تعطیلی ناگهانی خدمات کنسولی ایتالیا در تهران

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

در اقدامی ناگهانی و قابل تأمل، سفارت ایتالیا در تهران از امروز تمامی خدمات کنسولی خود را به حالت تعلیق درآورده است. این تصمیم به صورت رسمی اعلام شده و مدت آن «نامشخص» عنوان شده است. تعطیلی بخش کنسولی یک سفارت، به ویژه از سوی کشوری عضو اتحادیه اروپا مانند ایتالیا، همواره پیامی سیاسی با ابعاد گسترده در پی دارد. این اقدام در حالی رخ می‌دهد که منطقه خاورمیانه شاهد تنش‌های بی‌سابقه و هشدارهای متعدد درباره خطر تشدید درگیری‌ها است. تحرکات نظامی اخیر و تبادل تهدیدها بین بازیگران اصلی، فضایی از نگرانی و عدم اطمینان را حاکم کرده است. در چنین شرایطی، هرگونه تغییر در رویه دیپلماتیک کشورها با حساسیت بالا تحلیل می‌شود. یکی از محتمل‌ترین دلایل این اقدام، نگرانی عمیق از احتمال گسترش درگیری‌ها و وقوع جنگی فراگیر در منطقه است. کشورهای اروپایی به طور سنتی در زمان تشدید بحران‌ها و احساس خطر مستقیم، سطح فعالیت‌های غیرضروری دیپلماتیک خود را کاهش داده و بر تأمین امنیت کارکنان و اتباع خود متمرکز می‌شوند. فرضیه دیگر، هماهنگی این حرکت با سیاست کلی اتحادیه اروپا برای اعمال فشار دیپلماتیک فزاینده بر ایران است. اروپا در ماه‌های اخیر، به دلیل مسائل مربوط به برنامه هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای ایران، نگرانی خود را بارها ابراز کرده و ممکن است از ابزارهای مختلفی برای انتقال این نگرانی استفاده کند.

تعطیلی خدمات کنسولی، مستقیماً بر شهروندان ایرانی و ایتالیایی اثر می‌گذارد. صدور ویزا، امور مربوط به اتباع و سایر خدمات معمول به طور کامل متوقف شده است. این امر می‌تواند نشان‌دهنده ارزیابی سفارت از بالا بودن سطح تهدیدات امنیتی در کوتاه‌مدت باشد. سابقه روابط ایران و ایتالیا نیز در تحلیل این رویداد مهم است. ایتالیا برای دهه‌ها یکی از شرکای تجاری و اقتصادی مهم ایران در اروپا بوده است. بنابراین، هرگونه اقدام کاهش‌دهنده از سطح روابط، نیازمند دلایل قوی و محاسبات دقیق از سوی رم خواهد بود. واکنش مقامات ایرانی به این اقدام هنوز به طور رسمی اعلام نشده است. نحوه برخورد دیپلماتیک ایران می‌تواند جهت تنش‌زدایی یا تشدید فضای موجود را تعیین کند. انتظار می‌رود تحلیل‌گران در روزهای آینده، به دنبال نشانه‌های بیشتری از دلایل واقعی این تصمیم باشند. در نهایت، این حرکت می‌تواند آغازی برای اقدامات مشابه دیگر کشورهای اروپایی مقیم تهران باشد. اگر ایتالیا به عنوان پیش‌قراول عمل کرده باشد، ممکن است شاهد موجی از کاهش فعالیت‌های کنسولی یا حتی تخلیه نسبی سفارتخانه‌ها در صورت تشدید بیشتر بحران باشیم.

نشانه‌شناسی اقدامات دیپلماتیک در بحران

تعطیلی بخش کنسولی یک سفارت، یکی از درجات تنزل روابط دیپلماتیک محسوب می‌شود. این اقدام معمولاً پیش از اقدامات شدیدتری مانند فراخواندن سفیر یا قطع کامل روابط رخ می‌دهد. انتخاب این گزینه توسط ایتالیا نشان می‌دهد که این کشور خواستار ارسال یک پیام هشدارآمیز قوی است، اما در عین حال، کانال‌های اصلی دیپلماتیک را به طور کامل نمی‌بندد. این رفتار، موضعی میانه و محتاطانه در عین جدیت را نشان می‌دهد. تعیین نشدن مدت زمان تعطیلی نیز حائز اهمیت است. این امر به رم امکان می‌دهد که واکنش خود را به تحولات آتی گره بزند. اگر تنش‌ها کاهش یابد، فعالیت‌ها می‌تواند از سر گرفته شود و اگر بحران عمیق‌تر شود، گام‌های بعدی در دستور کار قرار گیرند. این انعطاف‌پذیری، نشان از یک دیپلماسی فعال و حسابگر دارد. تمرکز بر بخش کنسولی نیز معنادار است. این بخش، رابط اصلی سفارت با مردم عادی و جامعه میزبان است. تعطیلی آن می‌تواند علاوه بر دلایل امنیتی، به معنای کاهش تمایل به تعمیق روابط انسانی و اجتماعی بین دو کشور در شرایط فعلی باشد. این امر، یک "فاصله‌گیری کنترل‌شده" را تداعی می‌کند.

ریشه‌یابی در بحران‌های منطقه‌ای و ترس از جنگ

منطقه خاورمیانه در آستانه یک نقطه عطف خطرناک قرار دارد. تهدیدهای متقابل، تحرکات نظامی و شکست مذاکرات برجامی، همگی احتمال بروز یک درگیری بزرگ را افزایش داده‌اند. در چنین شرایطی، کشورهای ثالثی مانند ایتالیا که منافع اقتصادی و امنیتی در منطقه دارند، به دنبال کاهش ریسک و محافظت از دارایی‌های خود هستند. اقدام ایتالیا را می‌توان بخشی از یک برنامه آمادگی برای بدترین سناریو دانست. در صورت وقوع جنگ، اولین قدم برای بسیاری از کشورها، تأمین امنیت کارکنان دیپلماتیک و کاهش حضور غیرضروری است. تعطیلی کنسولی، عملیات سفارت را سبک‌تر کرده و توان آن را برای تمرکز بر مدیریت بحران و ارتباط با دولت میزبان افزایش می‌دهد. این نگرانی تنها محدود به درگیری مستقیم ایران و آمریکا نیست. ترس از گسترش دامنه درگیری‌های فرقه‌ای و نیابتی، افزایش عملیات گروه‌های مقاومت و تلافی‌جویی‌هایی که ممکن است اهداف خارجی را در برگیرد، می‌تواند دلیل محکم دیگری برای این تصمیم باشد. ایتالیا ممکن است ارزیابی کرده باشد که تهران دیگر نمی‌تواند همان سطح سابق از امنیت را برای کلیه دیپلمات‌ها تضمین کند.

ابعاد فشار دیپلماتیک اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپا در قبال ایران در دوراهی سختی قرار دارد. از یک سو خواهان حفظ برجام و گفت‌وگو است و از سوی دیگر، تحت فشار شدید متحدان خود به ویژه در مورد مسائل موشکی و منطقه‌ای قرار دارد. اقدام ایتالیا ممکن است به ابتکار خود رم نباشد، بلکه بخشی از یک راهبرد هماهنگ اروپایی برای نشان دادن ناخشنودی و افزایش هزینه‌های دیپلماتیک برای تهران باشد. اعمال فشار از طریق ابزارهای کنسولی و محدود کردن روابط مردم‌به‌مردم، روشی است که مستقیم‌تر از تحریم‌های اقتصادی، اما ملایم‌تر از اقدامات نظامی، نارضایتی را اعلام می‌کند. این کار پیامی به تهران می‌فرستد که همکاری‌نکردن با جامعه بین‌الملل، حتی روابط عادی با متحدان سنتی اروپایی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر این فرضیه درست باشد، باید در آینده نزدیک شاهد اقدامات مشابهی از سوی دیگر کشورهای اروپایی مانند فرانسه و آلمان باشیم. هماهنگی در این زمینه، قدرت چانه‌زنی اروپا را افزایش می‌دهد. با این حال، اگر ایتالیا تنها کشور عمل‌کننده باقی بماند، می‌توان نتیجه گرفت که این تصمیم بیشتر ناشی از ارزیابی مستقل امنیتی این کشور بوده است.

تأثیر بر جامعه و اتباع دو کشور

تعطیلی خدمات کنسولی، پیامدهای مستقیم و ملموسی برای مردم دارد. ایرانی‌های متقاضی سفر به ایتالیا یا کشورهای حوزه شنگن، دانشجویان، بازرگانان و خانواده‌هایی که امور اداری دارند، به طور کامل متوقف می‌شوند. این امر می‌تواند برنامه‌های زندگی بسیاری از افراد را به هم بریزد و خسارت مالی ایجاد کند. برای اتباع ایتالیایی مقیم ایران نیز، دسترسی به خدمات حمایتی سفارت خود محدود خواهد شد. اگر شرایط بحرانی شود، فرآیند تخلیه یا ارائه کمک‌های اضطراری نیز با چالش مواجه می‌شود. این اقدام می‌تواند سیگنالی به جامعه ایتالیایی مقیم ایران باشد تا موقعیت خود را بازبینی کنند. در بلندمدت، این تصمیم می‌تواند به اعتماد بین دو ملت لطمه بزند. روابط کنسولی، شریان حیاتی تعاملات انسانی، فرهنگی و علمی است. قطع آن، حتی به طور موقت، شکافی ایجاد می‌کند که ترمیم آن زمان‌بر خواهد بود و تصویر ایتالیا را به عنوان شریکی قابل اعتماد در چشم ایرانیان تضعیف می‌کند.

سناریوهای محتمل آینده و واکنش ایران

پس از این اقدام، چند سناریوی محتمل قابل تصور است.

• سناریوی خوشبینانه

  این اقدام صرفاً یک هشدار کوتاه‌مدت است و با کاهش تنش‌های لفظی در منطقه، فعالیت‌ها ظرف چند هفته از سر گرفته می‌شود. سناریوی محتاطانه: تعطیلی برای ماه‌ها ادامه می‌یابد و به بخشی از روابط جدید ایران و اروپا تبدیل می‌شود.

• سناریوی بدبینانه

  این اتفاق، جرقه‌ای برای یک سری اقدامات تلافی‌جویانه متقابل است. ایران ممکن است دسترسی کنسولی ایتالیا را محدودتر کند یا اقدام متقابلی علیه منافع ایتالیا انجام دهد. این چرخه تنش، می‌تواند به سرعت دیگر کشورهای اروپایی را نیز درگیر کند.

واکنش رسمی ایران کلید اصلی فهم آینده این ماجراست. اگر تهران با خونسردی و دیپلماسی فعال پاسخ دهد، ممکن است بحران مدیریت شود. اما اگر این اقدام را توهین‌آمیز و نشانه هم‌راهی با دشمنان تلقی کند، فضای موجود ملتهب‌تر خواهد شد. تصمیم‌گیران ایرانی احتمالاً در حال ارزیابی این هستند که آیا این اقدام، تنها یک تصمیم ملی ایتالیایی است یا آغازی بر یک جبهه‌گیری جدید اروپایی.