آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ماهها از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند ۱۴۰۴ میگذرد. روزهایی که روابط دیپلماتیک بسیاری از کشورهای اروپایی با ایران به سردی گرایید و برخی از آنها سفارتهای خود را تعطیل کردند. اما حالا، با امضای یادداشت تفاهم میان تهران و واشنگتن، نشانههایی از عادیسازی روابط به چشم میخورد. نخستین گام را ایتالیا برداشته است. سفارت این کشور در تهران، روز جمعه ۲۹ خرداد، رسماً بازگشایی میشود. آنتونیو تاجانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، امروز در یک کنفرانس خبری در رم، از این تصمیم خبر داد. او تأکید کرد که بازگشایی سفارت، «نشانه روشنی از کاهش تنشها و بهبود فضای دیپلماتیک» است. این خبر، در حالی منتشر میشود که قرار است فردا، تفاهمنامه ایران و آمریکا در سوئیس امضا شود و بسیاری از کشورهای اروپایی نیز به دنبال از سرگیری روابط خود با تهران هستند.
سفارت ایتالیا در تهران، یکی از قدیمیترین سفارتهای اروپایی در ایران بود که در اسفند ۱۴۰۴، پس از حملات هوایی به تأسیسات نظامی ایران، تعطیل شد. در آن زمان، وزارت خارجه ایتالیا اعلام کرد که «به دلیل شرایط ناامن»، کارکنان دیپلماتیک خود را از ایران خارج کرده است. اما حالا، پس از ماهها، این سفارت دوباره باز میشود. این خبر، در شرایطی اعلام میشود که روز جمعه، دونالد ترامپ، جیدی ونس و محمدباقر قالیباف، قرار است در ژنو گرد هم آیند و تفاهمنامه ۱۴ مادهای را امضا کنند. بازگشایی سفارت ایتالیا، میتواند یک حرکت نمادین و هماهنگ با این رویداد باشد. به نظر میرسد که اروپا نیز به دنبال بهرهبرداری از این فضای جدید است.
وزیر خارجه ایتالیا در ادامه گفت: «ما معتقدیم که دیپلماسی بهترین راه برای حل اختلافات است. بازگشایی سفارت، به معنای بازگشت به یک رابطه طبیعی و سازنده با ایران است.» او همچنین افزود که ایتالیا آماده است تا در بازسازی اقتصادی ایران و همچنین کمک به روند مذاکرات، نقش فعالی ایفا کند. این خبر، با واکنشهای مثبتی در محافل سیاسی و اقتصادی ایران همراه شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که بازگشایی سفارت ایتالیا، میتواند زمینهساز بازگشت دیگر سفارتهای اروپایی به تهران شود و به رونق روابط اقتصادی و سیاسی ایران با اروپا کمک کند. همچنین، این اقدام میتواند به تسهیل فرایند صدور ویزا برای ایرانیان و نیز افزایش تبادلات دانشگاهی و فرهنگی منجر شود.
با این حال، برخی از جریانهای سیاسی داخلی، نسبت به بازگشایی سفارتهای اروپایی ابراز نگرانی کردهاند و آن را «نفوذ دوباره غرب» تلقی میکنند. اما به نظر میرسد که دولت چهاردهم، به دنبال بهرهبرداری حداکثری از فضای پس از توافق است و بازگشایی سفارتها را گامی در جهت عادیسازی روابط میداند. حالا، چشمها به جمعه دوخته شده است. امضای تفاهمنامه در ژنو، بازگشایی سفارت ایتالیا در تهران، و احتمالاً گامهای مشابه از سوی دیگر کشورها. آیا این پایان یک دوره تنش و آغاز یک فصل جدید در روابط ایران و غرب است؟ یا اینکه همه اینها، فقط یک وقفه موقتی در مسیر پر فراز و نشیب روابط بینالمللی ایران است؟ زمان، پاسخ این سوالات را خواهد داد.
چرا ایتالیا اولین کشور اروپایی برای بازگشایی سفارت است؟
ایتالیا همواره یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران در اروپا بوده است. حتی در دوران تحریمها، روابط اقتصادی میان دو کشور به طور کامل قطع نشد و بسیاری از شرکتهای ایتالیایی، از جمله شرکتهای فعال در حوزه نفت و گاز، خودروسازی و ماشینآلات صنعتی، همچنان به دنبال حفظ ارتباط با ایران بودند. این سابقه اقتصادی، یکی از دلایل اصلی بازگشایی زودهنگام سفارت ایتالیاست. علاوه بر این، ایتالیا به عنوان یکی از اعضای مؤثر اتحادیه اروپا، همواره تلاش کرده است که نقش میانجیگر و پل ارتباطی بین ایران و غرب را ایفا کند. در سالهای اخیر، چندین دور مذاکرات غیررسمی میان ایران و مقامات ایتالیایی برگزار شده است که نشان از اراده رم برای حفظ کانالهای دیپلماتیک دارد. بازگشایی سفارت، میتواند به منزله یک پیام مثبت به تهران باشد که رم، خواهان تعمیق روابط است.
همچنین، باید به موقعیت جغرافیایی و سیاسی ایتالیا اشاره کرد. این کشور در قلب دریای مدیترانه قرار دارد و همواره به عنوان یک پل ارتباطی میان اروپا، آفریقا و خاورمیانه شناخته شده است. بازگشایی سفارت ایتالیا در تهران، میتواند به تسهیل ترانزیت کالا، انرژی و حتی دیپلماتهای اروپایی کمک کند. از این رو، ایتالیا با این اقدام، نهتنها به نفع خود، بلکه به نفع کل اتحادیه اروپا گام برداشته است.
هماهنگی بازگشایی سفارت با امضای تفاهمنامه ژنو
زمانبندی بازگشایی سفارت ایتالیا، بسیار هوشمندانه انتخاب شده است. جمعه ۲۹ خرداد، همان روزی است که قرار است تفاهمنامه ۱۴ مادهای ایران و آمریکا در ژنو به امضا برسد. این همزمانی، تصادفی نیست. ایتالیا با این اقدام، قصد دارد به ایران و جهان نشان دهد که اروپا از توافق جدید حمایت میکند و آماده است تا روابط خود را با تهران عادیسازی کند. این هماهنگی، میتواند به عنوان یک ابزار فشار بر آمریکا نیز عمل کند. اگر اروپا با بازگشایی سفارتهای خود، به ایران نشان دهد که در صورت پایبندی به توافق، منافع اقتصادی و سیاسی قابل توجهی در انتظار آن است، تهران با انگیزه بیشتری پای میز مذاکره خواهد نشست. در مقابل، اگر آمریکا بخواهد از توافق خارج شود، ممکن است با واکنش منفی اروپا مواجه شود. با این حال، نباید فراموش کرد که بازگشایی سفارت، یک فرایند تدریجی است. ممکن است در روزهای ابتدایی، سفارت ایتالیا با ظرفیت محدود و با حضور کارکنان کمتعداد فعالیت کند. اما به مرور زمان، با بهبود شرایط امنیتی و اجرایی شدن مفاد تفاهمنامه، این سفارت به ظرفیت کامل خود بازخواهد گشت. این یک فرایند پلهبهپله است که میتواند تا چند ماه ادامه داشته باشد.
واکنش ایران به بازگشایی سفارت؛ استقبال محتاطانه
وزارت امور خارجه ایران، هنوز به طور رسمی به این خبر واکنش نشان نداده است، اما منابع آگاه از استقبال محتاطانه تهران از این اقدام خبر میدهند. ایران نیز به دنبال عادیسازی روابط با اروپا است و بازگشایی سفارت ایتالیا را گامی مثبت در این مسیر میداند. با این حال، تهران همچنان نسبت به رفتار آمریکا و متحدانش محتاط است و میخواهد پیش از برداشتن گامهای بعدی، اجرای کامل تعهدات طرف مقابل را ببیند. از سوی دیگر، برخی از جریانهای سیاسی داخلی، نسبت به بازگشایی سفارتهای اروپایی ابراز نگرانی کردهاند. آنها معتقدند که غرب، با استفاده از این فرصت، به دنبال نفوذ مجدد در ایران است و ممکن است از این کانالها برای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده کند. با این حال، به نظر میرسد که دولت پزشکیان، با تکیه بر منافع ملی و با رویکردی عملگرایانه، به دنبال بهرهبرداری از این فرصت است.
نکته مهم دیگر، تأثیر این اقدام بر روابط ایران با سایر کشورهای اروپایی است. فرانسه، آلمان و بریتانیا نیز در حال بررسی امکان بازگشایی سفارتهای خود در تهران هستند. اگر ایتالیا موفق شود که روابط خود را به سرعت عادیسازی کند، احتمالاً سایر کشورها نیز به سرعت از این الگو پیروی خواهند کرد. این میتواند یک اثر دومینو در روابط ایران و اروپا ایجاد کند.
تأثیر بر اقتصاد ایران؛ گشایش در زمینه تجارت و سرمایهگذاری
بازگشایی سفارت ایتالیا، یک خبر اقتصادی نیز هست. ایتالیا یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران در اروپا است و بازگشایی سفارت، میتواند به تسهیل فرایند صدور ویزا برای تجار، افزایش تبادلات بانکی و رشد سرمایهگذاریهای خارجی کمک کند. همچنین، بسیاری از شرکتهای ایتالیایی که پیش از این در ایران فعالیت داشتند، با بازگشایی سفارت، انگیزه بیشتری برای بازگشت به بازار ایران پیدا خواهند کرد.
پیشبینی میشود که در ماههای آینده، حجم مبادلات تجاری ایران و ایتالیا به طور قابل توجهی افزایش یابد. این افزایش، نهتنها به نفع اقتصاد ایران است، بلکه به نفع شرکتهای ایتالیایی نیز خواهد بود که به دنبال بازارهای جدید و پررونق هستند. همچنین، ایتالیا میتواند در پروژههای بازسازی و زیرساختی ایران (از جمله پروژههای مرتبط با ۳۰۰ میلیارد دلار تعهدشده در تفاهمنامه) نقش فعالی ایفا کند. با این حال، برای تحقق این چشمانداز، باید موانع بانکی و تحریمهای باقیمانده نیز برطرف شوند. بازگشایی سفارت، یک گام اولیه است، اما تا زمانی که سیستم بانکی ایران به شبکه بینالمللی متصل نشود و تحریمهای ثانویه به طور کامل لغو نشوند، نمیتوان انتظار رونق کامل اقتصادی را داشت. اما بازگشایی سفارت، نویدبخش آغاز یک مسیر بلندمدت است.
آینده روابط ایران و اروپا؛ آیا اروپا میتواند مستقل از آمریکا عمل کند؟
یکی از مهمترین سوالاتی که این رویداد مطرح میکند، آینده روابط ایران و اروپا در پرتو تحولات اخیر است. اروپا در سالهای اخیر، همواره به دنبال حفظ برجام و جلوگیری از تشدید تنشها بوده است، اما در بسیاری از موارد، نتوانسته است به طور مستقل از آمریکا عمل کند. حالا، با امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا، اروپا فرصت تازهای پیدا کرده است تا نقش مستقلی در قبال ایران ایفا کند. بازگشایی سفارت ایتالیا، میتواند به عنوان یک تست برای سنجش توانایی اروپا در عمل مستقل از واشنگتن باشد. اگر ایتالیا (و به تبع آن، سایر کشورهای اروپایی) بتوانند روابط اقتصادی و سیاسی خود را با ایران بدون کسب مجوز از آمریکا گسترش دهند، آنگاه میتوان از «استقلال اروپایی» در سیاست خارجی سخن گفت. در غیر این صورت، اروپا همچنان در سایه آمریکا باقی خواهد ماند. با این حال، نباید واقعیتهای ژئوپلیتیکی را نادیده گرفت. آمریکا هنوز هم بزرگترین قدرت نظامی و اقتصادی جهان است و اروپا نمیتواند به طور کامل روابط خود را با آن قطع کند. اما بازگشایی سفارتهای اروپایی در تهران، میتواند یک گام عملی در جهت کاهش وابستگی به آمریکا باشد. این گام، هرچند کوچک، اما میتواند سرآغاز تغییرات بزرگتری در روابط بینالمللی باشد.