آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ناصر غلامی هوجقان - بحران در میدان راهآهن تبریز؛ وقتی «دور دور» با سرعت بالا، امنیت کودکان را هدف میگیرد! صدای جیغ کودکان در فضای بازی، حالا در میان صدای جیغ لاستیکهای خودروهایی که با سرعت بالا «دور دور» میکنند، گم شده است. میدان ایستگاه راهآهن تبریز، از پناهگاه تفریح، به میدان انتظار برای یک فاجعه تبدیل شده است. به گزارش آسیانیوز ایران، مردم منطقه با ترس و لرز از کنار این میدان عبور میکنند. ناصر غلامی هوجقان، فعال رسانهای، با نگاهی نگران به وضعیت موجود میگوید که این مکان که باید محل خنده کودکان باشد، به دلیل رفتارهای پرخطر رانندگان، به محلی برای آسیبهای جانی تبدیل شده است. مردم میان دو راهی گیر کردهاند؛ از یک سو از سرعت وحشیانه خودروها میترسند و از سوی دیگر خواهان نصب سرعتگیرها هستند که باعث کاهش این حوادث شوند. شهروندان تبریز اکنون یک سوال حیاتی دارند: آیا مدیریت شهری قبل از وقوع یک تراژدی غیرقابل جبران و کشته شدن کودکان بیگناه، مداخله میکند یا منتظر شنیدن صدای گریه خانوادهها میماند؟
میدان راهآهن تبریز؛ از یک پناهگاه تفریح تا میدان وحشت
میدان ایستگاه راهآهن تبریز، با معماری تاریخی و فضای باز و دلانگیز خود، سالها به عنوان یکی از نقاط تفریحی و محل بازی کودکان در این شهر شناخته میشد. خانوادههای تبریزی در عصرهای خنک بهاری و تابستانی، کودکان خود را به این میدان میآوردند تا در فضایی امن و دور از ترافیک خیابانهای شلوغ، ساعتی به بازی و شادی بپردازند. این میدان، بخشی از خاطرات جمعی چند نسل از مردم تبریز بود. اما امروز، این میدان به عرصه تاخت و تاز خودروهایی تبدیل شده است که با سرعت غیرمجاز، موسیقی پرسروصدا و حرکات نمایشی خطرناک، «دور دور» میکنند. این رفتار که در ابتدا ممکن است برای برخی سرگرمی به نظر برسد، در واقع یک آسیب اجتماعی جدی است. رانندگانی که معمولاً جوان هستند، با خودروهای نسبتاً قدرتمند، دور میدان را به پیست مسابقه تبدیل کرده و هیچ توجهی به عابران پیاده، به ویژه کودکان، ندارند.
نکته تکاندهنده این است که این وضعیت نه چند روز یا چند ماه، بلکه مدتهاست ادامه دارد. اما انگار صدای شهروندان و فعالان محلی به گوش مسئولان نمیرسد. هر روز که میگذرد، اعتراضها بلندتر و نگرانیها عمیقتر میشود. مردم دیگر از رفتارهای نمایشی و موقتی خسته شدهاند. آنان راهکار دائمی و مؤثر میخواهند.
دوراهی سرعتگیر؛ راه حل نجات یا مشکلی تازه؟
مهمترین خواسته مردم محله راهآهن تبریز، نصب سرعتگیر در اطراف میدان است. سرعتگیرها به عنوان یک راهکار سنتی و نسبتاً کمهزینه، در بسیاری از نقاط شهری برای کاهش سرعت خودروها و افزایش ایمنی عابران پیاده استفاده میشوند. اما آیا این راهکار برای میدان راهآهن که یک فضای باز وسیع با چندین ورودی و خروجی است، مناسب و کافی خواهد بود؟
کارشناسان حمل و نقل شهری دو دیدگاه متفاوت دارند:
- گروه اول معتقدند نصب سرعتگیرها به صورت استراتژیک در تمام ورودیهای میدان و اطراف فضای بازی کودکان، میتواند سرعت خودروها را به زیر ۲۰ کیلومتر در ساعت کاهش دهد. در این سرعت، حتی اگر تصادفی رخ دهد، خطر مرگ و آسیبهای شدید به شدت کاهش مییابد. این گروه میگویند هر اقدامی، حتی اگر کامل نباشد، بهتر از هیچ اقدامی است و جان یک کودک ارزش این هزینه را دارد.
- اما گروه دوم هشدار میدهند که سرعتگیرها در صورتی که استاندارد نباشند (ارتفاع بیش از حد استاندارد یا شیب تند غیرمجاز)، خود میتوانند عامل تصادفات شوند، به ویژه برای موتورسیکلتسواران که در اثر برخورد با سرعتگیرهای غیراستاندارد، کنترل وسیله خود را از دست میدهند. همچنین وجود سرعتگیرهای متعدد، صدای اضافی و آلودگی صوتی ناشی از ترمز و شتاب ناگهانی خودروها ایجاد میکند. بهترین راهکار، ترکیبی از سرعتگیرهای استاندارد، دوربینهای ثبت تخلف و افزایش گشت پلیس در ساعات اوج تردد است.
انتظار برای فاجعه یا اقدام قبل از آن؛ سوال حیاتی شهروندان
نگرانکنندهترین بخش این بحران، نگاه منتظرانه و واکنشی مدیریت شهری است. شهروندان تبریز یک سوال تلخ و تکراری میپرسند: «آیا باید منتظر بمانیم تا کودکی زیر چرخهای یک خودروی دور دورکننده له شود تا آن وقت مسئولان به فکر چاره بیفتند؟» این سوال، به دلیل تجربه تلخ مشابه در سایر نقاط کشور، سوال بیپاسخی نیست. نمونههای فراوانی وجود دارد که پس از وقوع فاجعه و مرگ شهروندان، ناگهان همه چیز تغییر کرد.
متأسفانه در بسیاری از موارد، سیستم مدیریت شهری در ایران واکنشی عمل میکند نه پیشگیرانه. یعنی پیش از وقوع حادثه، انگار همه چیز عادی و قابل تحمل است. اما پس از وقوع هر فاجعه، ناگهان همه مسئولان به میدان میآیند، جلسات فوری برگزار میکنند، وعدههای قاطع میدهند و گاهی حتی چند روز بعد، یک اقدام نمادین انجام میدهند. اما قیمت این اقدامات واکنشی، جان یک انسان است. در میدان راهآهن تبریز، قیمت احتمالی بیتفاوتی، جان یک کودک بیگناه است. فعالان رسانهای و اجتماعی خواستار تشکیل جلسه فوری شورای ترافیک استان با حضور نمایندگان شهرداری تبریز، پلیس راهور، میراث فرهنگی (چون میدان راهآهن یک اثر تاریخی نیز محسوب میشود) و نمایندگان مردم در شورای شهر شدهاند. آنان میگویند دیگر فرصت آزمون و خطا وجود ندارد. هر روز تأخیر در اجرای یک راهکار عملی، یعنی یک روز نزدیکتر شدن به یک فاجعه غیرقابل جبران.
آسیبشناسی پدیده «دور دور» و ریشههای اجتماعی آن
پدیده دور دور تنها یک معضل ترافیکی و ایمنی نیست. این پدیده ریشه در مسائل عمیقتر اجتماعی و فرهنگی دارد. بسیاری از جوانانی که اقدام به دور دور زدن میکنند، به دنبال هیجان، جلب توجه، اثبات قدرت و یا فرار از یک زندگی روزمره خستهکننده و بیهیجان هستند. کمبود فضاهای استاندارد و ایمن برای تفریحات سالم و پرتحرک، یکی از علل مهم گرایش جوانان به این رفتارهای پرخطر است.
در بسیاری از شهرهای توسعهیافته، پیستهای استاندارد اتومبیلرانی یا فضاهای تعیینشده برای دور هم جمع شدن جوانان علاقهمند به خودرو وجود دارد. اما در تبریز، چنین فضاهای ایمن و قانونی یا وجود ندارد و یا در دسترس عموم نیست. در نتیجه، جوانان ناچارند خیابانها و میدانهای عمومی را به پیست مسابقه تبدیل کنند، بیآنکه توجه داشته باشند چه خطری متوجه خود و دیگران میسازند. با این حال، این توجیهات به هیچ وجه رفتار خطرناک و غیرقانونی دور دور را قابل قبول نمیکند. جان کودکان و شهروندان بیگناه، خط قرمز است. هر جوانی که دست به فرمان خودرو میزند، باید بداند که مسئولیت سنگینی بر دوش دارد. یک لحظه بیاحتیاطی میتواند یک خانواده را برای همیشه عزادار کند. مدیریت شهری نیز موظف است ضمن برخورد قانونی با متخلفان، زمینههای اجتماعی این پدیده را نیز ریشهیابی و درمان کند.
راهکارهای فوری و بلندمدت برای نجات میدان راهآهن
بر اساس نظر کارشناسان و خواسته مردم، یک بسته جامع راهکار برای ساماندهی میدان راهآهن تبریز قابل ارائه است. راهکارهای فوری و کوتاه مدت شامل موارد زیر است: نصب سرعتگیرهای استاندارد در تمام ورودیهای میدان، نصب دوربینهای ثبت تخلف سرعت و حرکات نمایشی، افزایش گشتهای محسوس و نامحسوس پلیس راهور در ساعات پرخطر (عصرها و شبها)، نصب موانع فیزیکی موقت در اطراف فضای بازی کودکان، و برگزاری جلسات آموزشی برای جوانان منطقه درباره عواقب خطرناک دور دور.
راهکارهای میانمدت و بلندمدت نیز شامل موارد زیر است:
- احداث یک پیست استاندارد اتومبیلرانی یا فضای تعیینشده برای دور هم جمع شدن جوانان در حومه شهر
- بازطراحی و ساماندهی کامل میدان راهآهن با رویکرد اولویت دادن به عابران پیاده و کودکان
- ایجاد پارکینگهای حاشیهای برای جلوگیری از پارک دوبله خودروها
- فرهنگسازی گسترده از طریق رسانههای محلی و ملی درباره خطرات و پیامدهای اجتماعی دور دور.
مهمترین نکته این است که این راهکارها باید با هماهنگی کامل و اراده جدی همه دستگاههای اجرایی ذیربط اجرا شوند. تکدست عمل کردن هیچ نهادی به تنهایی نمیتواند این بحران را حل کند. شهرداری باید بودجه و پیمانکار داشته باشد، پلیس باید برخورد قانونی کند، آموزش و پرورش باید دانشآموزان را آگاه کند و رسانهها نیز باید مطالبهگری مستمر داشته باشند. مردم تبریز منتظرند؛ نه وعده، که عمل.