آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ناصر غلامی هوجقان - حادثهای تلخ و غیرمنتظره در حوالی زنجان، شادی سه کبوترباز مرندی را به اندوهی ابدی تبدیل کرد. آنچه باید یک روز به یادماندنی برای سنجش توانایی کبوتران بود، به مرگ یکی از آنان و به کما رفتن دیگری انجامید. ماجرا از این قرار بود که این سه دوستدار کبوتر، برای آزمودن مسیر طولانی بازگشت از زنجان به مرند، کبوترهای خود را در نقطهای از زنجان رها کردند. قرار بود تماشای پرواز کبوتران، لحظاتی شیرین و خاطرهانگیز را برای آنان رقم بزند. در حالی که دو نفر از آنان مجذوب تماشای پرواز کبوتران در آسمان بودند و سر در آسمان داشتند، از عبور خودرویی در مسیر بیاطلاع ماندند. این بیتوجهی ناخواسته، به برخورد شدید خودرو با آنان منجر شد.
شدت جراحات وارده به یکی از این سه نفر، جان او را ستاند. نفر دوم نیز بر اثر جراحات شدید به کما رفت. نفر سوم این گروه، تنها شاهد این تراژدی هولناک بود و از مرگ و مصدومیت دوستانش در امان ماند. این حادثه در یکی از جادههای حوالی زنجان رخ داده است. جزئیات دقیق مکان و زمان وقوع حادثه و همچنین هویت افراد درگیر، هنوز از سوی مقامات محلی اعلام نشده است. کبوتربازان مرندی معمولاً برای سنجش توانایی کبوترهای خود، مسیرهای طولانی (تا چندصد کیلومتر) را برای آزمون انتخاب میکنند. زنجان که در فاصله حدود ۲۵۰ کیلومتری مرند قرار دارد، یکی از این مسیرهای پرطرفدار است. مسئولان و کارشناسان بر لزوم رعایت حداکثری نکات ایمنی در تمامی فعالیتها، بهویژه در نزدیکی مسیرهای تردد خودروها تأکید دارند. بیتوجهی به محیط اطراف، حتی برای چند ثانیه، میتواند به فاجعهای جبرانناپذیر منجر شود. این حادثه دلخراش، بار دیگر زنگ خطر را در خصوص بیاحتیاطی در حاشیه جادهها به صدا درآورد. مسئولان راهداری و پلیس راه باید اقدامات پیشگیرانهای برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی اتخاذ کنند.
جزئیات حادثه و نحوه وقوع
بر اساس گزارش آسیانیوز ایران، این حادثه در حوالی شهر زنجان رخ داده است. سه کبوترباز مرندی که از علاقهمندان جدی به این ورزش هستند، برای سنجش توانایی کبوتران خود در مسیرهای طولانی، راهی زنجان شده بودند. هدف آنان رها کردن کبوترها در زنجان بود تا توانایی آنان در بازگشت به آشیانه در مرند (حدود ۲۵۰ کیلومتر دورتر) سنجیده شود. در نقطهای که کبوترها را رها کردند، این سه نفر برای تماشای پرواز کبوتران، سر خود را به آسمان دوخته بودند. آنان آنقدر غرق تماشای پرواز کبوتران بودند که متوجه نزدیک شدن یک خودرو به خود نشدند. ظاهراً خودرو (با رانندهای که جزئیاتش هنوز مشخص نیست) با سرعت قابل توجهی در حال حرکت بوده و فرصت کافی برای توقف یا تغییر مسیر نداشته است.
نفر اول و دوم گروه که نزدیکتر به جاده بودند، با شدت تمام مورد اصابت قرار گرفتند. جراحات وارده به قدری وخیم بود که یکی از آنان در دم جان سپرد و نفر دوم با جراحات شدید راهی بیمارستان شد و در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بستری گردید. نفر سوم که کمی دورتر از جاده ایستاده بود، با جراحات سطحی (یا بدون جراحت) از این حادثه جان سالم به در برد.
روانشناسی حادثه؛ چرا انسان در لحظات هیجان، محیط اطراف را فراموش میکند؟
این حادثه یک مثال کلاسیک از پدیده روانشناختی «تخت بینی» (Inattentional Blindness) است. این پدیده زمانی رخ میدهد که فرد آنقدر بر یک کار (یا یک رویداد خاص) تمرکز میکند که سایر محرکهای محیطی (حتی محرکهای واضح مانند یک خودرو در حال حرکت) را نادیده میگیرد. در این مورد خاص، سه عامل باعث تشدید تختبینی شده است:
۱) هیجان بالا: لحظه رها کردن کبوترها و دیدن اوج گرفتن آنها، هیجانانگیزترین لحظه برای یک کبوترباز است. این هیجان، تمرکز را به شدت افزایش میدهد و سایر حواس را تضعیف میکند.
۲) انتظار شنیداری ضعیف: کبوتربازان معمولاً منتظر صدای بال کبوترها (صدای فلپ) و صدای سوتهای مخصوص هستند. صدای خودرو در میان این صداها، به راحتی گم میشود.
۳) عدم آموزش ایمنی: بسیاری از کبوتربازان (به ویژه افراد مسن) هیچ آموزشی در مورد خطرات ایستادن در حاشیه جاده ندیدهاند. آنان تصور میکنند که «رانندهها مرا میبینند». اما رانندگان نیز ممکن است به دلایل مختلف (خستگی، صحبت با تلفن، سرعت بالا) متوجه عابران نشوند.
پلیس راه به کبوتربازان و سایر افرادی که در حاشیه جادهها فعالیت میکنند توصیه میکند: «هرگز پشت به جاده نایستید. همیشه رو به جاده باشید. از جلیقه شبرنگ استفاده کنید. در صورت امکان، در فاصله حداقل ۵۰ متری از جاده فعالیت کنید.»
ورزش کبوتربازی در ایران؛ تاریخچه، محبوبیت و خطرات
کبوتربازی (یا «کفتربازی») یکی از ورزشهای سنتی و محبوب در ایران (به ویژه در آذربایجان شرقی، اصفهان، تهران و خراسان) است. این ورزش ریشه در تاریخ هزاران ساله ایران دارد و در دوره صفویه به اوج خود رسید. کبوتربازان حرفهای، کبوترهای خود را با نژادهای خاص (مانند کبوتر تاج دار، کبوتر کبودان، کبوتر طوقی و ...) و با آموزشهای ویژه، برای مسابقات آماده میکنند. دو نوع مسابقه اصلی در کبوتربازی وجود دارد:
- مسابقه زیبایی: قضاوت بر اساس زیبایی ظاهری کبوتر (نوع پر، رنگ، فرم بدن، نحوه راه رفتن).
- مسابقه پرواز: سنجش توانایی کبوتر در پروازهای طولانی (تا ۱۰۰۰ کیلومتر) و بازگشت به آشیانه.
این حادثه، خطرات مسابقات پرواز (که نیاز به جابجایی کبوتران با خودرو به نقاط دور دارد) را نشان میدهد. کبوتربازان برای رها کردن کبوترها در نقاط دور، مجبور به توقف در حاشیه جادهها میشوند. همین توقفها، در صورت بیاحتیاطی، میتواند به فاجعه منجر شود. باید آییننامه ی ایمنی برای برگزاری مسابقات تدوین شود. مثلاً:
- توقف خودروها فقط در پارکینگهای بین راهی (نه شانه خاکی جاده).
- استفاده از جلیقههای شبرنگ توسط تمامی اعضای گروه.
- استقرار تیمهای امدادی (اورژانس و آتشنشانی) در محل برگزاری مسابقه.
پیامدهای حقوقی و قضایی حادثه
حادثه منجر به فوت و مصدومیت، همیشه با یک پرونده قضایی همراه است. در این مورد خاص، سه طرف درگیر هستند:
۱) راننده خودرو
اگر مشخص شود که راننده مقصر بوده (مثلاً سرعت غیرمجاز، رانندگی در حالت مستی یا تحت تأثیر مواد مخدر، یا عدم توجه کافی به جاده)، او به اتهام «قتل غیرعمد» (ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی) محاکمه میشود. مجازات قتل غیرعمد: پرداخت دیه (که مبلغ آن هر ساله توسط قوه قضاییه اعلام میشود، حدود ۱ میلیارد تومان برای یک مرد) و حبس تعزیری از ۱ تا ۳ سال.
۲) کبوتربازان (مصدوم و متوفی)
خانواده متوفی و خود مصدوم نیز ممکن است مقصر شناخته شوند، زیرا با ایستادن در حاشیه جاده و بیتوجهی به محیط اطراف، در ایجاد حادثه نقش داشتهاند. در صورت اثبات تقصیر، میزان دیه کاهش مییابد.
۳) راهداری و پلیس راه
اگر اثبات شود که در آن نقطه خاص از جاده، علائم هشداردهنده (مثل تابلو «احتمال ریزش سنگ» یا «مواظب عابران باشید») وجود نداشته است، یا اینکه سرعت مجاز در آن نقطه نامناسب بوده، ممکن است سازمان راهداری نیز به عنوان «تقصیر جزئی» در دادگاه محکوم شود.
پرونده هنوز در مرحله تحقیقات مقدماتی است. احتمالاً بازپرس شعبه مربوطه، برای تعیین علت دقیق حادثه، از کارشناسان پلیس راه (برای بررسی صحنه حادثه) و پزشکی قانونی (برای تعیین علت فوت و شدت جراحات) درخواست نظر تخصصی خواهد کرد.
درسهایی برای کبوتربازان و سایر ورزشکاران سنتی
این حادثه دلخراش، میتواند یک «نقطه عطف» در فرهنگ ایمنی ورزشهای سنتی ایران باشد. متأسفانه در ورزشهایی مانند کبوتربازی، شاهینبازی، اسبسواری سنتی و... ایمنی به عنوان یک اولویت در نظر گرفته نمیشود.
- درس اول: «هیچ شور و هیجانی ارزش جان آدمی را ندارد». اگر لحظه رها کردن کبوترها (یا اوج گرفتن آنها) نیاز به تمرکز دارد، باید از قبل تمهیدات ایمنی اندیشیده شود: یک نفر به عنوان «نگهبان جاده» تعیین شود تا مراقب عبور خودروها باشد، یا اینکه خودرو در فاصله حداقل ۵۰ متری از جاده پارک شود.
- درس دوم: «استفاده از تجهیزات ایمنی اجباری شود». فدراسیون کبوتربازی (و سایر فدراسیونهای ورزشهای سنتی) باید خرید کلاه ایمنی، جلیقه شبرنگ و جعبه کمکهای اولیه را برای اعضای خود اجباری کند.
- درس سوم: «آموزش همگانی از طریق رسانه ملی». صداوسیما میتواند برنامههای کوتاه (۳۰ ثانیهای) درباره خطرات بیاحتیاطی در حاشیه جادهها پخش کند. این برنامهها به ویژه باید در ماههای منتهی به مسابقات کبوتربازی (بهار و پاییز) تکرار شوند.
- درس چهارم: «حمایت روانی از بازماندگان». نفر سوم گروه که شاهد مرگ دوستانش بوده، به شدت دچار آسیب روانی (استرس پس از سانحه - PTSD) شده است. او نیاز به جلسات روان درمانی دارد. دولت باید این خدمات را به صورت رایگان در اختیار بازماندگان حوادث مشابه قرار دهد. تا آن زمان، هر کبوترباز، شاهینباز، یا طبیعتگردی که در حاشیه جاده توقف میکند، باید این حادثه را به یاد داشته باشد و یک ثانیه هم که شده، به اطراف خود نگاه کند. یک لحظه غفلت، میتواند آخرین لحظه زندگی باشد.