آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
فرابورس ایران در ادامه روند عرضههای اولیه سال ۱۴۰۵، سومین شرکت خود را با نماد معاملاتی «رهیاب» معرفی کرد؛ شرکت رهیاب پیام گستران روز دوشنبه ۱۸ خرداد ماه عرضه اولیه میشود. این عرضه اولیه از جنبه نوآورانه دارای یک ویژگی منحصربهفرد است؛ همراه با سهام، اوراق اختیار فروش تبعی با نماد «رهیاب1» نیز به سرمایهگذاران تخصیص داده میشود. اوراق اختیار فروش تبعی به سرمایهگذاران این حق را میدهد که در تاریخ سررسید (۱۸ خرداد ۱۴۰۶)، سهام خود را با قیمت از پیش تعیین شده به عرضهکننده بفروشند.
این مکانیزم عملاً یک بیمه نامه کاهش قیمت برای سرمایهگذارانی محسوب میشود که سهام را تا سررسید نگهداری میکنند. عرضه اولیه رهیاب پیام گستران در دو مرحله برگزار میشود؛ مرحله اول ویژه سرمایهگذاران واجد شرایط و مرحله دوم برای عموم. نکته مهم برای سرمایهگذاران: در صورت فروش سهام قبل از سررسید، اوراق تبعی متناظر با تعداد سهام فروخته شده، باطل میشود و قابل اعمال نخواهد بود. همچنین پنجاه درصد از سهام خریداری شده توسط سرمایهگذاران واجد شرایط، تا ۹۰ روز پس از عرضه اولیه بدون مجوز بورس قابل فروش نیست. در این گزارش، جزئیات کامل این عرضه اولیه، نحوه عملکرد اوراق اختیار فروش تبعی و استراتژیهای مناسب برای سرمایهگذاری را تحلیل میکنیم.
اوراق اختیار فروش تبعی چیست و چگونه کار میکند؟
اوراق اختیار فروش تبعی، یک ابزار مالی مشتقه است که به دارنده آن حق میدهد (نه الزام) تا در تاریخ مشخص (سررسید)، دارایی پایه (در اینجا سهام رهیاب) را به قیمت از پیش تعیین شده (قیمت اعمال) به فروشنده اوراق (عرضهکننده) بفروشد. این اوراق عملاً یک بیمه نامه در برابر کاهش قیمت سهام محسوب میشود. در عرضه اولیه رهیاب، به ازای هر سهمی که سرمایهگذار در روز عرضه خریداری کند، یک برگ اوراق تبعی با نماد «هرهیاب ۰۶۰۳» تخصیص داده میشود. این اوراق قابلیت معامله در بازار ثانویه را ندارند و صرفاً برای همان سهام خریداری شده معتبر هستند.
اگر در تاریخ سررسید (۱۸ خرداد ۱۴۰۶)، قیمت سهام در بازار کمتر از قیمت اعمال باشد، سرمایهگذار میتواند با اعمال اوراق، سهام خود را با قیمت اعمال (که بالاتر از قیمت بازار است) به عرضهکننده بفروشد و از ضرر جلوگیری کند. اگر قیمت بازار بالاتر باشد، سرمایهگذار اوراق را اعمال نمیکند و سهام را در بازار با قیمت بالاتر میفروشد.
شرایط اعمال اوراق و نکات کلیدی برای سرمایهگذاران
برای اعمال اوراق اختیار فروش تبعی، سرمایهگذار باید دو شرط حیاتی را رعایت کند:
- شرط اول: سهام مربوطه (با نماد رهیاب ۱) تا روز سررسید (۱۸ خرداد ۱۴۰۶) در پرتفوی او باقی مانده باشد و فروخته نشده باشد. در صورت فروش حتی بخشی از سهام، اوراق تبعی متناظر با همان تعداد سهام به طور خودکار باطل میشود.
- شرط دوم: سرمایهگذار باید در روز سررسید، درخواست اعمال اوراق را به کارگزار خود ارائه دهد. این درخواست باید طبق رویه اعلام شده و در زمان مقرر انجام شود. عدم ارائه درخواست به موقع، به معنای انصراف از اعمال اوراق تلقی میشود.
تسویه تعهدات نیز به یکی از دو روش انجام میشود:
- یا خرید سهام توسط عرضهکننده به قیمت اعمال
- یا در صورت توافق طرفین، تسویه بر اساس قیمت مبنای دارایی پایه در سررسید.
سرمایهگذاران برای اطلاع از جزئیات دقیق باید به دستورالعمل معاملات اوراق اختیار فروش تبعی مصوب سازمان بورس مراجعه کنند.
محدودیتهای فروش و تعهدات سرمایهگذاران واجد شرایط
بر اساس ماده ۶ مکرر ۳ دستورالعمل پذیرهنویسی و عرضه اولیه، پنجاه درصد از سهام خریداری شده توسط سرمایهگذاران واجد شرایط (اشخاص حقوقی و حقیقی حرفهای) تا ۹۰ روز پس از تاریخ عرضه اولیه، بدون مجوز بورس قابل عرضه نخواهد بود. این محدودیت با هدف جلوگیری از نوسانگیری و سفتهبازی کوتاهمدت توسط نهادهای بزرگ اعمال شده است. برای سرمایهگذاران عادی (عموم مردم) چنین محدودیتی وجود ندارد و آنها میتوانند بلافاصله پس از تخصیص، سهام خود را در بازار ثانویه بفروشند. با این حال باید توجه داشته باشند که فروش سهام قبل از سررسید، اوراق تبعی آنها را نیز باطل میکند. این محدودیت ۹۰ روزه برای سرمایهگذاران واجد شرایط، یک سیگنال مثبت برای بازار است؛ زیرا نشان میدهد عرضهکننده به دنبال سرمایهگذاری بلندمدت و پایدار است و نمیخواهد سهام بلافاصله پس از عرضه با فشار فروش مواجه شود.
فرایند ثبت سفارش و تفاوت مرحله اول و دوم
ارسال سفارش در مرحله اول عرضه اولیه (مخصوص سرمایهگذاران واجد شرایط) صرفاً از طریق «استنادهای معاملاتی» یا همان سامانه نامک امکانپذیر است. این سامانه مخصوص نهادهای مالی، صندوقها و سرمایهگذاران حرفهای طراحی شده است و عموم مردم به آن دسترسی ندارند.
مرحله دوم عرضه (مخصوص عموم سرمایهگذاران) از طریق سامانه معاملاتی عادی کارگزاریها انجام میشود. زمان و نحوه ثبت سفارش برای عموم متعاقباً توسط فرابورس اعلام خواهد شد. همچنین بر اساس تبصره ۶ مکرر ۳ دستورالعمل، بورس موظف است در روز عرضه اولیه، تعداد و قیمت سهام تخصیص داده شده به سرمایهگذاران واجد شرایط را به تفکیک مشخصات هر یک از آنها افشا نماید. این شفافیت به بازار کمک میکند تا بداند چه نهادهایی وارد این سرمایهگذاری شدهاند.
تحلیل استراتژی سرمایهگذاری در رهیاب با توجه به اوراق تبعی
برای سرمایهگذاران ریسکگریز، اوراق اختیار فروش تبعی یک فرصت طلایی محسوب میشود. آنها میتوانند با خیال راحتتری سهام را خریداری کنند، زیرا میدانند حتی اگر قیمت سهام تا سررسید کاهش یابد، میتوانند با قیمت اعمال (که بالاتر از قیمت کشف شده روز عرضه است) بفروشند و ضرر نکنند.
برای سرمایهگذاران کوتاهمدت (نوسانگیر)، فروش سهام در روزهای اول پس از عرضه (که معمولاً با افزایش قیمت همراه است) یک استراتژی سودآور است. اما باید توجه کنند که با فروش سهام، اوراق تبعی خود را از دست میدهند و دیگر نمیتوانند در سررسید از بیمه قیمتی استفاده کنند.
بهترین استراتژی شاید یک رویکرد ترکیبی باشد: بخشی از سهام را برای سود کوتاهمدت بفروشید و بخشی را همراه با اوراق تبعی تا سررسید نگهداری کنید. با این کار هم از افزایش احتمالی قیمت در کوتاهمدت منتفع میشوید و هم از بیمه نامه در برابر ریسک کاهش قیمت بهرهمند میگردید.