اختلال گسترده در سامانه‌های چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

از صبح امروز (شنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵)، سامانه‌های الکترونیکی چهار بانک بزرگ کشور با اختلال گسترده مواجه شده است. بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات، مشمول این اختلال هستند. بر اساس گزارش‌های دریافتی، مشتریان این بانک‌ها از ساعات ابتدایی صبح قادر به استفاده از خدمات بانکی (اینترنت بانک، همراه بانک، کارت‌های اعتباری و پایانه‌های فروش) نبوده‌اند. گروه‌های فنی بانک‌های مذکور از همان ابتدا وارد عمل شده‌اند و در حال تلاش برای فعال‌سازی سامانه‌های پشتیبان و بازگرداندن خدمات به وضعیت عادی هستند.

پیگیری‌های خبرنگار صدا و سیما از این بانک‌ها حاکی از آن است که موضوع از سوی بخش‌های فنی ذی‌ربط در حال بررسی و پیگیری است و اقدامات لازم برای رفع مشکل در دست انجام می‌باشد. مشتریان بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات در فضای مجازی از مشکلات متعددی گزارش داده‌اند: عدم امکان ورود به اینترنت بانک و همراه بانک، عدم موفقیت در تراکنش‌های کارتی (خرید از فروشگاه‌ها و عابر بانک‌ها)، و اختلال در انتقال وجه و پرداخت قبوض. هنوز علت دقیق این اختلال گسترده مشخص نیست. کارشناسان سه فرضیه را مطرح می‌کنند:

• ۱) حملات سایبری (هک)
• ۲) اشکال فنی در زیرساخت‌های مشترک بانکی (مانند سامانه شتاب)
• ۳) به‌روزرسانی نرم‌افزاری ناموفق.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تا لحظه تنظیم این خبر، هیچ بیانیه رسمی در مورد علت اختلال و زمان برطرف شدن آن منتشر نکرده است. این سکوت، باعث نگرانی و سردرگمی مشتریان شده است. به مشتریان توصیه می‌شود که از مراجعه مکرر به خودپردازها و شعب بانک‌ها خودداری کنند (تا از ازدحام جلوگیری شود) و در صورت نیاز فوری به خدمات بانکی، از خدمات سایر بانک‌هایی که دچار اختلال نشده‌اند (مانند بانک ملت، بانک رفاه، بانک سپه، بانک مسکن و ...) استفاده کنند.

جزئیات اختلال و بانک‌های درگیر

اختلال از ساعات ابتدایی صبح (حدود ۶ تا ۷ صبح) آغاز شده و تا لحظه تنظیم این خبر (حدود ۳ بعدازظهر) ادامه داشته است. بانک‌های درگیر عبارتند از:

• بانک ملی ایران (بزرگترین بانک کشور با بیش از ۵۰ میلیون مشتری)
• بانک صادرات ایران (دومین بانک بزرگ کشور)
• بانک تجارت (یکی از بانک‌های بزرگ خصوصی)
• بانک توسعه صادرات (بانک تخصصی حوزه تجارت خارجی)

خدمات مختل شده شامل

• اینترنت بانک و همراه بانک: مشتریان قادر به ورود به سامانه نیستند یا پس از ورود، عملیات (انتقال وجه، پرداخت قبوض، خرید اقساطی) با خطا مواجه می‌شود.
• پایانه‌های فروش (POS): خرید با کارت‌های این بانک‌ها از فروشگاه‌ها انجام نمی‌شود (خطای «عدم ارتباط با بانک صادرکننده»).
• خودپردازها (ATM): برداشت وجه، واریز وجه، پرداخت قبوض و سایر خدمات با اختلال مواجه است. برخی خودپردازها کارت را قورت می‌دهند (گزارش پراکنده).
• خبر مثبت: بانک‌های دیگر (ملت، رفاه، سپه، مسکن، کشاورزی، سینا، ایران زمین و ...) دچار اختلال نشده‌اند. بنابراین مشتریان می‌توانند از خدمات آنها استفاده کنند.

فرضیه‌های کارشناسی درباره علت اختلال

سه فرضیه اصلی مطرح است:

۱) حمله سایبری (هک)

محتمل‌ترین فرضیه. با توجه به اینکه چهار بانک بزرگ همزمان دچار اختلال شده‌اند، احتمال دارد یک گروه هکری (داخلی یا خارجی) با نفوذ به زیرساخت‌های مشترک (مانند سامانه شتاب یا مرکز داده مشترک) توانسته است خدمات آنها را مختل کند. پیش از این نیز در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، حملات سایبری به برخی بانک‌های ایران انجام شده بود. اگر حمله سایبری باشد، ممکن است اطلاعات مشتریان (شماره کارت، رمز دوم، شماره شبا) در معرض خطر باشد. بانک‌ها موظف به اطلاع‌رسانی فوری به مشتریان هستند.

۲) اشکال فنی در زیرساخت‌های مشترک

فرضیه دوم. بانک‌ها از زیرساخت‌های مشترکی مانند «سامانه شتاب» (برای انتقال وجه بین بانکی) و «مرکز داده ملی» استفاده می‌کنند. اگر یکی از این زیرساخت‌ها دچار نقص فنی (مثلاً آتش‌سوزی در سرور، قطع برق، خرابی تجهیزات شبکه) شود، ممکن است چندین بانک همزمان دچار اختلال گردند. در این صورت، مشکل زودتر (طی چند ساعت) برطرف می‌شود.

۳) به‌روزرسانی نرم‌افزاری ناموفق

فرضیه سوم. اگر بانک‌ها به طور هماهنگ (مثلاً به دستور بانک مرکزی) در حال به‌روزرسانی سامانه‌های خود بوده‌اند و این به‌روزرسانی با مشکل مواجه شده باشد، اختلال ایجاد می‌شود. اما هماهنگی چهار بانک بزرگ برای به‌روزرسانی همزمان، بعید است.

تأثیر اختلال بر مردم و کسب‌وکارها

اختلال گسترده بانکی تأثیر مستقیم بر زندگی روزمره میلیون‌ها ایرانی داشته است. برخی از پیامدها:

• عدم توانایی در خرید کالا از فروشگاه‌ها

  دارندگان کارت‌های بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات نمی‌توانند از فروشگاه‌ها (سوپرمارکت، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، داروخانه‌ها، پمپ بنزین و ...) خرید کنند. فروشگاه‌ها نیز مجبورند فروش خود را به صورت نقدی (اسکناس) انجام دهند که با کمبود پول خرد مواجه هستند.

• عدم توانایی در برداشت وجه از خودپردازها

  بسیاری از مردم برای تأمین پول نقد روزانه به خودپردازها مراجعه می‌کنند. با اختلال این بانک‌ها، صف‌های طولانی در مقابل خودپردازهای بانک‌های دیگر تشکیل شده است.

• اختلال در پرداخت قبوض و انتقال وجه

  مشتریان نمی‌توانند قبض آب، برق، گاز، تلفن و موبایل خود را پرداخت کنند و نمی‌توانند برای دوستان و اقوام خود وجه انتقال دهند.

• ضرر به کسب‌وکارهای آنلاین

  فروشگاه‌های اینترنتی که از درگاه‌های پرداخت این بانک‌ها استفاده می‌کنند، فروش خود را از دست داده‌اند.

اگر این اختلال تا روزهای آینده ادامه یابد، اقتصاد کشور با چالش جدی مواجه خواهد شد.

واکنش بانک‌ها و بانک مرکزی

تا لحظه تنظیم این خبر، بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات بیانیه‌های مشابهی منتشر کرده‌اند: «گروه‌های فنی در حال بررسی و رفع مشکل هستند. از صبر و شکیبایی مشتریان پوزش می‌خواهیم.» اما هیچ‌کدام علت اختلال را اعلام نکرده‌اند. بانک مرکزی نیز تاکنون بیانیه رسمی صادر نکرده است. این سکوت با انتقاد فعالان اقتصادی و نمایندگان مجلس مواجه شده است. آنها می‌گویند: «بانک مرکزی باید فوراً علت اختلال و زمان برطرف شدن آن را به مردم اطلاع دهد. سکوت باعث شایعه‌پراکنی و نگرانی بیشتر می‌شود.» برخی نمایندگان مجلس در تماس تلفنی با مسئولان بانک مرکزی، خواستار تشکیل جلسه اضطراری کمیسیون اقتصادی شده‌اند. آنها همچنین از وزیر اقتصاد خواسته‌اند که در صورت اثبات حمله سایبری، هر چه سریع‌تر اقدامات امنیتی را تشدید کند.

توصیه‌های عملی به مشتریان

تا زمان برطرف شدن اختلال، مشتریان بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات می‌توانند اقدامات زیر را انجام دهند:

• ۱) از خدمات سایر بانک‌ها استفاده کنید. اگر حساب بانکی در بانک‌های دیگر (ملت، رفاه، سپه، مسکن، کشاورزی، سینا، ایران زمین، پاسارگاد و ...) دارید، از آنها استفاده کنید. اگر ندارید، از یکی از بستگان بخواهید که به شما کمک کند.
• ۲) برای خریدهای ضروری، پول نقد کافی به همراه داشته باشید. با توجه به اختلال کارت‌های بانکی، فروشگاه‌ها ممکن است فقط پول نقد قبول کنند. پیش‌بینی کنید که در چند روز آینده به چه مقدار پول نقد نیاز دارید و از خودپردازهای بانک‌های سالم (یا شعب آن ها) برداشت کنید.
• ۳) از مراجعه مکرر به خودپردازها خودداری کنید. خودپردازهای بانک‌های آسیب دیده ممکن است کارت شما را قورت بدهند. تا اعلام رسمی رفع اختلال، از کارت‌های خود در خودپرداز استفاده نکنید.
• ۴) رمزهای خود را تغییر دهید (اگر حمله سایبری تأیید شود). اگر بانک مرکزی یا بانک‌ها تأیید کردند که اختلال ناشی از حمله سایبری بوده و احتمال نشت اطلاعات وجود دارد، بلافاصله رمز دوم کارت، رمز اینترنت بانک و رمز همراه بانک خود را تغییر دهید.
• ۵) اخبار را فقط از منابع رسمی دنبال کنید. از شایعات در فضای مجازی (کانال‌های تلگرامی، اینستاگرام، ایکس) پرهیز کنید.