پوتین ارمنستان را به «سناریوی اوکراینی» تهدید کرد: هشدار به ایروان درباره ادغام در اروپا

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با انتقاد شدید از تمایل ارمنستان برای ادغام در اروپا، به ایروان هشدار داد که چنین مسیری ممکن است به «سناریوی اوکراینی» منجر شود؛ هشداری که تنش‌ها در قفقاز جنوبی را به سطح جدیدی رسانده است. اگر شما دنبال‌کننده تحولات ژئوپلیتیک منطقه قفقاز و روابط روسیه با همسایگانش هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات اظهارات پوتین، واکنش احتمالی ارمنستان و پیامدهای این تهدید در ادامه آمده است. پوتین در نشست اخیر خود با اشاره به تلاش‌های اخیر ایروان برای نزدیکی به اتحادیه اروپا و ناتو، تأکید کرد که «ارمنستان باید مراقب باشد غرب چه سرنوشتی برای متحدانش رقم می‌زند.»

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط روسیه و ارمنستان در ماه‌های اخیر به دلیل جنگ قره‌باغ و عدم حمایت مسکو از ایروان در برابر جمهوری آذربایجان، به شدت تیره شده است. نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان، بارها از سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) به رهبری روسیه انتقاد کرده و از نزدیکی به غرب به عنوان «تنها راه تضمین امنیت» سخن گفته است. «سناریوی اوکراینی» که پوتین به آن اشاره می‌کند، اشاره به حمله نظامی گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ دارد که منجر به هزاران کشته و آوارگی میلیون‌ها نفر شد. کارشناسان سیاسی معتقدند این تهدید پوتین بیش از آنکه یک هشدار نظامی واقعی باشد، یک فشار سیاسی و روانی برای بازگرداندن ارمنستان به مدار مسکو محسوب می‌شود.

پیشینه تنش‌های روسیه و ارمنستان؛ از قره‌باغ تا CSTO

روابط روسیه و ارمنستان که زمانی «راهبردی» و «متحدانه» توصیف می‌شد، از سال ۲۰۲۳ به این سو به شدت رو به تیرگی رفته است. نقطه عطف این تنش‌ها، جنگ دوم قره‌باغ (۲۰۲۳) بود که در آن روسیه نه تنها از ارمنستان (عضو CSTO) حمایت نظامی نکرد، بلکه با میانجی‌گری جمهوری آذربایجان (متحد ترکیه)، توافقی را به ایروان تحمیل کرد که به از دست دادن کنترل قره‌باغ انجامید. نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان، به صراحت اعلام کرده است که «ساختارهای امنیتی تحت رهبری روسیه دیگر نمی‌توانند امنیت ارمنستان را تأمین کنند.» ارمنستان از آن زمان تاکنون، فعالیت خود در CSTO را به حالت تعلیق درآورده و مذاکرات برای پیوستن به اتحادیه اروپا و حتی همکاری با ناتو را آغاز کرده است.

«سناریوی اوکراینی» از زبان پوتین؛ تهدید نظامی یا فشار سیاسی؟

پوتین با اشاره به «سناریوی اوکراینی» به طور تلویحی به حمله نظامی روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ اشاره دارد که منجر به کشته شدن ده‌ها هزار نفر، آوارگی میلیون‌ها نفر و تخریب گسترده زیرساخت‌های اوکراین شد. اما تحلیلگران سیاسی معتقدند پوتین در مورد ارمنستان بیشتر از ابزار «تهدید روانی» استفاده می‌کند تا تهدید نظامی واقعی.

• دلیل اول: ارمنستان با روسیه مرز زمینی مستقیم ندارد و حمله به آن نیازمند عبور از خاک جمهوری آذربایجان یا گرجستان است که از نظر سیاسی و نظامی پیچیده است.
• دلیل دوم: روسیه در حال حاضر درگیر جنگ فرسایشی در اوکراین است و توان باز کردن جبهه دوم در قفقاز را ندارد.
• دلیل سوم: روسیه پایگاه نظامی مهمی در ارمنستان (پایگاه ۱۰۲ در گیومری) دارد و حمله به ارمنستان به معنای از دست دادن این پایگاه است. به نظر می‌رسد هدف پوتین «ترساندن» رهبران ارمنستان از عواقب نزدیکی به غرب است تا مسکو را به عنوان تنها گزینه امنیتی باقی نگه دارد.

واکنش احتمالی ارمنستان و غرب؛ تشدید نزدیکی به اروپا

پیش‌بینی می‌شود ارمنستان در واکنش به این تهدید، روند نزدیکی خود به غرب را تشدید کند. نخست‌وزیر پاشینیان در چند ماه اخیر از اتحادیه اروپا خواسته است تا «مأموریت نظارت غیرنظامی» خود را در مرزهای ارمنستان و جمهوری آذربایجان گسترش دهد. همچنین ارمنستان در حال مذاکره برای امضای «توافقنامه مشارکت جامع و تقویت شده» با اتحادیه اروپا است. فرانسه نیز به عنوان یکی از اعضای شورای امنیت سازمان ملل، حمایت نظامی محدودی (سیستم‌های دفاع هوایی) از ارمنستان به عمل آورده است. با این حال، کشورهای غربی قادر و احتمالاً مایل به ارائه ضمانت‌های امنیتی مشابه ناتو به ارمنستان نیستند. ایالات متحده نیز نمی‌خواهد با روسیه بر سر قفقاز وارد رویارویی مستقیم شود.

نقش جمهوری آذربایجان و ترکیه در بحران ارمنستان

در بحران فعلی، جمهوری آذربایجان و ترکیه (متحد استراتژیک باکو) به عنوان بازیگران کلیدی ظاهر شده‌اند. آذربایجان که با حمایت ترکیه در جنگ قره‌باغ پیروز شده است، اکنون خواهان «دالان زنگزور» (کریدوری که جمهوری آذربایجان را به نخجوان و ترکیه متصل می‌کند) است که از خاک ارمنستان عبور می‌کند. ارمنستان این خواسته را نقض تمامیت ارضی خود می‌داند. ترکیه نیز از نزدیکی ارمنستان به غرب استقبال می‌کند، چرا که آنکارا معتقد است خروج ارمنستان از مدار روسیه، نفوذ مسکو در قفقاز را کاهش می‌دهد. اما در عین حال، ترکیه نمی‌خواهد ارمنستان بیش از حد به غرب (به ویژه فرانسه و یونان) نزدیک شود، چرا که این امر ممکن است موازنه قدرت در منطقه را به هم بزند.

چشم انداز آینده؛ سناریوهای محتمل برای ارمنستان

سه سناریو برای آینده ارمنستان قابل تصور است:

• سناریوی اول (احتمال ۵۰ درصد)

  ارمنستان مسیر میانه را در پیش می‌گیرد؛ یعنی ضمن تداوم تعلیق عضویت در CSTO، از عضویت در ناتو خودداری کرده و روابط اقتصادی با روسیه را حفظ می‌کند. این سناریو کمترین تنش را با مسکو به همراه دارد.

• سناریوی دوم (احتمال ۳۰ درصد)

  ارمنستان به طور کامل به سمت غرب متمایل می‌شود و درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را ارائه می‌دهد. در این صورت، روسیه احتمالاً تحریم‌های اقتصادی و انرژی علیه ارمنستان اعمال می‌کند و از روابط با جمهوری آذربایجان برای اعمال فشار استفاده می‌نماید.

• سناریوی سوم (احتمال ۲۰ درصد)

  تنش‌ها به درگیری نظامی محدود بین روسیه و ارمنستان (احتمالاً با حمایت نیابتی آذربایجان) منجر شود. این سناریو کمترین احتمال را دارد، اما نمی‌توان آن را به طور کامل رد کرد. به نظر می‌رسد ارمنستان تا زمانی که تضمین‌های امنیتی مشخصی از غرب دریافت نکند، قادر به قطع کامل وابستگی به روسیه نخواهد بود.