​پایان مهلت حمایتی چک‌های برگشتی از امروز: محرومیت‌های قانونی اعمال می‌شود

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

از امروز (نهم خرداد ۱۴۰۵)، دوره تعلیق بخشی از محرومیت‌های قانونی مرتبط با چک‌های برگشتی که به دلیل شرایط جنگی کشور به اجرا گذاشته شده بود، به پایان رسید و تمامی محدودیت‌ها دوباره اعمال می‌شود. اگر شما دارنده چک برگشتی هستید یا در ماه‌های اخیر به دلیل شرایط بحرانی کشور موفق به تسویه چک خود نشده‌اید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات محرومیت‌های بازگشته، نحوه رفع مشکل و مهلت‌های جدید در ادامه آمده است. بر اساس اعلام بانک مرکزی و مراجع قضایی، از امروز تمامی محرومیت‌های مندرج در قانون صدور چک (مصوب ۱۳۹۷) برای صادرکنندگان چک برگشتی مجدداً اعمال خواهد شد.

در دوره حمایتی که از اسفند ۱۴۰۴ به دلیل جنگ و اختلال در نظام بانکی آغاز شده بود، بسیاری از محرومیت‌های قانونی (مانند ممنوعیت دریافت دسته چک جدید، ممنوعیت خروج از کشور و ممنوعیت فعالیت‌های بانکی) به حالت تعلیق درآمده بود. با پایان یافتن این دوره، صادرکنندگان چک‌های برگشتی که تا امروز نسبت به تسویه یا ترتیب اثر دادن به چک خود اقدام نکرده‌اند، مشمول جریمه‌ها و محرومیت‌های قانونی خواهند شد. مهم‌ترین محرومیت‌ها عبارتند از:

• ممنوعیت دریافت هرگونه دسته چک جدید به مدت یک سال
• ممنوعیت خروج از کشور (در صورت شکایت کیفری)
• مسدود شدن حساب‌های بانکی (تا سقف مبلغ چک)
• ممنوعیت صدور کارت اعتباری جدید

 کارشناسان حقوقی توصیه می‌کنند دارندگان چک برگشتی که در دوره تعلیق موفق به تسویه نشده‌اند، هرچه سریعتر با مراجعه به شعب بانک یا دادگستری، نسبت به پرداخت بدهی یا تنظیم اقساط اقدام کنند.

دوره تعلیق حمایتی؛ چرا و چگونه اجرا شد؟

با آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، نظام بانکی و اقتصادی کشور با اختلالات گسترده‌ای مواجه شد. بسیاری از کسب‌وکارها تعطیل شدند، شعب بانک‌ها در مناطق جنگی تخریب یا تعطیل گردیدند، و امکان پیگیری حقوقی چک‌های برگشتی برای بسیاری از ذی‌نفعان وجود نداشت. به همین دلیل، شورای پول و اعتبار و قوه قضائیه با تصویب یک بسته حمایتی، اجرای بخشی از محرومیت‌های قانون صدور چک را به مدت سه ماه (اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵) به حالت تعلیق درآوردند. این تعلیق شامل مواردی بود که نیازمند حضور فیزیکی شاکی در دادگستری یا فعالیت عادی بانک‌ها بود. اما محرومیت‌های خودکار (مانند ممنوعیت صدور دسته چک جدید توسط سامانه صیاد) همچنان پابرجا بود. هدف از این تعلیق، جلوگیری از انباشت پرونده‌های قضایی و بانکی در شرایط بحرانی بود.

مهم‌ترین محرومیت‌هایی که از امروز اعمال می‌شود

با پایان دوره تعلیق، تمام محرومیت‌های پیش‌بینی شده در ماده ۱۴ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷) از امروز برای صادرکنندگان چک برگشتی اعمال می‌شود. این محرومیت‌ها شامل:

• ۱) ممنوعیت صدور دسته چک جدید به مدت یک سال از تاریخ برگشت چک (سامانه صیاد به صورت خودکار این ممنوعیت را اعمال می‌کند).
• ۲) ممنوعیت خروج از کشور در صورت شکایت کیفری و صدور قرار تأمین کیفری (برای چک‌های بالای مبلغ معین).
• ۳) مسدود شدن تمام حساب‌های بانکی فرد تا سقف مبلغ چک برگشتی (با دستور دادگاه).
• ۴) ممنوعیت دریافت هرگونه تسهیلات بانکی جدید تا زمان تسویه چک.
• ۵) درج نام صادرکننده چک برگشتی در سامانه یکپارچه بانکی (به عنوان بدهکار) که بر امتیاز اعتباری او تأثیر منفی می‌گذارد. همچنین برای چک‌های برگشتی بالای ۱۰۰ میلیون تومان، امکان تعقیب کیفری (حبس تعزیری از ۶ ماه تا ۲ سال) وجود دارد.

چه کسانی از این محرومیت‌ها استثنا هستند؟

قانون برای برخی موارد خاص، استثنائاتی قائل شده است.

1. نخست، افرادی که چک برگشتی آن‌ها به دلیل «عدم کفایت موجودی به علت اقدامات بانک» (مثلاً اشتباه بانک در مسدود کردن حساب) باشد، با ارائه مدارک به بانک و دادگستری، مشمول محرومیت نمی‌شوند.
2. دوم، افرادی که با ذی‌نفع چک به توافق حضوری رسیده‌اند و ذی‌نفع رضایت خود را اعلام کرده است (با تنظیم سند رسمی در دفتر اسناد رسمی).
3. سوم، افرادی که چک آن‌ها به دلیل تعطیلی شعب بانک در مناطق جنگی برگشت خورده و می‌توانند مدارکی دال بر عدم دسترسی به بانک در تاریخ سررسید ارائه دهند.
4. چهارم، افرادی که بدهی خود را به صورت اقساطی با ذی‌نفع توافق کرده‌اند و حداقل یک قسط را پرداخت کرده‌اند (با ارائه فیش بانکی). در این موارد، دادگاه یا بانک می‌توانند با ارزیابی وضعیت، محرومیت را به حالت تعلیق درآورند یا لغو کنند.

راهکارهای عملی برای دارندگان چک برگشتی

اگر شما صادرکننده یک یا چند فقره چک برگشتی هستید و تاکنون موفق به تسویه آن نشده‌اید، مراحل زیر را انجام دهید:

1. مرحله اول: با ذی‌نفع چک تماس بگیرید و نسبت به توافق برای تسویه نقدی یا اقساطی اقدام کنید. بهتر است این توافق به صورت کتبی و با امضای دو طرف باشد.
2. مرحله دوم: در صورت عدم موفقیت در توافق با ذی‌نفع، هرچه سریعتر به شعبه بانک صادرکننده چک مراجعه کرده و نسبت به واریز وجه (به حساب خود یا مستقیم به حساب ذی‌نفع) اقدام کنید.
3. مرحله سوم: پس از واریز وجه، حتماً رسید بانکی را نگه دارید و از ذی‌نفع بخواهید رضایت نامه کتبی صادر کند.
4. مرحله چهارم: اگر به دلیل مشکلات مالی قادر به تسویه کامل نیستید، به دادگستری مراجعه کرده و درخواست اعسار (ناتوانی در پرداخت) بدهید. دادگاه پس از بررسی، می‌تواند مهلت یک ساله یا تقسیط بدهی را تصویب کند.
5. مرحله پنجم: از مشاوره حقوقی استفاده کنید؛ مراکز مشاوره حقوقی رایگان دادگستری در شهرستان‌ها آماده ارائه خدمت هستند.

تأثیر پایان مهلت حمایتی بر نظام بانکی و کسب‌وکارها

پایان یافتن دوره تعلیق و اعمال مجدد محرومیت‌های چک برگشتی، آثار مثبت و منفی بر اقتصاد کشور خواهد داشت. از جنبه مثبت، اعتماد به چک به عنوان یک سند تجاری قابل قبول در بازار بازمی‌گردد. در سه ماه گذشته، بسیاری از کسب‌وکارها به دلیل نبود ضمانت اجرایی (تعلیق محرومیت‌ها)، از پذیرفتن چک خودداری می‌کردند و تمام معاملات را به صورت نقدی انجام می‌دادند که این امر نقدینگی را تحت فشار قرار داده بود. با بازگشت محرومیت‌ها، چک دوباره اعتبار خود را به دست می‌آورد. از جنبه منفی، ممکن است شاهد افزایش موقتی پرونده‌های قضایی (به دلیل تجمیع چک‌های برگشتی سه ماهه) و همچنین نارضایتی صادرکنندگانی باشیم که به دلیل شرایط جنگ واقعاً ناتوان از پرداخت بوده‌اند. بانک مرکزی اعلام کرده است که برای این گروه (با ارائه مدارک دال بر آسیب جنگی) سازوکارهای ارفاقی در نظر گرفته است که از جمله آنها می‌توان به «طرح بخشودگی جرائم دیرکرد» و «تمدید مهلت پرداخت بدون احتساب محرومیت» (تا پایان تابستان) اشاره کرد.