آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
دقایقی پیش یک انبار کالا حوالی میدان قیام تهران دچار حریق شد. دود سیاه و غلیظ ناشی از این آتشسوزی در منطقه ۱۲ پایتخت (بافت تاریخی و قدیمی تهران) مشاهده میشود. این حادثه در منطقه ۱۲ تهران (بازار بزرگ تهران، میدان محمدیه، خیابان خیام و اطراف) رخ داده است. میدان قیام (که نام قدیمیاش میدان راهآهن بود) یکی از میادین شلوغ و پرتردد تهران است. علت آتشسوزی هنوز مشخص نیست. برخی منابع اولیه از اتصال برق و برخی دیگر از نشت گاز یا نگهداری مواد قابل اشتعال در انبار خبر میدهند. کارشناسان آتشنشانی پس از مهار آتش، علت را بررسی خواهند کرد.
آتشنشانان ایستگاههای ۲، ۵، ۷، ۱۱ و ۲۲ به همراه خودروهای حامل تجهیزات پیشرفته (بالابر، تانکر آب، و خودروی حامل فوم) در محل حادثه حاضر شده و مشغول مهار آتش هستند. تا لحظه تنظیم این خبر، گزارشی از تلفات جانی (مصدوم یا فوتی) منتشر نشده است. اما احتمال میرود که خسارت مالی به دلیل ماهیت انبار (احتمالاً ذخیره مواد نساجی، پلاستیک یا کاغذ) بسیار سنگین باشد. دود سیاه (نشانه از احتراق مواد پلاستیکی و نفتی) که در منطقه مشاهده میشود، میتواند برای ساکنان اطراف (به ویژه بیماران تنفسی، کودکان و سالمندان) خطرناک باشد. آتشنشانی از شهروندان خواسته است که در داخل منازل بمانند و از نزدیک شدن به محل حادثه خودداری کنند.
ترافیک در خیابانهای اطراف (خیام، مولوی، خیابان شوش و بزرگراه شهید محلاتی) به دلیل استقرار خودروهای آتشنشانی و تجمع تماشاگران سنگین شده است. پلیس راهور از رانندگان خواسته است از مسیرهای جایگزین (بزرگراه شهید سلیمانی و خیابان ری) استفاده کنند. منطقه ۱۲ تهران (به ویژه محدوده بازار و میدان قیام) یکی از بافتهای فرسوده و قدیمی تهران است که انبارهای بسیاری در آن قرار دارد. متأسفانه در سالهای اخیر، آتشسوزی در انبارهای این منطقه (به دلیل سیمکشی فرسوده و عدم رعایت اصول ایمنی) بارها تکرار شده است.
جزئیات عملیات آتشنشانی و مهار حریق
آتشنشانی تهران با اعزام ۷ ایستگاه (حدود ۵۰ آتشنشان) به محل حادثه، عملیات خود را در بالاترین سطح (کد ۳) آغاز کرده است. کد ۳ به معنی «آتشسوزی گسترده با احتمال سرایت به ساختمانهای مجاور» است. آتشنشانان با استفاده از ۳ خودروی اطفای حریق سنگین (هر کدام با ظرفیت ۱۰ هزار لیتر آب و ۵۰۰ لیتر فوم)، ۲ بالابر (برای دسترسی به طبقات بالای انبار که احتمالاً ۳ تا ۴ طبقه بوده) و ۱ خودروی حامل تجهیزات تنفسی (برای آتشنشانانی که وارد محیط دودی میشوند) مشغول مهار آتش هستند. نکته حائز اهمیت، «ماهیت انبار» است. اگر انبار حاوی مواد نساجی (پارچه، لباس، فرش) یا کاغذی (مقوا، کتاب، کارتن) باشد، شعلههای آتش زبانه میکشد و دود آن سفید رنگ خواهد بود. اما اگر انبار حاوی مواد پلاستیکی، شیمیایی (مانند حلال، تینر، رنگ) یا نفتی باشد، دود سیاه و سمی تولید میکند. بر اساس گزارشهای اولیه، دود سیاه است، بنابراین احتمالاً انبار حاوی مواد شیمیایی یا پلاستیکی بوده است. این موضوع خطر را برای آتشنشانان (خطر انفجار، خطر استنشاق گازهای سمی) و ساکنان اطراف افزایش میدهد.
آتشنشانان معمولاً از دو روش برای مهار آتش در انبارها استفاده میکنند: روش اول «محصور کردن آتش» (containment) به این معنا که جلوی سرایت آتش به ساختمانهای مجاور را بگیرند. روش دوم «خاموش کردن از بالا» (overhaul) با استفاده از بالابر و لولههای آب پرفشار. با توجه به اینکه انبار احتمالاً چند طبقه است، روش دوم در اولویت قرار دارد. عملیات مهار کامل ممکن است ۲ تا ۴ ساعت طول بکشد.
علتیابی آتشسوزی و نقش بافت فرسوده
منطقه ۱۲ تهران (با مساحت ۱۶ کیلومتر مربع) یکی از قدیمیترین مناطق تهران است. میدان قیام (نام قدیمی: میدان راهآهن) در مرکز این منطقه قرار دارد. بافت این منطقه عمدتاً فرسوده است و انبارهای بسیاری در کوچهپسکوچههای آن وجود دارد. این انبارها معمولاً فاقد «سیستم اعلام حریق»، «اسپرینکلر»، «کپسول آتشنشانی کافی» و «طرح تخلیه اضطراری» هستند. سیمکشیهای برق نیز اغلب قدیمی و غیراستاندارد است (سیمهای لخت و روکار). بنابراین، وقوع آتشسوزی در این منطقه طبیعی است. علتهای احتمالی آتشسوزی بر اساس تجربیات گذشته:
- اتصال برق (۶۰ درصد موارد): جرقه ناشی از اتصال سیمها به مواد قابل اشتعال (پارچه، پلاستیک، کاغذ) برخورد کرده و آتش شروع میشود.
- نشت گاز (۲۰ درصد موارد): نشت گاز از لولههای فرسوده و جرقه (از موتور کولر، کلید برق، یا روشن شدن کبریت) باعث انفجار میشود.
- نگهداری مواد شیمیایی خطرناک (۱۵ درصد موارد): انبارها گاهی مواد شیمیایی مانند تینر، حلال، الکل، اسید را نگهداری میکنند که در دمای بالا (تابستان) میتواند خود به خود آتش بگیرد.
- عمدی (۵ درصد موارد): تخریب و اختلافات ملکی
پس از مهار آتش، تیم «تشخیص علت حریق» آتشنشانی (متشکل از کارشناسان الکترونیک، مکانیک، شیمی و جرمیابی) وارد عمل میشوند. آنها با بررسی مدارک، فیلم دوربینهای مداربسته و شواهد فیزیکی (نقطه آغاز آتش، آثار سوختگی و...) علت را تعیین میکنند. نتیجه به مراجع قضایی (دادسرا) اعلام میشود.
پیامدهای ترافیکی و اجتماعی برای منطقه ۱۲
میدان قیام و خیابانهای اطراف (خیام، مولوی، شوش، ری و بزرگراه محلاتی) جزو شلوغترین معابر تهران هستند. این منطقه به دلیل نزدیکی به بازار بزرگ تهران، ترمینال جنوب، و ایستگاه راهآهن تهران، تردد بسیار بالایی دارد. با استقرار خودروهای آتشنشانی (حداقل ۱۰ خودروی سنگین) و تجمع تماشاگران، عملاً مسیر رفت و برگشت در این خیابانها قفل شده است.
پلیس راهور مسیرهای جایگزین زیر را معرفی کرده است:
- از شرق به غرب: به جای خیابان شوش، از بزرگراه شهید محلاتی (باند جنوب) به سمت بزرگراه شهید سلیمانی حرکت کنید.
- از غرب به شرق: به جای خیابان خیام، از خیابان ری به سمت خیابان مولوی حرکت کنید و سپس وارد بزرگراه شهید سلیمانی شوید.
- از شمال به جنوب: به جای خیابان ری، از خیابان وحدت اسلامی (به موازات خیابان ری) استفاده کنید.
شهروندان ساکن در منطقه باید پنجرههای خود را ببندند تا دود سیاه وارد منزل نشود. دود حاوی «ذرات معلق» (PM2.5 و PM10) است که برای ریهها و قلب بسیار مضر است. افرادی که دچار بیماریهای تنفسی (آسم، برونشیت، COPD)، قلبی، دیابت و زنان باردار باید حتماً از ماسک N95 استفاده کنند. سازمان اورژانس منطقه ۱۲ را به حالت آماده باش درآورده است. در صورت بروز تنگی نفس، سرگیجه یا سردرد شدید، سریعاً به بیمارستانهای نزدیک (بیمارستان سینا، بیمارستان فیروزآبادی، بیمارستان امیراعلم) مراجعه کنید.
تاریخچه تکرار آتشسوزی در انبارهای منطقه ۱۲
متأسفانه منطقه ۱۲ تهران و به ویژه محله میدان قیام، در دهه گذشته شاهد آتشسوزیهای متعددی بوده است. معروفترین آنها:
- آتشسوزی سرای ابریشم (۱۳۸۲): انبار پارچه و لباس در همان نزدیکی که ۶۵ نفر جان باختند.
- آتشسوزی انبار لوازم خانگی (۱۳۹۵): خیابان خیام، ۱۰ مصدوم و ۱ فوتی.
- آتشسوزی انبار مواد شوینده (۱۴۰۰): خیابان مولوی، دود سمی ۵۰ نفر را راهی بیمارستان کرد
- آتشسوزی انبار پلاستیک (۱۴۰۴): میدان قیام (نزدیک همین حادثه فعلی) که ۳۰ میلیارد تومان خسارت زد.
چرا این تکرار رخ میدهد؟ پاسخ: «ضعف قوانین» و «اجرای نشدن قوانین موجود». طبق قانون، هر انباری باید:
- سالانه یک بار توسط سازمان آتشنشانی بازرسی شود.
- سیستم اعلام حریق (دتکتور دود) و اسپرینکلر (آب پاش خودکار) نصب کند
- کپسول آتشنشانی متناسب با مساحت انبار تهیه کند.
- سیمکشی برق را هر ۵ سال یکبار توسط یک برقکار ماهر بازبینی کند.
- مواد شیمیایی خطرناک را فقط در انبارهای مخصوص (با تهویه مناسب) نگهداری کند.
اما در عمل، بسیاری از انبارداران این قوانین را رعایت نمیکنند (به دلیل هزینه بالای نصب تجهیزات) و بازرسیهای شهرداری نیز محدود و غیرمؤثر است. نتیجه: فاجعههای تکراری. کارشناسان پیشنهاد میدهند که شهرداری تهران باید «اجرای قانون الزام انبارها به بیمه مسئولیت مدنی» را جدی بگیرد. اگر انباری بیمه آتشسوزی نداشته باشد، پلمپ شود. این تنها راهی است که انبارداران را مجبور به رعایت استانداردها میکند.
برآورد خسارت و پیامدهای حقوقی
برآورد خسارت مالی دقیق پس از مهار کامل آتش و پس از تهیه گزارش توسط کارشناسان رسمی دادگستری (ارزیابان خسارت) مشخص میشود. اما بر اساس تجربه آتشسوزیهای مشابه، خسارت میتواند بین ۲۰ تا ۵۰ میلیارد تومان باشد (با توجه به تورم فعلی). این خسارت شامل:
- نابودی کالاهای داخل انبار (پارچه، پلاستیک، مواد شیمیایی و ...)
- آسیب به ساختار ساختمان (دیوارها، سقف، ستونها)
- آسیب به ساختمانهای مجاور (سرایت حرارت و دود)
- هزینه عملیات آتشنشانی (حقوق نیروها، مصرف آب و فوم، تعمیر تجهیزات)
- هزینه پاکسازی محیط (جمعآوری آوار و نخاله)
از نظر حقوقی، صاحب انبار مسئول پرداخت خسارت به صاحبان کالاها (موجر) و به همسایگان (خسارت به ساختمانهای مجاور) است. اگر صاحب انبار «بیمه آتشسوزی» داشته باشد، شرکت بیمه خسارت را پرداخت میکند (تا سقف تعهد). اگر بیمه نداشته باشد، باید شخصاً هزینه را تقبل کند. در بسیاری از موارد، صاحب انبار توان مالی پرداخت خسارت را ندارد و ورشکست میشود. کالاهای موجود در انبار نیز معمولاً متعلق به چندین فروشنده مختلف است (امانت سپرده شده). آن فروشندگان نیز ممکن است ورشکست شوند. این یک زنجیره خسارت است.
علاوه بر خسارت مالی، دستگاه قضایی برای صاحب انبار (و مدیر ساختمان، اگر قصور داشته باشد) «مجازات کیفری» در نظر میگیرد. بر اساس ماده ۵۳۷ قانون مجازات اسلامی، «اگر کسی عمداً موجب آتشسوزی در اموال دیگری شود، به حبس از ۲ تا ۵ سال محکوم خواهد شد». هر چند در این حادثه خاص، احتمال عمدی بودن آتشسوزی ضعیف است (بیشتر شبیه اتصال برق یا نشت گاز است)، اما اگر اثبات شود که صاحب انبار با علم به فرسودگی سیمکشی یا نبود تجهیزات ایمنی، از تعمیر و نصب آنها خودداری کرده است، این اقدام به عنوان «بیاحتیاطی» تلقی میشود و مجازات حبس تعزیری (۶ ماه تا ۲ سال) برای او در نظر گرفته میشود.