کشور دارند و اطلاعات شخصی دانشآموزان (نام، شماره تلفن، مدرسه، محل تحصیل) ممکن است در اختیار شرکتهای خارجی (از جمله متا مالک واتساپ) قرار گیرد.
- دلیل دوم: عدم نظارت داخلی. وزارت آموزش و پرورش هیچ کنترلی بر سرورهای خارجی ندارد و نمیتواند در صورت بروز خطا یا مشکل فنی، پیگیری لازم را انجام دهد. توصیههای عملی برای مدارس و معلمان
رئیس مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت نظام آموزش و پرورش، چند توصیه عملی برای مدارس و معلمان ارائه کرده است.
- توصیه اول: پیش از برگزاری آزمون اصلی، یک آزمون آزمایشی (با ۵ سوال ساده) در بستر انتخابی برگزار کنید تا دانشآموزان با محیط و نحوه ارسال پاسخ آشنا شوند.
- توصیه دوم: حتماً یک کانال پشتیبان (مثلاً گروه در پیامرسان دیگر یا شماره تلفن معلم) برای مواقعی که بستر اصلی دچار اختلال شد، در نظر بگیرید.
- توصیه سوم: سوالات را به گونهای طراحی کنید که پاسخگویی با جستجوی ساده در اینترنت ممکن نباشد (سوالات تحلیلی، سناریو محور، پروژهمحور).
- توصیه چهارم: زمان پاسخگویی را ۲۰ تا ۳۰ درصد بیش از حالت عادی در نظر بگیرید تا افت سرعت اینترنت یا کندی ارسال فایل جبران شود.
- توصیه پنجم: حتماً از والدین بخواهید بر روند آزمون نظارت داشته باشند (نه دخالت در پاسخها) تا از سلامت فرآیند اطمینان حاصل شود.
چشم انداز آینده؛ آیا شاد به سمت یکپارچهسازی با سایر پیامرسانها خواهد رفت؟
با توجه به اعلام رئیس مرکز ارزشیابی که «همه پیامرسانهای ایرانی مجاز هستند»، پیشبینی میشود وزارت آموزش و پرورش در گام بعدی به سمت یکپارچهسازی این پیامرسانها با سامانه شاد حرکت کند. به عبارت دیگر، شاد به عنوان «هاب مرکزی» عمل خواهد کرد و دادههای آزمونهای برگزار شده در سایر پیامرسانها (ایتا، بله، سروش و...) به صورت خودکار به شاد منتقل شده و در کارنامه دانشآموز ثبت میشود. این کار با استفاده از «درگاه خدمات یکپارچه» (API) قابل انجام است. مزیت این یکپارچهسازی، جمعآوری تمام آمارهای آموزشی در یک پایگاه داده مرکزی و امکان تحلیل دادهها برای بهبود کیفیت آموزش است. معاون وزیر ارتباطات نیز اخیراً اعلام کرده است که تمام پیامرسانهای ایرانی موظف به ارائه API به نهادهای دولتی (از جمله آموزش و پرورش) هستند. بنابراین انتظار میرود تا پایان سال ۱۴۰۵، این یکپارچهسازی به طور کامل اجرایی شود و دیگر نیازی به ثبت دستی نمرات نباشد.