عربستان به دنبال تبدیل شدن به قطب هوانوردی جهان: ریاض ایر با نمایشگرهای OLED و اینترنت پرسرعت

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

خاورمیانه شاهد تولد یک رقیب قدرتمند جدید در آسمان است. شرکت هواپیمایی ریاض ایر، حامل پرچمدار جدید عربستان سعودی، رسماً فعالیت خود را با هدف تبدیل ریاض به یکی از مهم‌ترین مراکز اتصال هوایی جهان آغاز کرده است. این شرکت با دریافت نخستین فروند از بوئینگ‌های ۷۸۷-۹ دریم‌لاینر سفارشی خود، از کابین‌هایی مجهز به نمایشگرهای فوق‌پیشرفته (OLED)، اینترنت پرسرعت و امکانات رفاهی لوکس رونمایی کرد. این هواپیماها نشان‌دهنده عزم جدی عربستان برای رقابت با غول‌های منطقه‌ای مانند امارات و قطر ایرویز است. سیستم سرگرمی پرواز «آسترووا» (Astrova) که در هواپیماهای ریاض ایر نصب شده، یکی از پیشرفته‌ترین نمونه‌های موجود در صنعت هوانوردی جهان است. مسافران می‌توانند دستگاه‌های شخصی خود را مستقیماً به نمایشگرها متصل کرده و از محتوای دلخواه خود لذت ببرند. نمایشگرهای OLED به دلیل کیفیت تصویر فوق‌العاده، کنتراست بی‌نهایت و رنگ‌های زنده، تجربه تماشای فیلم و سریال را در آسمان به سطحی بی‌سابقه ارتقا می‌دهند. این فناوری پیش از این عمدتاً در تلویزیون‌های خانگی پرچمدار استفاده می‌شد.

اینترنت پرسرعت (احتمالاً مبتنی بر فناوری 5G یا ماهواره‌های مدار پایین) به مسافران اجازه می‌دهد در طول پرواز، به راحتی ویدیو استریم کنند، تماس تصویری برقرار کرده و از شبکه‌های اجتماعی استفاده کنند. این یک تحول بزرگ در تجربه مسافرت هوایی است. عربستان سعودی به عنوان بخشی از چشم‌انداز ۲۰۳۰ (Vision 2030) که توسط محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، طراحی شده، قصد دارد وابستگی خود به نفت را کاهش دهد و به یک قطب جهانی گردشگری، تجارت و هوانوردی تبدیل شود. ریاض ایر ستون فقرات این برنامه است.

این شرکت هواپیمایی هنوز به طور رسمی پروازهای تجاری خود را آغاز نکرده است، اما با سفارش ده‌ها فروند هواپیمای بویینگ و ایرباس، برنامه توسعه شبکه پروازی خود را تا مقاصد بین‌المللی متعدد اعلام کرده است. انتظار می‌رود ریاض ایر ظرف چند سال آینده به یکی از ده خط هوایی برتر جهان تبدیل شود. با ورود ریاض ایر، رقابت در آسمان خاورمیانه بیش از پیش داغ خواهد شد. امارات با هاب دبی، قطر ایرویز با هاب دوحه، و ترکی ایرلاینز با هاب استانبول، اکنون باید رقیب قدرتمند دیگری را از ریاض تحمل کنند. مسافران نهایی برندگان این رقابت هستند.

تحلیل فنی هواپیماهای ریاض ایر (بوئینگ ۷۸۷-۹ دریم‌لاینر)

بوئینگ ۷۸۷-۹ دریم‌لاینر (Dreamliner) یکی از پیشرفته‌ترین هواپیماهای پهن‌پیکر جهان است که با بدنه کامپوزیتی (فیبر کربن)، مصرف سوخت ۲۰ درصد کمتر از هواپیماهای نسل قبل، و برد بلند (تا ۱۴,۰۰۰ کیلومتر) شناخته می‌شود. این هواپیما می‌تواند مسافران را به طور مستقیم از ریاض به مقاصدی مانند نیویورک، پکن، لندن و توکیو برساند بدون نیاز به سوخت‌گیری مجدد. پنجره‌های بزرگ الکتروکرومیک (بدون نیاز به پرده) و فشار کابین معادل ۶۰۰۰ پا (به جای ۸۰۰۰ پا در هواپیماهای معمولی) باعث کاهش خستگی مسافران در پروازهای طولانی می‌شود.

نکته مهم، «سفارشی‌سازی» این هواپیماها برای ریاض ایر است. بر خلاف خطوط هوایی که از کابین‌های استاندارد کارخانه استفاده می‌کنند، ریاض ایر با همکاری بوئینگ و طراحان داخلی، کابین‌هایی منحصر به فرد طراحی کرده است. نمایشگرهای OLED (مثلاً ۲۷ اینچ در کلاس بیزینس و ۱۳ اینچ در اکونومی) با کیفیت 4K HDR، تجربه بصری خیره‌کننده‌ای ارائه می‌دهند. همچنین صندلی‌های کلاس بیزینس با قابلیت تخت خواب کامل (flat-bed) و دسترسی مستقیم به راهرو، با رقبای منطقه‌ای (امارات، قطر، اتحاد) رقابت می‌کند. ریاض ایر اعلام کرده است که علاوه بر بوئینگ ۷۸۷، سفارش خرید هواپیماهای ایرباس A350-1000 و A321neo را نیز داده است. این استراتژی «ناوگان دوگانه» (dual-fleet) به ریاض ایر اجازه می‌دهد تا هم در مسیرهای طولانی (با A350 و ۷۸۷) و هم در مسیرهای کوتاه و متوسط (با A321neo) با حداکثر کارایی عمل کند. ناوگان کاملاً نوسان (میانگین سن کمتر از ۲ سال) یک مزیت رقابتی بزرگ است، زیرا هواپیماهای نو هزینه نگهداری کمتری دارند و مشتریان را با ظاهر تمیز و مدرن جذب می‌کنند.

سیستم سرگرمی پرواز «آسترووا» و اتصال دستگاه‌های شخصی

سیستم سرگرمی پرواز (IFE) آسترووا (Astrova) توسط شرکت پاناسونیک اویونیکس (Panasonic Avionics) ساخته شده است و یکی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های موجود در صنعت هوانوردی است. این سیستم مبتنی بر اندروید (Android) است و از رابط کاربری بسیار سریع و روانی برخوردار است. مسافران می‌توانند از صدها فیلم، سریال، مستند، موسیقی و بازی (از جمله بازی‌های ابری) بهره‌مند شوند. ویژگی منحصر به فرد آسترووا، «اتصال دستگاه شخصی» (Bring Your Own Device - BYOD) است. مسافران می‌توانند گوشی هوشمند یا تبلت خود را (از طریق بلوتوث یا کابل USB) به نمایشگر متصل کرده و محتوای خود (فیلم‌های دانلود شده، عکس‌ها، موسیقی) را روی نمایشگر بزرگ تماشا کنند. این یک تحول بزرگ است، زیرا تا پیش از این، مسافران مجبور بودند محتوای خود را روی صفحه کوچک گوشی تماشا کنند.

نمایشگرهای OLED که در هواپیماهای ریاض ایر نصب شده‌اند، از نظر کیفیت تصویر از نمایشگرهای LCD قدیمی (که اکثر خطوط هوایی از آن استفاده می‌کنند) بسیار برتر هستند. OLED به معنای «دیود نورگل آلی» است و هر پیکسل به طور مستقل نور تولید می‌کند (بر خلاف LCD که به نور پس زمینه نیاز دارد). نتیجه این می‌شود: رنگ مشکی «واقعی» (پیکسل‌ها خاموش می‌شوند)، کنتراست بی‌نهایت، و رنگ‌های زنده و واقعی. تماشای یک فیلم با کیفیت HDR (محدوده دینامیک بالا) روی این نمایشگرها، تجربه‌ای شبیه سینماهای خانگی پرچمدار دارد. اینترنت پرسرعت (احتمالاً با همکاری شرکت استارلینک (Starlink) اسپیس‌ایکس یا شرکت اینمارست (Inmarsat) با فناوری ماهواره‌های مدار پایین (LEO) ارائه می‌شود. برخلاف اینترنت ماهواره‌های قدیمی (Geostationary) که کند و با تأخیر بالا بود، اینترنت LEO سرعت دانلود تا ۳۵۰ مگابیت بر ثانیه و تأخیر کمتر از ۵۰ میلی‌ثانیه ارائه می‌دهد. مسافران می‌توانند در ارتفاع ۱۰,۰۰۰ متری، ویدیوهای 4K استریم کنند، تماس ویدئویی با واتساپ یا زوم برقرار کنند، و از بازی‌های آنلاین لذت ببرند. این یک تغییر دهنده بازی است.

چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان و نقش ریاض ایر در تحول اقتصادی

چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی (Vision 2030) که توسط محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، طراحی شده است، یک برنامه بلندپروازانه برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت است. هدف عربستان، تبدیل شدن به یک «هاب جهانی گردشگری، تجارت و سرگرمی» است. ریاض ایر یکی از ستون‌های اصلی این برنامه است. عربستان قصد دارد سالانه ۱۵۰ میلیون گردشگر داخلی و خارجی را جذب کند (این رقم در ۲۰۲۳ حدود ۱۱۰ میلیون بود). برای جذب این تعداد گردشگر، به یک خط هوایی ملی قدرتمند با شبکه پروازی گسترده نیاز است. عربستان تا سال ۲۰۳۰ قصد دارد ۱۰۰ میلیارد دلار در بخش هوانوردی سرمایه‌گذاری کند. این سرمایه‌گذاری شامل ساخت فرودگاه جدید ریاض (King Salman International Airport) با ظرفیت ۱۲۰ میلیون مسافر در سال، توسعه فرودگاه جده (King Abdulaziz International Airport) و فرودگاه دمام، و تأسیس خطوط هوایی جدید (ریاض ایر) است. همچنین عربستان در حال ساخت پروژه‌های توریستی عظیمی مانند پروژه سرخ (Red Sea Project)، قدیه (Qiddiya - شهر سرگرمی) و کارخانه خودروسازی است. ریاض ایر این گردشگران را جابه‌جا خواهد کرد.

ریاض ایر مستقیماً با امارات (هاب دبی)، قطر ایرویز (هاب دوحه) و اتحاد ایرویز (هاب ابوظبی) رقابت خواهد کرد. تفاوت ریاض ایر در «سرمایه‌گذاری عظیم دولتی» و «استارت آپ بدون بار هزینه‌های تاریخی» است. امارات و قطر سال‌ها پیش تأسیس شده‌اند و با هواپیماهای قدیمی‌تر و ساختارهای هزینه‌ای سنگین مواجه هستند. ریاض ایر با ناوگان نو، فناوری پیشرفته و پشتوانه مالی صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF - Public Investment Fund) می‌تواند قیمت‌های رقابتی و خدمات لوکس را همزمان ارائه دهد.

رقابت با غول‌های منطقه‌ای؛ امارات، قطر و ترکیش ایرلاینز

با ورود ریاض ایر، بازی در آسمان خاورمیانه وارد فاز جدیدی می‌شود. امارات (Emirates) با ناوگان بزرگ بوئینگ ۷۷۷ و A380، قطب دبی، و خدمات لوکس شناخته شده، همچنان رقیب شماره یک است. اما ریاض ایر نقاط ضعف امارات را هدف قرار داده است: امارات ناوگان بوئینگ ۷۸۷ کوچکی دارد و بسیاری از هواپیماهای آن (A380) قدیمی و کم مصرف هستند. ریاض ایر با بوئینگ ۷۸۷-۹ مدرن و ایرباس A350-1000 (که مصرف سوخت به مراتب کمتری دارند)، هزینه عملیاتی پایین‌تری خواهد داشت و می‌تواند قیمت بلیت را کاهش دهد.

قطر ایرویز (Qatar Airways) با ناوگان مدرن A350 و ۷۸۷، سرویس معروف کلاس بیزینس «کیو‌سوئیت» (Qsuite) و قطب دوحه، رقیب قدرتمند دیگری است. قطر ایرویز چندین بار به عنوان بهترین خط هوایی جهان انتخاب شده است. ریاض ایر برای رقابت با کیو‌سوئیت، باید کلاس بیزینس بسیار لوکس و خلاقانه‌ای طراحی کند (احتمالاً با درب بسته، تخت کامل و صندلی یک نفره). همچنین ریاض ایر می‌تواند از «وابستگی جغرافیایی» عربستان استفاده کند: ریاض در مرکز شبه‌جزیره عربستان قرار دارد و مسافران از اروپا به آسیای شرقی و استرالیا می‌توانند از ریاض به عنوان هاب استفاده کنند، بدون اینکه نیاز به انحراف به دبی یا دوحه داشته باشند.

ترکیش ایرلاینز (Turkish Airlines) با هاب استانبول و بزرگترین شبکه پروازی جهان (بیش از ۳۰۰ مقصد)، یک رقیب متفاوت است. ترکی ایرلاینز بر «اتصال» تکیه دارد، نه لزوماً لوکس بودن. ریاض ایر برای رقابت با ترکیش، باید به سرعت شبکه پروازی خود را گسترش دهد. برنامه ریاض ایر برای دستیابی به ۱۰۰ مقصد تا سال ۲۰۳۰ بلندپروازانه است اما شدنی است. با سرمایه‌گذاری دولتی، ریاض ایر می‌تواند مانند امارات در دهه ۱۹۹۰، رشد سریع و انفجاری داشته باشد. در نهایت، مسافران برنده نهایی خواهند بود: رقابت بیشتر، قیمت‌ها را کاهش می‌دهد و کیفیت خدمات را افزایش می‌دهد.

چشم‌انداز آینده و چالش‌های پیش روی ریاض ایر

با وجود برنامه‌های بلندپروازانه، ریاض ایر با چالش‌های جدی روبروست:

1. اولین چالش، «جذب نیروی انسانی ماهر» است. صنعت هوانوردی به خلبان، مهماندار، تعمیر و نگهداری و مدیران با تجربه نیاز دارد. عربستان باید از خطوط هوایی دیگر (مانند امارات، قطر و حتی خطوط هوایی اروپایی و آسیایی) نیروی ماهر جذب کند. این کار هزینه‌بر است و ممکن است با مقاومت رقبا مواجه شود.
2. دومین چالش، «ایجاد وفاداری به برند جدید» (Brand Loyalty) است. مسافران عادت دارند با امارات یا قطر ایرویز پرواز کنند. متقاعد کردن آنها برای امتحان ریاض ایر، نیاز به بازاریابی هوشمندانه، قیمت‌های معرفی (Promotional fares) و خدمات فوق‌العاده دارد. ریاض ایر باید از همین ابتدا استانداردهای بالایی را تعیین کند. اولین پروازها حیاتی هستند.
3. سومین چالش، «رقابت بر سر اسلات فرودگاه‌های شلوغ». فرودگاه‌های بزرگ جهان مانند هیترو لندن، شارل دوگل پاریس، کندی نیویورک و ناریتا توکیو دارای اسلات (زمان تیک اف و لندینگ) محدودی هستند. ریاض ایر باید با امارات، قطر، ترکی و خطوط هوایی محلی بر سر اسلات‌های گران‌قیمت رقابت کند. این نیازمند دیپلماسی هوایی و شاید فشار سیاسی توسط عربستان است.
4. چالش چهارم، «هزینه بالای عملیاتی اولیه». راه‌اندازی یک خط هوایی جدید بسیار پرهزینه است: خرید هواپیما (هر فروند ۷۸۷ حدود ۳۰۰ میلیون دلار)، اجاره دفتر، استخدام کارکنان، بازاریابی، و سوخت. ریاض ایر سال‌ها طول می‌کشد تا به نقطه سربه‌سر (بریک‌ایون) برسد. با این حال، با پشتوانه صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF) که دارایی بیش از ۷۰۰ میلیارد دلاری دارد، ریاض ایر می‌تواند سال‌ها بدون سود فعالیت کند تا سهم بازار بگیرد. در مجموع، آینده ریاض ایر روشن به نظر می‌رسد، اما راه پر پیچ و خمی در پیش دارد.