آسیانیوز ایران؛ سرویس سلامت و زیبایی:
مینو محرز، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، نسبت به افزایش موارد ابتلا به تب دانگی در کشور هشدار داد و تأکید کرد که پشه ناقل این بیماری مدتهاست وارد ایران شده و به راحتی در محیطهای دارای آب راکد تکثیر میشود. اگر شما در مناطق شمالی یا جنوبی کشور زندگی میکنید یا به تازگی علائمی شبیه سرماخوردگی همراه با تب و درد عضلانی داشتهاید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات راههای انتقال، علائم خطرناک و روشهای پیشگیری در ادامه آمده است.
برخلاف باور عمومی، پشه آئدس (ناقل تب دانگی) محدود به مناطق گرمسیری و مرطوب نیست و حتی میتواند تا طبقات بالای ساختمانها پرواز کند و برای تخمگذاری تنها به مقدار بسیار کمی آب، حتی در حد یک قاشق چایخوری، نیاز دارد. تب دانگی از طریق گزش پشه به انسان منتقل میشود و انتقال مستقیم از انسان به انسان وجود ندارد؛ اما اگر فردی یک بار به این بیماری مبتلا شود و مجدداً توسط پشه آلوده گزیده شود، نوع دوم بیماری بسیار شدیدتر و حتی مرگبار خواهد بود.
علائم بیماری در ابتلای اول معمولاً خفیف و شامل تب، سردرد، درد پشت چشم، درد مفاصل و عضلات است که اغلب با سرماخوردگی یا آنفلوانزا اشتباه گرفته میشود. اما در صورت ابتلای مجدد، احتمال بروز تب دانگی شدید (هموراژیک) وجود دارد که با خونریزی داخلی، افت شدید فشار خون، آسیب به کبد و در موارد وخیم، مرگ همراه است. این بیماری در حال حاضر داروی اختصاصی و واکسن مؤثر و فراگیری ندارد؛ بنابراین پیشگیری (از بین بردن آب راکد، استفاده از پشهبند و مواد دافع حشرات) تنها راه مقابله با آن است.
تب دانگی چیست و چگونه منتقل میشود؟
تب دانگی یک بیماری ویروسی است که توسط پشه ماده از جنس آئدس (عمدتاً آئدس اجیپتی و آئدس آلبوپیکتوس) به انسان منتقل میشود. این پشهها معمولاً در طول روز (ساعات اولیه صبح و نزدیک غروب) نیش میزنند و بر خلاف پشه معمولی که در شب فعال است، در روز بیشترین خطر را ایجاد میکنند. ویروس دانگی دارای چهار سروتیپ مختلف (DENV-1 تا DENV-4) است و ابتلا به یک سروتیپ، ایمنی دائمی در برابر همان سروتیپ ایجاد میکند، اما فرد را در برابر سه سروتیپ دیگر مستعد ابتلای شدیدتر میکند. به همین دلیل است که ابتلای مجدد (به سروتیپ متفاوت) خطرناکترین حالت محسوب میشود.
چرا ایران در معرض خطر افزایش دانگی است؟
پشه آئدس سالها پیش از طریق کالاهای وارداتی (به ویژه لاستیکهای مستعمل و محمولههای گیاهی) به استانهای جنوبی کشور (بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان) وارد شد و در سالهای اخیر به تدریج به سمت شمال (مازندران، گیلان و گلستان) نیز گسترش یافته است. تغییرات اقلیمی، افزایش دما و بارندگیهای غیرمنتظره در ماههای اخیر، شرایط ایدهآلی برای تکثیر این پشه فراهم کرده است. همچنین افزایش سفرهای خارجی (به ویژه به کشورهای همسایه مانند امارات، عمان و پاکستان که دانگی در آنها بومی است) باعث ورود موارد جدید بیماری به کشور میشود. وزارت بهداشت هشدار داده که در صورت بیتوجهی به پیشگیری، ایران ممکن است در چند سال آینده با اپیدمی دانگی مواجه شود.
علائم و نشانههای هشداردهنده
تب دانگی معمولاً ۴ تا ۱۰ روز پس از گزش پشه ظاهر میشود و سه فاز دارد:
- فاز تب (۲ تا ۷ روز): تب ناگهانی بالا (تا ۴۰ درجه)، سردرد شدید (به خصوص پشت چشم)، درد مفاصل و عضلات (به همین دلیل به آن «تب استخوانشکن» میگویند)، تهوع و استفراغ، بثورات پوستی قرمز رنگ.
- فاز بحرانی (روزهای ۳ تا ۷): در موارد شدید، تب ناگهان فروکش میکند اما علائم خطرناک ظاهر میشود: خونریزی از لثه، بینی یا دستگاه گوارش، استفراغ خونی، مدفوع سیاه و قیری، درد شدید شکم، کاهش فشار خون و شوک.
- فاز بهبودی (چند روز تا چند هفته): خستگی مفرط، ریزش مو و کاهش وزن ممکن است ماهها ادامه یابد. در صورت مشاهده هرگونه علائم هشداردهنده، بیمار باید سریعاً به بیمارستان منتقل شود.
درمان و پیشگیری؛ چرا واکسن نداریم؟
در حال حاضر هیچ داروی ضد ویروسی خاصی برای درمان تب دانگی وجود ندارد و درمان صرفاً حمایتی است: استراحت مطلق، مصرف مایعات فراوان برای جلوگیری از کمآبی، استفاده از استامینوفن برای کاهش تب (مصرف آسپرین و ایبوپروفن به دلیل خطر خونریزی ممنوع است)، در موارد شدید، بستری در بیمارستان و تزریق مایعات و پلاکت. در مورد واکسن، تنها واکسن موجود (دنگوازیا سانوفی پاستور) محافظت نسبی ایجاد میکند و برای افرادی که قبلاً به دانگی مبتلا شدهاند توصیه میشود (چون در افراد بدون سابقه ابتلا، خطر ابتلای شدیدتر را افزایش میدهد). بنابراین مؤثرترین راه پیشگیری، کنترل پشه و جلوگیری از گزش است: تخلیه آب راکد از گلدانها، زیرگلدانیها، لاستیکهای فرسوده، تنگهای آب و حتی نعلبکی زیر گلدان، استفاده از پشهبند (در صورت بستری در بیمارستان، پشهبندهای مخصوص دانگی استفاده میشود)، پوشیدن لباسهای آستین بلند و شلوار بلند در ساعات اوج گزش (صبح زود و عصر)، استفاده از مواد دافع حشرات حاوی دیایتی یا پیکاریدین.
نقش مردم در کنترل بیماری
مینو محرز، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، تأکید میکند که مردم نقش کلیدی در کنترل تب دانگی دارند. هر شهروند میتواند با چند اقدام ساده از گسترش بیماری جلوگیری کند:
- بازدید هفتگی از خانه و حیاط و تخلیه هرگونه آب راکد (حتی در قابلمههای قدیمی، بطریهای خالی و قایقهای کوچک کودکان).
- نصب توری روی پنجرهها و درها.
- خودداری از نگهداری آب در سطلهای روباز در حیاط.
- تغییر آب گلدانهای آپارتمانی هر ۳ روز یکبار.
همچنین اگر علائم تب دانگی را تجربه کردید، خوددرمانی نکنید و به پزشک مراجعه کنید؛ و از مصرف خودسرانه آسپرین و بروفن جداً بپرهیزید. در صورت مثبت شدن آزمایش دانگی، تا یک هفته پس از بهبودی کامل از منزل خارج نشوید (چون پشه با گزش شما میتواند ویروس را به افراد دیگر منتقل کند). با رعایت این نکات ساده، میتوانیم از وقوع اپیدمی دانگی در کشور جلوگیری کنیم.