آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
صبح امروز سهشنبه، خبری از سوی سازمان هواشناسی کشور منتشر شد که نفسها را در استانهای شمالی حبس کرد. هشدار نارنجی. نه زرد، نه قرمز. نارنجی یعنی وضعیت جدی، یعنی احتمال خسارت، یعنی باید آماده باشیم. موج ناپایداری جوی از امروز وارد کشور میشود و آذربایجانهای شرقی و غربی، اردبیل، سواحل خزر، ارتفاعات البرز و بخشهایی از خراسان رضوی و شمالی را دربر میگیرد.
این موج چه ویژگیهایی دارد؟
رگبار باران، رعد و برق و وزش باد شدید. ترکیبی که میتواند در عرض چند ساعت، خیابانهای شهرهای شمالی را به رودخانه تبدیل کند. سازمان هواشناسی نسبت به آبگرفتگی معابر، جاری شدن روانآب و اختلال در تردد هشدار داده است. یعنی اگر امروز قصد سفر به شمال یا تردد در این مناطق را دارید، باید دوچندان احتیاط کنید. اما این همه ماجرا نیست. مرکز کشور و دامنههای جنوبی البرز هم درگیر میشوند. اما نه با باران، با وزش باد شدید و خیزش گرد و خاک. یعنی اگر در تهران، البرز، قم یا اصفهان هستید، امروز روزی پر از غبار خواهد بود. احتمال کاهش دید، مشکل در تنفس و اختلال در حملونقل جادهای و هوایی وجود دارد و در شرق کشور، به ویژه شهر بادگیر زابل، وضعیت بدتر است. گرد و خاک شدید و کاهش کیفیت هوا، طی روزهای آینده گریبانگیر این منطقه خواهد شد. یعنی نفسکشیدن در زابل، این روزها به یک چالش جدی تبدیل میشود. هواشناسی به مردم این مناطق توصیه کرده که از تردد غیرضروری خودداری کنند و در صورت خروج از منزل، حتماً از ماسک استفاده کنند.
چرا این هشدار نارنجی اهمیت دارد؟
چون نارنجی یعنی «اقدام لازم» از سوی دستگاههای امدادی و مدیریت بحران. یعنی شهرداریها باید آماده باشند، نیروهای راهداری باید در جادهها مستقر شوند، و مردم نیز باید هشدارها را جدی بگیرند. این هشدار، یک اخطار جدی است که نباید آن را دست کم گرفت. تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر باعث شده که بارشها در ایران ناگهانی و سیلآسا شوند. دیگر مثل گذشته، باران آرام و پیوسته نمیبارد. الان یک رگبار ناگهانی میآید و در عرض یک ساعت، خسارتهای سنگینی به بار میآورد. این هشدار نارنجی، نشاندهنده همین واقعیت تلخ است. همچنین، وزش باد شدید در مرکز کشور، میتواند باعث خسارت به سازههای موقت، تابلوهای تبلیغاتی و حتی درختان شود. اگر در فضای باز هستید، از ایستادن زیر درختان یا نزدیکی ساختمانهای نیمهکاره خودداری کنید. گاهی یک باد شدید، یک میخ یا یک تکه آهن را به پرتابهای خطرناک تبدیل میکند. در نهایت، این هشدار نارنجی یک یادآوری است که طبیعت همچنان قدرتمند است و ما باید در برابر آن فروتن باشیم. باران برای کشاورزی مفید است، اما اگر بیبرنامه ببارد، تبدیل به سیل میشود. باد برای تلطیف هوا خوب است، اما اگر تند بوزد، تبدیل به طوفان میشود. پس امروز، با احتیاط رانندگی کنید، از تردد غیرضروری پرهیز کنید، و اگر در مناطق هشدار زندگی میکنید، وسایل ضروری را آماده کنید. ایمنی، تنها چیزی است که واقعاً اهمیت دارد.
هشدار نارنجی یعنی چه و چه تفاوتی با سایر هشدارها دارد؟
سازمان هواشناسی ایران برای اعلام وضعیت جوی، از سه سطح هشدار استفاده میکند: زرد، نارنجی و قرمز. هشدار زرد به معنای «آگاهی» است؛ یعنی شرایط جوی ممکن است کمی نامساعد شود و مردم باید آگاه باشند. هشدار نارنجی اما به معنای «اقدام» است؛ یعنی شرایط جوی به حدی نامساعد است که میتواند باعث خسارت و اختلال شود و دستگاههای امدادی باید آماده باشند. هشدار قرمز نیز به معنای «اضطرار» است؛ یعنی شرایط جوی بسیار خطرناک و خسارتبار است و مردم باید از تردد خودداری کنند. در هشدار نارنجی امروز، سازمان هواشناسی پیشبینی کرده که بارشها به صورت رگبار و رعد و برق باشند. این یعنی باران شدید و ناگهانی که میتواند در مدت کوتاهی حجم زیادی از آب را روی زمین بریزد. در چنین شرایطی، سیستمهای فاضلاب شهری ممکن است نتوانند حجم آب را تحمل کنند و آبگرفتگی رخ دهد. همچنین، جادههای کوهستانی و گردنهها در معرض خطر ریزش سنگ و رانش زمین قرار دارند. اهمیت این هشدار در این است که مردم را از خطرات احتمالی آگاه میکند و به آنها فرصت میدهد تا اقدامات پیشگیرانه انجام دهند. مثلاً اگر در یک منطقه سیلخیز زندگی میکنید، میتوانید وسایل خود را به طبقات بالاتر منتقل کنید. اگر قصد سفر دارید، میتوانید برنامه خود را تغییر دهید. این هشدار، یک ابزار حیاتی برای کاهش خسارتهای جانی و مالی است.
چرا شمال و شمالشرق؟ تحلیل سامانه بارشی
سامانه بارشی که امروز وارد کشور شده است، منشأ خود را از دریای سیاه و مدیترانه گرفته است. این سامانه با حرکت به سمت شرق، ابتدا استانهای شمال غربی (آذربایجانها و اردبیل) را درگیر میکند و سپس به سمت سواحل خزر و ارتفاعات البرز حرکت میکند. در نهایت، بخشهایی از خراسان نیز تحت تأثیر این سامانه قرار خواهند گرفت. علت بارشهای شدید در این مناطق، ترکیب رطوبت دریای خزر با هوای سرد سامانه است. وقتی هوای سرد از شمال به سمت جنوب حرکت میکند و با هوای گرم و مرطوب روی دریای خزر برخورد میکند، ناپایداری جوی ایجاد میشود که منجر به رگبارهای شدید و رعد و برق میشود. کوهستانهای البرز نیز این پدیده را تشدید میکنند، زیرا هوای مرطوب را به سمت بالا هل میدهند و باعث تشکیل ابرهای بارانزا میشوند. در مناطق مرکزی و دامنههای جنوبی البرز، اما بارش پیشبینی نشده است. به جای آن، وزش باد شدید و خیزش گرد و خاک خواهیم داشت. دلیل این امر، خشکی هوا در این مناطق است. بارندگی در شمال، باعث میشود که هوای سرد و خشک به سمت مرکز کشور حرکت کند و با ایجاد اختلاف فشار، بادهای شدیدی را به همراه آورد.
خطرات و پیامدهای گرد و خاک در مرکز و شرق کشور
مرکز کشور، به ویژه استانهای تهران، البرز، قم و اصفهان، امروز با پدیده گرد و خاک مواجه خواهند شد. این گرد و خاک میتواند چندین پیامد منفی داشته باشد:
- اول، کاهش کیفیت هوا. ذرات معلق در هوا میتوانند باعث تشدید بیماریهای تنفسی، به ویژه در افراد مسن و کودکان شوند. توصیه میشود که این افراد در صورت امکان از منزل خارج نشوند و در صورت خروج، حتماً از ماسک استفاده کنند.
- دوم، کاهش دید افقی. گرد و خاک شدید میتواند دید را به چند ده متر کاهش دهد و این موضوع برای رانندگان در جادهها و بزرگراهها بسیار خطرناک است. احتمال برخورد زنجیرهای خودروها و تصادفات جادهای در چنین شرایطی افزایش مییابد. پلیس راهور نیز احتمالاً محدودیتهایی را برای تردد در برخی محورها اعمال خواهد کرد.
- سوم، اختلال در حملونقل هوایی. گرد و خاک میتواند باعث لغو یا تأخیر پروازها شود، زیرا خلبانان برای فرود و برخاستن به دید کافی نیاز دارند. همچنین، گرد و خاک میتواند به موتور هواپیماها آسیب برساند. بنابراین، اگر امروز قصد سفر هوایی دارید، حتماً قبل از حرکت با شرکت هواپیمایی خود تماس بگیرید و از وضعیت پرواز مطلع شوید. شرق کشور نیز، به ویژه زابل، طی روزهای آینده با گرد و خاک شدید مواجه خواهد شد که میتواند کیفیت زندگی را برای ساکنان این منطقه به شدت کاهش دهد.
توصیههای ایمنی در زمان هشدار نارنجی
در زمان صدور هشدار نارنجی، چند توصیه ایمنی بسیار مهم وجود دارد:
- اول، از تردد غیرضروری خودداری کنید. اگر مجبور به خروج از منزل هستید، مسیرهای مطمئن را انتخاب کنید و از نزدیک شدن به رودخانهها و مسیلها خودداری کنید. جاری شدن روانآب، حتی در مسیرهایی که قبلاً خشک بودهاند، میتواند اتفاق بیفتد.
- دوم، وسایل نقلیه خود را در مکانهای سرپوشیده پارک کنید. وزش باد شدید میتواند باعث سقوط درختان و تابلوهای تبلیغاتی شود و به خودروها آسیب برساند. همچنین، از پارک کردن خودرو در نزدیکی ساختمانهای نیمهکاره یا داربستها خودداری کنید.
- سوم، از دستگاههای برقی در هنگام رعد و برق استفاده نکنید. صاعقه میتواند به لوازم برقی آسیب برساند و حتی باعث آتشسوزی شود. همچنین، اگر در فضای باز هستید، از ایستادن زیر درختان بلند یا در نزدیکی تیرهای برق خودداری کنید. صاعقه معمولاً به بلندترین نقطه برخورد میکند.
- چهارم، در مناطق گرد و خاکی، از ماسک استفاده کنید و در صورت امکان در منزل بمانید. همچنین، درب و پنجرهها را ببندید تا از ورود گرد و خاک به داخل منزل جلوگیری شود. اگر از بیماریهای تنفسی رنج میبرید، داروهای خود را در دسترس داشته باشید و در صورت بروز علائم شدید، به پزشک مراجعه کنید.
تأثیر این پدیده بر کشاورزی و منابع آبی
بارشهای شدید در شمال و شمالشرق، اگرچه میتواند خطرآفرین باشد، اما برای کشاورزی و منابع آبی کشور مفید است. با توجه به اینکه ایران در سالهای اخیر با خشکسالی و کمآبی مواجه بوده، این بارشها میتواند تا حدی به پر شدن سدها و آبخوانها کمک کند. به ویژه در استانهایی مثل مازندران و گیلان که کشاورزی برنج و چای در آنها رونق دارد، بارانهای خوب میتواند باعث افزایش محصول شود. با این حال، بارشهای سیلآسا میتواند به محصولات کشاورزی آسیب بزند. وزش باد شدید میتواند باعث خوابیدگی محصولات زراعی و ریزش میوههای درختان شود. بنابراین، کشاورزان باید تمهیدات لازم را برای محافظت از محصولات خود به کار گیرند. مثلاً میتوانند از پوششهای پلاستیکی برای محافظت از محصولات در برابر باران و تگرگ استفاده کنند. از سوی دیگر، گرد و خاک در مرکز و شرق کشور میتواند به باغات و مزارع آسیب برساند. ذرات گرد و خاک روی برگهای درختان مینشینند و فرایند فتوسنتز را مختل میکنند. این موضوع میتواند باعث کاهش محصول در باغات پسته و خرما در استانهای شرقی شود. بنابراین، کشاورزان نیز باید با استفاده از روشهای مختلف (مثل آبیاری و محلولپاشی) از گیاهان خود در برابر گرد و خاک محافظت کنند.