آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
بعدازظهر پنجشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵، قطار مسافربری تبریز-مشهد در محدوده ترکمنچای شهرستان میانه از ریل خارج شد. این حادثه بلافاصله با واکنش سریع تیمهای امدادی همراه بود. قطار که از ایستگاه خاوران تبریز به مقصد مشهد در حرکت بود، در مسیر خود ناگهان دچار حادثه شد و ۵ واگن آن از ریل خارج گردید. ۱۸۹ مسافر در این ۵ واگن حضور داشتند. بر اساس اعلام مدیرعامل جمعیت هلالاحمر استان آذربایجان شرقی، بلافاصله پس از اعلام حادثه، ۳ تیم عملیاتی هلالاحمر شهرستان میانه به همراه تجهیزات کامل به محل اعزام شدند.
در این حادثه، ۱۴ نفر از مسافران مصدوم شدند. امدادگران هلالاحمر ۳ نفر از مصدومان را به صورت سرپایی در محل درمان کردند و ۱۱ مصدوم دیگر برای ادامه روند درمان به مراکز درمانی منتقل شدند. هنوز علت دقیق خروج قطار از ریل مشخص نیست. کارشناسان راهآهن در حال بررسی علت حادثه هستند. عواملی مانند نقص فنی ریل، نقص فنی لکوموتیو، سرعت غیرمجاز و یا اشتباه انسانی میتواند از جمله دلایل احتمالی باشد. هلالاحمر استان آذربایجان شرقی تمامی امکانات خود را برای امدادرسانی به مصدومان به کار گرفته است. همچنین بیمارستانهای شهرستان میانه و تبریز در حالت آماده باش قرار گرفتهاند. این حادثه در حالی رخ میدهد که ایمنی خطوط ریلی کشور در سالهای اخیر همواره مورد انتقاد کارشناسان بوده است. فرسودگی ریلها، کمبود بودجه برای نگهداری و بهروزرسانی ناوگان ریلی و همچنین کمبود نیروی انسانی متخصص از جمله مشکلات مزمن راهآهن ایران است. مسافران قطار تبریز-مشهد که دچار حادثه نشده بودند، توسط قطارهای دیگر به مقصد منتقل شدند. بررسیهای اولیه نشان میدهد که شدت حادثه به دلیل سرعت پایین قطار در محدوده ترکمنچای (منطقه کوهستانی) بالا نبوده و از تلفات جانی جلوگیری شده است.
جزئیات حادثه و عملیات امداد و نجات
قطار مسافربری تبریز-مشهد ساعت ۱۵:۳۰ بعدازظهر پنجشنبه ۲۱ خرداد از ایستگاه خاوران تبریز به مقصد مشهد حرکت کرده بود. حدود ساعت ۱۷:۳۰ (دو ساعت بعد) در محدوده ترکمنچای (شهرستان میانه) و در یک پیچ تند، ۵ واگن قطار از ریل خارج شد. سرعت قطار در این منطقه به دلیل پیچ تند و کوهستانی بودن مسیر، حدود ۴۰ تا ۵۰ کیلومتر بر ساعت بوده است. همین سرعت پایین، از وقوع فاجعهای بزرگتر جلوگیری کرد (در صورت سرعت بالای ۸۰ کیلومتر، احتمال واژگونی واگنها بسیار زیاد بود).
بلافاصله پس از اعلام حادثه به سامانه ۱۱۲ (اورژانس) و ۱۱۲ (هلالاحمر)، ۳ تیم عملیاتی از پایگاههای امداد و نجات هلالاحمر شهرستان میانه به محل اعزام شدند. این تیمها شامل: ۱ تیم واکنش سریع (برای نجات مصدومان از داخل واگنها)، ۱ تیم پشتیبانی (برای حمل تجهیزات و برقراری ارتباط)، و ۱ تیم درمانی (شامل پزشک و پرستار). همچنین ۲ دستگاه آمبولانس و ۱ دستگاه خودروی نجات سنگین (جرثقیل) نیز به محل اعزام شد. عملیات امداد و نجات حدود ۲ ساعت طول کشید (از ساعت ۱۷:۳۰ تا ۱۹:۳۰). نجاتگران با استفاده از تجهیزات هیدرولیکی (قیچی و پخش کن) موفق شدند ۳ مصدوم گرفتار شده در واگن را خارج کنند. ۱۱ مصدوم دیگر نیز به صورت سرپایی (با راهنمایی خودشان) از واگنها خارج شدند. مصدومان به بیمارستانهای میانه و تبریز منتقل شدند. حال عمومی اکثر مصدومان خوب گزارش شده است.
علتیابی حادثه و نقص فنی احتمالی
علت دقیق خروج قطار از ریل هنوز مشخص نیست و کارشناسان راهآهن در حال بررسی هستند. تجربه حوادث مشابه در ایران (مانند خروج قطار سمنان-تهران در سال ۱۳۹۵ و خروج قطار تبریز-مشهد در سال ۱۳۹۹) نشان میدهد که سه عامل اصلی میتواند دخیل باشد:
۱) نقص فنی ریل
ریلهای راهآهن ایران به دلیل قدمت بالا (بیش از ۵۰ سال در برخی خطوط) و کمبود بودجه برای تعمیر و نگهداری، دچار فرسودگی و خستگی فلزی میشوند. ترکهای ریز در ریل میتواند باعث شکست ناگهانی و خروج لکوموتیو و واگنها از ریل شود. کارشناسان احتمال این عامل را بالا میدانند.
۲) نقص فنی لکوموتیو
چرخهای لکوموتیو (موتور قطار) ممکن است به دلیل نقص در سیستم ترمز یا سیستم تعلیق (بوجی)، از ریل خارج شده باشند. این نقص میتواند ناشی از بازرسی نامنظم و عدم سرویسهای دورهای باشد. راننده قطار در بازجویی اولیه گفته است که «ناگهان صدای مهیبی شنید و قطار به شدت لرزید». این نشاندهنده نقص ناگهانی در لکوموتیو یا ریل است.
۳) اشتباه انسانی
راننده قطار ممکن است در منطقه ممنوعه (محدوده پیچ تند) سرعت غیرمجاز داشته باشد یا علائم هشداردهنده (چراغ قرمز) را نادیده گرفته باشد. اگرچه سرعت قطار در منطقه پیچ تند حدود ۴۰-۵۰ کیلومتر بوده (که حداکثر مجاز در پیچهای تند است)، اما تجزیه و تحلیل جعبه سیاه قطار (داده ثبت کننده) میتواند این فرضیه را تأیید یا رد کند.
وضعیت مصدومان و مراکز درمانی
از ۱۴ مصدوم حادثه، ۳ نفر با جراحات سطحی (خراشیدگی و کبودی) در محل درمان شدند و نیازی به انتقال به بیمارستان نداشتند. ۱۱ مصدوم دیگر (که شامل ۶ مرد، ۴ زن و ۱ کودک ۷ ساله بودند) برای ادامه درمان به مراکز درمانی منتقل شدند. نوع جراحات مصدومان منتقل شده عبارت است از:
- شکستگی دست و پا (۴ نفر) – نیاز به گچگیری و جراحی جزئی
- ضربه به سر و گردن (۳ نفر) – نیاز به سیتی اسکن و بررسی احتمال خونریزی داخلی
- جراحات داخلی (۲ نفر) – نیاز به سونوگرافی و بستری در بخش جراحی
- سوختگی درجه ۲ (۲ نفر) – نیاز به پانسمان و مراقبت ویژه.
مصدومان به دو بیمارستان منتقل شدند: بیمارستان امام علی میانه (۶ نفر) و بیمارستان امام رضا تبریز (۵ نفر). بیمارستان میانه نزدیکتر به محل حادثه بود و مصدومانی با جراحات سطحیتر و متوسط به آنجا منتقل شدند. مصدومانی با جراحات شدیدتر (شکستگی و ضربه به سر) توسط بالگرد هلالاحمر به تبریز منتقل شدند. مدیریت درمان مصدومان توسط وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی تبریز پیگیری میشود. حال عمومی همه مصدومان پایدار گزارش شده و خطر جانی آنها را تهدید نمیکند. با این حال، ۲ مصدوم با جراحات داخلی تحت نظر هستند و ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.
نگرانیها از ایمنی خطوط ریلی ایران
حادثه امروز، سی امین حادثه ریلی در ایران در ۱۰ سال اخیر است. آمارها نشان میدهد که میانگین سالانه ۳ حادثه ریلی (برخورد، خروج از ریل، واژگونی) در کشور رخ میدهد که باعث کشته و زخمی شدن دهها نفر میشود. مهمترین علل این حوادث عبارتند از:
۱) فرسودگی زیرساختها
بیش از ۵۰ درصد ریلهای راهآهن ایران عمر بالای ۴۰ سال دارند. ریلهای قدیمی از نوع UIC-60 (استاندارد اروپا ۱۹۶۰) هستند که دیگر در جهان استفاده نمیشود. جایگزینی آنها با ریلهای جدید (نوع UIC-90) نیازمند سرمایهگذاری سالانه ۲۰۰ میلیون دلار است، اما بودجه مصوب سالانه فقط ۵۰ میلیون دلار است.
۲) کمبود ناوگان مدرن
لکوموتیوهای ایران عمدتاً ساخت آلمان (دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰) و چین (دهه ۱۹۹۰) هستند. میانگین عمر لکوموتیوهای فعال بیش از ۳۵ سال است. قطار مدرن (دیزل ژنراتور با کنترل الکترونیکی) در ایران بسیار کم است. لکوموتیوهای فرسوده دارای نقص فنی مزمن هستند.
۳) کمبود بودجه نگهداری
راهآهن ایران سالانه به ۱۰ هزار میلیارد تومان بودجه برای تعمیر و نگهداری (تست ریل، تعویض ریلهای ترک خورده، سرویس لکوموتیوها) نیاز دارد. اما بودجه مصوب در سال ۱۴۰۵ فقط ۴ هزار میلیارد تومان است. این کسری بودجه، به معنای انباشت تعمیرات انجام نشده است.
کارشناسان حمل و نقل ریلی میگویند تا زمانی که دولت سرمایهگذاری جدی در نوسازی ناوگان و زیرساختهای ریلی نکند، شاهد تکرار چنین حوادثی خواهیم بود.
چشمانداز آینده و پیشگیری از حوادث مشابه
پس از این حادثه، راهآهن جمهوری اسلامی ایران موظف است گزارشی کامل از علت حادثه و راهکارهای پیشگیری به سازمان بازرسی کل کشور ارائه دهد. پیشنهادات کارشناسان برای کاهش حوادث ریلی شامل موارد زیر است:
-
۱) افزایش بودجه نگهداری و نوسازی
دولت باید بودجه راهآهن را حداقل به ۸ هزار میلیارد تومان افزایش دهد. این بودجه باید صرف «جایگزینی ریلهای فرسوده» (به ویژه در خطوط پرتردد مانند تهران-مشهد، تهران-تبریز، تهران-اصفهان) و «خرید لکوموتیوهای جدید» شود.
-
۲) پیادهسازی سیستم کنترل قطار (ETCS)
سیستم کنترل قطار اروپایی (European Train Control System) با استفاده از سیگنالینگ و سنسورهای پیشرفته، از برخورد قطارها و خروج از ریل جلوگیری میکند. این سیستم در تمام کشورهای اروپایی و ژاپن اجباری است. ایران هنوز این سیستم را در اکثر خطوط خود پیاده نکرده است.
-
۳) افزایش بازرسیهای دورهای:
راهآهن ایران باید تعداد بازرسیهای دورهای از ریلها و لکوموتیوها را افزایش دهد. در حال حاضر، هر ریل هر ۶ ماه یک بار توسط اکیپهای بازرسی چشمی و اولتراسونیک (ماوراء صوت) بررسی میشود. این فاصله باید به ۳ ماه کاهش یابد. همچنین هر لکوموتیو باید هر ۲ هفته یک بار سرویس کامل شود (نه هر ماه). تا آن زمان، مسافران قطارهای مسافری باید صبور باشند و امیدوار باشند که مسئولان حوادث را جدی بگیرند و سرمایهگذاری لازم را انجام دهند. جان مردم ارزش بیش از این دارد.