آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
وزارت خارجه آمریکا در بیانیهای فوری از دستیابی اسرائیل و لبنان به توافق آتشبس خبر داد؛ توافقی که با میانجیگری و حمایت مستقیم واشنگتن حاصل شده است. این توافق پس از هفتهها درگیری و تنش در مرزهای شمالی اسرائیل و جنوب لبنان به دست آمده و میتواند نقطه عطفی در ثبات منطقه باشد. بر اساس بیانیه وزارت خارجه آمریکا، دو طرف توافق کردهاند «مناطق آزمایشی» ایجاد شود؛ مناطقی که در آنها ارتش لبنان مسئولیت کامل و انحصاری کنترل و تأمین امنیت را بر عهده خواهد داشت.
در بیانیه مشترک دولت لبنان و اسرائیل که همزمان منتشر شده، شرط اصلی آتشبس توقف کامل حملات حزبالله و تخلیه تمام عوامل آن از بخش جنوبی رودخانه لیتانی اعلام شده است. این شرط نشان میدهد که اسرائیل حاضر به پذیرش هیچ گونه حضور نظامی حزبالله در مناطق نزدیک به مرز خود نیست و ارتش لبنان باید کنترل کامل منطقه را در دست گیرد. بر اساس توافق حاصل شده، مذاکرات برای دستیابی به توافق جامع و پایدار، در تاریخ ۲۲ ژوئن (حدود ۱۸ روز دیگر) از سر گرفته خواهد شد. این آتشبس اگر به طور کامل اجرایی شود، میتواند به ماهها تنش در مرزهای شمالی اسرائیل پایان دهد و آوارگان لبنانی را به خانههای خود بازگرداند. در این گزارش، جزئیات کامل توافق، تحلیل ابعاد سیاسی و امنیتی آن و چشمانداز مذاکرات آینده را میخوانید.
مناطق آزمایشی؛ نوآوری راهبردی در توافق
مفهوم «مناطق آزمایشی» که برای نخستین بار در توافقهای آتشبس منطقه مطرح میشود، یک نوآوری راهبردی با هدف اجرای تدریجی توافق است. در این مناطق که احتمالاً شامل نوار مرزی و حساس جنوب لبنان میشود، ارتش لبنان مسئولیت کامل و انحصاری تأمین امنیت را بر عهده میگیرد. این رویکرد به اسرائیل این اطمینان را میدهد که بلافاصله پس از برقراری آتشبس، خلا امنیتی ایجاد نخواهد شد و حزبالله نمیتواند به سرعت جای خالی خود را پر کند. از سوی دیگر، به دولت لبنان فرصت داده میشود تا به تدریج کنترل خود را بر مناطق مرزی تحکیم بخشد. موفقیت این مناطق آزمایشی میتواند الگویی برای سایر مناقشات منطقه و حتی برای مرحله بعدی مذاکرات جامع باشد. در صورت شکست، کل توافق آتشبس نیز با خطر فروپاشی روبرو خواهد شد.
شرط تخلیه حزبالله از جنوب لیتانی
شرط «توقف کامل حملات حزبالله و تخلیه تمام عوامل آن از بخش جنوبی رودخانه لیتانی» مهمترین دستاورد اسرائیل در این توافق است. رودخانه لیتانی در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری از مرز اسرائیل قرار دارد و کنترل منطقه جنوب آن، همیشه یکی از دغدغههای امنیتی تلآویو بوده است. پس از جنگ ۲۰۰۶، قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت نیز بر خروج حزبالله از جنوب لیتانی تأکید داشت اما هرگز به طور کامل اجرا نشد. این بار توافق دوجانبه و با تضمین آمریکا، شانس اجرایی شدن بیشتری دارد. برای حزبالله، پذیرش این شرط یک عقبنشینی راهبردی محسوب میشود. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند حزبالله ممکن است به جای خروج کامل، نیروهای خود را به عنوان «نیروهای مردمی» یا «بسیج مردمی» بازتعریف کند و عملاً در منطقه باقی بماند. نحوه راستیآزمایی تخلیه، یکی از چالشهای اصلی اجرای توافق خواهد بود.
نقش آمریکا؛ میانجیگر فعال یا ضامن اجرا؟
وزارت خارجه آمریکا در بیانیه خود، نقش «میانجیگری و حمایت» را برای واشنگتن قائل شده است. این عبارت نشان میدهد که آمریکا فراتر از یک میانجی ساده عمل کرده و احتمالاً ضمانتهایی برای اجرای توافق به دو طرف ارائه داده است. نکته قابل توجه، برگزاری دور بعدی مذاکرات در تاریخ ۲۲ ژوئن است. این بازه ۱۸ روزه به طرفین فرصت میدهد تا اجرای اولیه آتشبس در مناطق آزمایشی را ارزیابی کرده و سپس برای توافق جامع پا به میز مذاکره بگذارند. آمریکا به عنوان ضامن، احتمالاً سازوکاری برای نظارت بر اجرای تخلیه حزبالله و کنترل ارتش لبنان طراحی خواهد کرد. این سازوکار میتواند شامل ناظران بینالمللی، استفاده از فناوریهای نظارتی یا ترکیبی از هر دو باشد.
واکنشهای منطقهای و بینالمللی به توافق
انتظار میرود سازمان ملل متحد و شورای امنیت از این توافق استقبال کنند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، احتمالاً در بیانیهای خواستار اجرای کامل و پایدار آتشبس خواهد شد و آمادگی سازمان ملل برای کمک به نظارت را اعلام میکند.
در سطح منطقه، کشورهای عربی خلیج فارس به احتمال زیاد از توافق استقبال میکنند، چرا که هرگونه تنش در لبنان ثبات کل منطقه را به خطر میاندازد. عربستان و امارات ممکن است حمایت مالی خود را برای بازسازی مناطق آسیبدیده جنوب لبنان اعلام کنند. جمهوری اسلامی به عنوان حامی اصلی حزبالله، موضعی محتاطانه اما منتقدانه خواهد داشت. احتمالاً تهران ضمن عدم مخالفت رسمی با آتشبس، بر حق حزبالله برای مقاومت در برابر اسرائیل تأکید خواهد کرد و البته تخلیه جنوب لیتانی را نقض حاکمیت لبنان خواهد خواند.
چشمانداز مذاکرات جامع و چالشهای پیش رو
مذاکرات جامع که از ۲۲ ژوئن آغاز میشود، بسیار پیچیدهتر از توافق آتشبس موقت خواهد بود. مسائلی مانند تعیین دقیق مرزهای دریایی و زمینی، وضعیت سامانههای دفاع هوایی لبنان، و سرنوشت زندانیان لبنانی در اسرائیل از جمله موضوعات چالشبرانگیز است.
- اولین چالش، تضمین خروج کامل و قابل راستیآزمایی حزبالله از جنوب لیتانی است. بدون این شرط، مذاکرات جامع حتی آغاز نخواهد شد.
- چالش دوم، توانایی ارتش لبنان برای کنترل پایدار منطقه است؛ ارتشی که از نظر تجهیزات و منابع محدود است.
- چالش سوم، مخالفان داخلی در هر دو کشور است. در اسرائیل، جناح راست ممکن است توافق را امتیازدهی بیش از حد به دشمن تلقی کند.
در لبنان، جناح مقاومت و هواداران حزبالله ممکن است اجرای تخلیه را نپذیرند. در صورت بروز هرگونه نقض آتشبس، کل فرایند میتواند ظرف چند ساعت فروبریزد.