آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
کارول ناوروتسکی، رئیسجمهور لهستان، در اظهاراتی تند و صریح، با عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا مخالفت کرد و گفت که اوکراین به دلیل حمایت از «راهزنان و قاتلان» ارتش شورشی اوکراین، آمادگی ورود به خانواده اروپایی را ندارد. اگر شما دنبالکننده تحولات سیاسی اروپا و روند الحاق اوکراین به اتحادیه اروپا هستید، این گزارش کامل را تا انتها بخوانید؛ جزئیات اختلافات تاریخی و کنونی لهستان و اوکراین، واکنش کییف و پیامدهای این مخالفت در ادامه آمده است. رئیسجمهور لهستان با اشاره به جنایات ارتش شورشی اوکراین (UPA) در دوران جنگ جهانی دوم، تأکید کرد: «در خانواده اروپایی برای راهزنان و قاتلانی که زنان و کودکان را کشتند و لهستانیها را به قتل رساندند، جایی وجود ندارد.»
اظهارات ناوروتسکی در حالی مطرح میشود که اوکراین سالهاست برای پیوستن به اتحادیه اروپا تلاش میکند و لهستان یکی از حامیان اصلی این عضویت در سالهای اخیر (به ویژه پس از حمله روسیه به اوکراین) بوده است. ارتش شورشی اوکراین (UPA) که در دوران جنگ جهانی دوم علیه شوروی و لهستان فعالیت میکرد، متهم به کشتار دهها هزار لهستانی در منطقه وولینیا و گالیسیا شرقی (۱۹۴۳-۱۹۴۵) است. روابط لهستان و اوکراین در سالهای اخیر بار دیگر به دلیل اختلاف بر سر تفسیر تاریخی این رویدادها و نیز مسائل سیاسی روز (مانند توقف صادرات غلات اوکراین به لهستان) تیره شده است. این اظهارات تند، واکنش تندی را در کییف برانگیخته است و انتظار میرود دولت اوکراین با صدور بیانیهای رسمی، به این اتهامات پاسخ دهد.
ارتش شورشی اوکراین (UPA) و کشتار وولینیا؛ پیشینه تاریخی اختلاف
ارتش شورشی اوکراین (UPA) یک گروه نظامی ملیگرای اوکراینی بود که در سال ۱۹۴۲ تشکیل شد و علیه شوروی، آلمان نازی و همچنین لهستان جنگید. در سالهای ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۵، UPA در منطقه وولینیا و گالیسیا شرقی (که امروزه در غرب اوکراین قرار دارد) مرتکب کشتار جمعی لهستانیها شد. تخمین زده میشود بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار لهستانی (به گفته منابع لهستانی تا ۱۲۰ هزار نفر) در این کشتارها جان باختند. زنان، کودکان و سالمندان به روشهای وحشیانه (سوزاندن زنده، تکهتکه کردن) به قتل رسیدند. لهستان این رویدادها را «نسلکشی» (ژنوساید) مینامد و هر سال مراسم یادبود برگزار میکند. اوکراین نیز این کشتارها را محکوم میکند، اما برخی از شخصیتهای ملیگرای اوکراینی (از جمله استپان باندرا، رهبر UPA) را به عنوان «قهرمانان مبارزه برای استقلال» میستایند. همین اختلاف در تفسیر تاریخی، منبع اصلی تنشهای امروزی بین دو کشور است.
چرا رئیسجمهور لهستان اکنون این موضع را مطرح کرد؟
اگرچه اختلافات تاریخی لهستان و اوکراین تازه نیست، اما ناوروتسکی در این مقطع زمانی خاص این اظهارات را مطرح کرده است. سه دلیل محتمل برای این زمانبندی وجود دارد:
- دلیل اول: نزدیکی به انتخابات پارلمانی لهستان (پاییز ۲۰۲۶). ناوروتسکی و حزب حاکم «قانون و عدالت» (PiS) در تلاش برای جلب آرای جناح راست و ناسیونالیست لهستان هستند که به شدت به موضوع کشتار وولینیا حساس هستند.
- دلیل دوم: اختلافات اقتصادی اخیر. لهستان در آوریل ۲۰۲۵ به همراه مجارستان، اسلواکی و بلغارستان، ممنوعیت واردات غلات اوکراین را تمدید کرد که باعث خشم شدید کییف و رکود روابط اقتصادی شد.
- دلیل سوم: توقف پیشرفت اوکراین به سمت اتحادیه اروپا. علیرغم دریافت وضعیت نامزد در سال ۲۰۲۲، اوکراین در اجرای اصلاحات قضایی و مبارزه با فساد کند عمل کرده و برخی کشورهای اروپایی (از جمله لهستان) ناامید شدهاند. اظهارات ناوروتسکی میتواند به عنوان «لنگر کشیدن» برای کند کردن روند الحاق تعبیر شود.
واکنش احتمالی اوکراین و اتحادیه اروپا
دولت اوکراین هنوز به طور رسمی به این اظهارات واکنش نشان نداده است، اما بر اساس مواضع قبلی، سه اقدام قابل پیشبینی است.
- اقدام اول: صدور بیانیه محکومیت و دعوت به گفتگوی تاریخی. وزارت خارجه اوکراین احتمالاً بر محکومیت جنایات UPA تأکید خواهد کرد اما در عین حال، تلاش برای جدا کردن گذشته از آینده اروپایی اوکراین را پیش خواهد برد.
- اقدام دوم: برگزاری رایزنی با کشورهای کلیدی اتحادیه اروپا (آلمان، فرانسه، کمیسیون اروپا) برای خنثی کردن وتوی احتمالی لهستان. از آنجا که تصمیمات اتحادیه اروپا نیازمند اجماع است، یک کشور (لهستان) میتواند روند الحاق را به طور کامل متوقف کند.
- اقدام سوم: میانجیگری بینالمللی (احتمالاً توسط ایالات متحده) برای کاهش تنشها. واشنگتن که لهستان و اوکراین را دو متحد کلیدی خود در برابر روسیه میداند، به شدت نگران این اختلاف است و ممکن است فشارهای دیپلماتیک را آغاز کند.
تأثیر این مخالفت بر روند الحاق اوکراین به اتحادیه اروپا
مخالفت لهستان، یک ضربه جدی به آرزوی اروپایی اوکراین است. فرآیند الحاق به اتحادیه اروپا بسیار طولانی و پیچیده است و حتی در بهترین شرایط (بدون مخالفت هیچ کشوری) ۵ تا ۱۰ سال طول میکشد. اما با مخالفت علنی یک کشور عضو (به ویژه لهستان که نفوذ بالایی در سیاستهای شرقی اتحادیه اروپا دارد)، عملاً روند الحاق به حالت تعلیق در میآید. اتحادیه اروپا در شرایط حساسی قرار دارد: از یک سو نمیخواهد اوکراین را در جنگ با روسیه تنها بگذارد و باید انگیزه اصلاحات را حفظ کند. از سوی دیگر، نمیتواند نظر لهستان را نادیده بگیرد، چرا که این کشور یکی از بازیگران کلیدی در امنیت مرز شرقی اتحادیه است.
یک راه میانی احتمالی: اتحادیه اروپا به اوکراین «وضعیت نامزد پیشرفته» بدهد (یعنی تمام مراحل اداری را طی کند) اما تاریخ عضویت را به تعویق بیندازد تا اختلافات حل شود.
آینده روابط لهستان و اوکراین؛ فروپاشی یا مدیریت بحران؟
علیرغم این اظهارات تند، بعید به نظر میرسد که روابط استراتژیک لهستان و اوکراین به طور کامل فرو بپاشد. سه عامل اصلی این دو کشور را به هم پیوند میزند.
- عامل اول: تهدید مشترک روسیه. هر دو کشور خود را در خط مقدم رویارویی با امپریالیسم روسیه میدانند و همکاری نظامی و اطلاعاتی نزدیکی دارند. لهستان میزبان هزاران سرباز آمریکایی و پایگاه موشکی است و اوکراین نیز به حمایت لجستیکی لهستان وابسته است.
- عامل دوم: منافع اقتصادی. با وجود اختلاف بر سر غلات، حجم تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۵ میلیارد یورو رسیده است.
- عامل سوم: فشار آمریکا. واشنگتن به شدت بر هر دو طرف فشار میآورد تا اختلافات تاریخی را کنار بگذارند. پیشبینی میشود در میانمدت (چند ماه آینده)، با میانجیگری آمریکا، تنشها کاهش یابد و ناوروتسکی (یا جانشین او) موضع خود را تعدیل کند.
اما زخم تاریخی وولینیا همچنان باز خواهد ماند
و هر از چند گاهی در زمان تنشهای سیاسی، سر بر میآورد.